توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    سیر تحول و تکامل فناوری اطلاعات و ارتباطات

    1 بازدید

    سیر تحول و تکامل فناوری اطلاعات و ارتباطات را از سایت هاب گرام دریافت کنید.

    فناوری اطلاعات و ابزار های ارتباطی انسان و سیر تکامل آن از ابتدای بشریت

    فناوری اطلاعات و ابزار های ارتباطی انسان و سیر تکامل آن از ابتدای بشریت

    چگونگی تکامل و پیشرفت ابزار فناوری انتقال اطلاعات 

    همانطور که می‌دانیم انسان اشرف مخلوقات است، اما دلایلی متعددی برای ملقب کردن او به این نام وجود دارد. حس کنجکاوی و تمایل او به برقراری ارتباط با دنیای پیرامون خود و همنوعانش، دو مورد از مهم‌ترین دلایلی است که انسان را از سایر مخلوقات جدا می‌کند. بنابراین انسان‌ها از هنگامی که به وجود آمدند رو به پیشرفت و تکامل بودند. آن‌ها با استفاده از قدرت عقل خود سرعت زیادی برای پیشرفت داشتند. چرا که آن‌ها در ابتدا توانایی‌هایی بیشتری از حیوانات دیگر نداشتند. این درحالی است که با گذشت زمان توانستند ارتباطات خود را گسترده کرده و به موفقیت‌های گوناگون برسند. آیا درباره سیر تکاملی ابزار‌های ارتباطی و تکامل فناوری اطلاعات انسان از ابتدای بشریت چیزی می‌دانید؟! روند پیشرفت انسان‌ها از زمان گذشته تا کنون بسیار جالب است. ما در این بخش از مقالات‌ توانیتو به بررسی این موضوع پرداخته‌ایم.

    با ما همراه باشید.

    سایت توانیتو، با مدیریت وحید رجبلو، برای انواع خدمات بهداشتی و درمانی در خدمت شماست. این سایت با هدف کمک‌های درمانی و بهداشتی به افراد دارای معلولیت تاسیس شده بود اما فعالیت‌های خود را محدود نکرد و روز به روز به آن‌ها افزود. در صورت تمایل می‌توانید با مراجعه به این سایت از خدمات آن بهره‌مند شوید.

    بررسی سیر تکاملی وسایل ارتباطی انسان

    در زمان انسان‌های نخستین، مهم‌ترین راه برای برقراری ارتباط بین انسان‌ها، ارتباطات رو در رو و مستقیم بود. بنابراین تمام فعالیت‌های انسان‌ها برای برقراری ارتباط به جامعه کوچک خود محدود بوده و نمی‌توانستند به غیر از روش‌های مستقیم، از حال و احوال دنیای خارج از رو به روی خود مطلع باشند.

    انسان‌ها پس از کمی پیشرفت، به مرور دریافتند که برای برقراری ارتباط با سایر انسان‌ها در قبایل و جوامع دیگر نیاز به راهکاری جدید است. آن‌ها به کمک قوه تفکر و خلاقیت خود، با به کار گیری دود توانستند توجه افراد دورتر از خود را جلب کنند. علاوه بر این مورد، آن‌ها به کمک صدای طبل نیز، به جلب توجه سایر قبایل پرداختند. با این حال همچنان ارتباط افراد محدود به گستره خاصی در اطراف خود آن‌ها بود.

    از آنجایی که انسان همچنان به برقراری ارتباط با دنیای اطراف خود علاقه‌مند بود، توانست به کشف زبان شفاهی نائل شوند. یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های بشر برای برقرار ارتباط به زمان ابداع زبان بازمی‌گردد. به مرور زمان، انسان متوجه کمبود امری در ایجاد ارتباطات خود شد.

    او به ابزاری پیشرفته‌تر احتیاج داشت تا بتواند ارتباطات خود کمی گسترش دهد. امری که چندین قرن قبل از میلاد روی داد توانست تحول شگرفی در ارتباطات بشریت ایجاد کند. ابداع حروف الفبا در یونان پیشرفت بزرگی برای انسان بود.

    مرحله بعدی که انسان بر روی آن پا گذاشت، اختراع چاپ بود. این مرحله که منجر به گسترش کتابت شد، توسط گوتنبرگ ایجاد شد. صنعت چاپ در قرن پانزدهم، پیشرفت کرد. پیشرفت به حدی رسید که نشر نوشته‌های خبری گسترش یافت و به مرور زمان به شکل کاملا پیشرفته در اختیار انسان‌ها قرار گرفت.

    هرچه تعدد و پراکندگی انسان‌ها بیشتر می‌شد، نیاز به تبادل ارتباطات بیشتر احساس می‌شد. تکامل ارتباطات بین افراد، از زمانی که افراد دونده قوی و کبوتران برای ارسال پیام‌های مختلف به کمک انسان‌ها آمدند به مرور گذشت تا زمانی که بشر احساس کرد که به انتقال پیام سریع نیازمند است.

    با گذشت زمان و با اختراع برق و پس‌ از آن اختراع تلگراف توسط ساموئل مورس، انسان توانست به این امر خطیر دست پیدا کند. تلگراف این امکان را برای بشر فراهم می‌کرد که بتواند اطلاعات را با سرعت بالا و به سادگی به مسافت‌های دور ارسال کند.

    اختراع تلفن از دیگر افتخارات بشر بود که هنوز هم مورد استفاده است. الکساندر گراهام بل و توماس واتسون، این تحول شگرف را پدید آوردند. این وسیله به افراد کمک می‌کرد که صدای یکدیگر را هرچند با فاصله دور بشنوند.

    تلفن هرچند که بسیار مورد استفاده بود، اما با وجود سیم محدودیت‌هایی را ایجاد می‌کرد. بنابراین بشر دست به اختراع وسیله‌ای به نام رادیو زود که بدون سیم‌ و با سرعت بسیار بالا، اطلاعات را منتشر کند. ظهور رادیو انسان را وارد مرحله الکترونیکی کرد.

    پس از رادیو انسان برای سرگرمی خود تلوزیون را اختراع کرد که منجر تحولات شگرف در زمینه ارتباطات بود. تلوزیون به مرور و پس از جنگ جهانی دوم به یک رسانه برای همه افراد تبدیل شد. یکی از مزیت‌های این وسیله ارتباطی، پخش‌ یک موضوع در آن واحد و برای چندین نفر بود.

    بشر باز هم از پای نایستاد و با اختراعات کوناگون آسایش را بیش از پیش کرد.

    بنابراین به مرور کامپیوتر و شبکه‌های اینترنتی پا به زندگی انسان‌ها گذاشت. در این عصر توسط این اختراع ایجاد شد به نام انقلاب اطلاعات.

    از فناوری‌های دیگری که در قرون اخیر شاهد آن هستیم، ماهواره‌ها هستند. ماهواره‌ها حتی همچنان در حال پیشرفت و گسترش هستند.

    ماهواره‌ها علاوه بر سرعت بالای خود، می‌تواند حجم زیادی از پیام‌ها و اطلاعات را بدون اینکه به سیم و کابل نیاز داشته باشد، به تمامی نقاط جهان بفرستد.

    و اما امروزه که در عصر فناوری اطلاعات هستیم، شاهد ارتباطات گسترده انسان‌ها باهم هستیم که چگونه باهم در ارتباط هستند و به سادگی و با یک اشاره می‌توانند در هر کجای دنیا که هستند با یکدگیر ارتباط برقرار کنند.

    اینترنت، تلفن‌های همراه، ماهواره‌ها سینما، تلوزیون، رادیو و تمامی وسایلی که می‌توانید به واسطه آن با دیگران ارتباط برقرار کنید، در دسترس شما هستند و به کمک آن‌ها می‌توانید در هر کجا دنیا با هر فردی که بخواهید صحبت کنید، صدای او را بشنوید، چهره او را ببنید. همه این پیشرفت‌ها را از قدرت تفکر و هوش سرشار انسانیت دارید.

    در این بخش از مقالات توانیتو به بررسی سیر تکاملی ارتباطات بین انسان‌ها پرداختیم. دیدم که انسان‌ها از ابتدا چگونه توانستد رو به پیشرفت داشته باشند و ارتباطات خود را به وسیله اختراعات گوناگون خود گسترش دهند. انسان از ابتدا توانایی چندانی برای گفتگو، تعامل و برقراری ارتباط با دیگران برخوردار نبود. اما به مرور زمان با پیشرفت دانش‌های گوناگون و تلفیق آن‌ها با یکدیگر، روز به روز امکان تعامل انسان‌ها با هم بیشتر شده و تا امروزه که شاهد ارتباطات بدون محدودیت آن‌ها با یکدیگر هستیم.

    انسان‌ها همیشه با هوشمندی فراوان، آسایش را به مرور به جامعه بشری هدیه می‌دهند. نکته قابل توجه این است که همین پیشرفت در علم اطلاعات باعث شد تا مجموعه توانیتو شکل بگیرد. این مجموعه سعی دارند خدماتی از قبیل پرستار معلولین ، پرستار سالمند ، فیزیوتراپی در منزل ، انواع مشاوره آنلاین مانند مشاوره درسی و ورزشی را به جامعه معلولین و سالمندان ارائه کرده است. امید است با پیشرفت هر چه بیشتر ابزار های فناوری و اطلاعات این مجموعه نیز بتواند خدمات بیشتری را در اختیار جامعه قرار دهد

    منبع مطلب : tavanito.com

    مدیر محترم سایت tavanito.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    سیر تحول وسایل ارتباطی بشر از جامعه ابتدایی تا جامعه اطلاعاتی

    بشر در طول حیاتش، همواره از وسیله‌ای برای برقراری ارتباط استفاده می‌کرده است، تا بتواند پیام خود را به دیگران برساند. پس او بی جهت اشرف مخلوقات نامیده نشده است، او در ابتدای آفرینش اش، با جانوران تفاوت زیادی نداشت، زیرا اطلاعات را به شیوه آنان مبادله می‌کرد؛ یعنی از طریق لمس کردن، حرکات چهره و...؛ اما برای روحیه کنجکاو و نا آرام او، این وسایل ابتدایی، ساده و ناکافی بود و نمی‌توانست، نیازهای او را بر طرف سازد.

    انسان اعصار گذشته، در زمان‌هایی دور، از ارتباطات چهره به چهره و رو در رو استفاده می‌کرده و از طریق طبل و دود پیام هایش را برای دیگران ارسال می‌کرده است. بشر این دوره، از دنیای بیرون جامعه کوچک و محدود خود بی خبر بوده و تمام دنیا را در گروه محدود و کوچک خود می‌دیده است.

    بنابراین، انسان با سعی و تلاش برای برقراری ارتباط بیشتر با اطراف خود، در طولانی مدت به زبان شفاهی دست یافت و از آن برای برقراری ارتباط بهتر و مؤثرتر استفاده کرد. بشر وارد کهکشان شفاهی شد که از دور دست تاریخ آغاز و تا سال 1453 میلادی ادامه داشت. در کهکشان شفاهی، بیشتر به محتوا توجه شده است، ارتباط مستقیم (شنیداری و دیداری) بود و بشر برای برقراری ارتباط، از پنج حس خود استفاده می‌کرده است؛ ولی حس غالب، حس شنوایی بوده است که در ارتباط زبانی میان افراد بشر مناسب‌تر از دیگر حواس است.

    با این حال، انسان کهکشان شفاهی نیز برای انتقال پیام‌ها و خواسته‌های خود، با مشکلاتی مواجه بود و به وسایل پیشرفته‌تری برای برقراری ارتباط نیاز داشت، تا این که در حدود 700 سال پیش از میلاد، اختراع بزرگی در یونان به وقوع پیوست و آن حروف الفبا بود.

    اختراع حروف الفبا، مانند پلی، گفتار و نوشتار را به یک دیگر نزدیک کرد و آن دو را با یک دیگر آشتی داد، فاصله‌ها از میان رفت و انسان توانست، به انتقال افکار و ارسال آن برای دیگران فکر کند. زمینه ساز این نقطه عطف تاریخی، تکامل سه هزار ساله سنت شفاهی و ارتباط غیرالفبایی است که سر آغاز دگرگونی کیفی ارتباطات انسانی بود، گسترش سواد تا قرن‌ها پس از اختراع و گسترش صنعت چاپ و تولید کاغذ، به وقوع نپیوست (کاستلز، 1380، 382).

    اختراع چاپ توسط گوتنبرگ موجب شد، انسان علاوه بر ارتباط مستقیم، به ارتباط نوشتاری دست یابد و با آغاز این مرحله، بشر به عصر کتابت یا عصر گوتنبرگ وارد شد. مک لوهان معتقد است، «دنیای آدم مقیم کهکشان گوتنبرگ را دنیای خطوط مستقیم و پشت سر هم، دنیای اعتقادات به فرضیه‌های ثابت و معلوم، دنیای طبقه‌بندی‌ها، دنیایی که در آن هر چیز باید در طبقه مخصوص خود قرار گیرد و هر معلولی فقط از علت تعیین شد خود ریشه گیرد، تشکیل می‌شود» (محسنیان راد، 1369، 487).

    انسان در حدود 380 سال در این کهکشان باقی ماند. در این عصر، بیشتر از حس بینایی استفاده می‌شد و علاوه بر محتوا، به رسانه یا وسیله انتقال پیام توجه گردید.

    در نیمه دوم قرن پانزدهم صنعت چاپ، به سرعت پیشرفت کرد، نوشته‌های خبری افزایش یافت و امکان انتشار آن فراهم شد، البته این انتشار، به صورت ادواری نبوده است. مطبوعات ادواری یک قرن و نیم بعد از اختراع صنعت چاپ پدید آمدند. از آغاز قرن شانزدهم، اخبار به شکل کالای حقیقی درآمد و مطبوعات چاپی به عنوان نخستین وسیله ارتباطی نوین به حساب آمدند.

    تکمیل شیوه چاپ با حروف متحرک سربی، در اواخر قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم میلادی، در انتشار اندیشه‌های نو و پیشرفت علوم و فنون، تاثیر بسیار داشت. با اختراع، پیشرفت و تکمیل صنعت و ایجاد شرایط فنی، مکانی، زمانی و مالی مساعد در زمینه تهیه و تکثیر نوشته‌ها و پیام‌های مکتوب، تحول بزرگی در ارتباطات غیر مستقیم آغاز شد و برای اشاعه معلومات و اطلاعات و افکار انسانی و پیشرفت فرهنگ و تمدن بشری امکانات وسیعی پدید آمد.

    بدین ترتیب، مطبوعات یکی از محصولات مهم و رایج جامعه صنعتی شد که از آغاز قرن هفدهم، پیشرفت سریع خود را آغاز کرد و در نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه اول قرن بیستم، ویژگی‌های یک صنعت بزرگ را به خود گرفت.

    مطبوعات از اوایل قرن هفدهم، سه دوره را پشت سر گذاشته‌اند:

    ـ نخستین دوره، از اوایل قرن هفدهم و با تأسیس نخستین نشریات دوره‌ای همراه بوده است. این دوره تا جنگ‌های استقلال امریکا و استقلال فرانسه در قرن هجدهم ادامه یافت. روزنامه‌های این دوره با سانسور متولد شدند.

    ـ با «انقلاب‌های دموکراتیک» غربی، اولین مرحله فعالیت مطبوعات رو به پایان گذاشت و دوره دوم آغاز شد. در این دوره مطبوعات عقیدتی و سیاسی رواج یافتند و روزنامه‌های جدیدی، به وسیله هواداران آزادی و حکومت‌های مردمی به چاپ رسیدند.

    ـ سومین دوره، از اواخر نیمه اول قرن نوزدهم آغاز شد که مطبوعات به وسیله سرمایه‌های بزرگ و همراه با آگهی‌های تجارتی انتشار یافتند.

    با افزایش جمعیت و پراکندگی آنان در سطح کره خاکی نیاز به اطلاعات و تبادل آن بیشتر گردید. انسان که برای ارسال پیام‌های خود، زمانی از دوندگان مقاوم، اسب‌های تندرو و کبوتران نامه بر استفاده می‌کرد و زمانی دیگر، از مطبوعات و روزنامه‌ها، اما نتوانست نیاز اصلی‌اش را که تبادل سریع اطلاعات بود، بر طرف سازد؛ او به وسیله‌ای نیاز داشت تا پیام‌های خود را سریع‌تر منتقل کند. اختراع برق و سپس پیدایش تلگراف درسال 1832 توسط ساموئل مورس انگلیسی موجب شد، انسان بتواند برای نخستین بار اطلاعات را با سرعت بالا و از طریق رمزهای ساده به مسافت‌های طولانی انتقال دهد.

    اما اختراع تلفن در سال 1876 توسط الکساندر گراهام بل و توماس واتسون آمریکایی، تحول بزرگی بود، زیرا علاوه بر غلبه بر زمان و مکان، این امکان فراهم آورده بود که صدای انسان دیگری را که کیلومترها از آنان فاصله داشت بشنود. اختراع تلفن انسان را قادر ساخت که از طریق سیم با افرادی فرسنگ‌ها دورتر از خود گفت و گو کند؛ هر چند تلفن در بالا رفتن سرعت ارتباطات تاثیر به سزایی داشت، اما به دلیل استفاده از سیم، محدودیت در ارتباط همچنان وجود داشت و وسیله‌ای مورد نیاز بود، تا بدون سیم و با سرعت نور، اطلاعات را در فضا انتقال دهد و از موانع بگذرد، و آن چیزی نبود جز رادیو.

    با اختراع رادیو در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، انسان وارد عصر الکترونی شد که بر ارتباطات راه دور تکیه داشت و حس غالب حس شنوایی بود. با اختراع دستگاه ارتباط بی‌سیم و رادیویی، توسط گوگلیلموما رکنی ایتالیایی در سال 1895 اخبار و اطلاعات با سرعت شگفت‌آوری تا نقاط دور دست منتشر شدند.

    در مرحله بعد، سینما متولد شد. این وسیله ارتباطی که هدفش سرگرمی و پر کردن اوقات فراغت بود، کمتر جنبه خبری داشت و حتی از نظر انتشار نیز با دیگر وسایل ارتباطی تفاوت اساسی داشت، از جمله پیشرفت‌های چشمگیر علمی پس از جنگ جهانی دوم بود، زیرا در سال‌های آخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، با کوشش‌های که برای تکمیل فن عکاسی و فیلم‌برداری صورت گرفت، وسایل نوینی چون سینما و تلویزیون در اختیار انسان گذاشته شد.

    ظهور تلویزیون موجب گردید که رویدادها آن چنان که اتفاق افتاده‌اند، به جهان نشان داده شوند. گسترش تلویزیون پس از جنگ جهانی دوم و فراگیر شدنش، آن را به یک رسانه همگانی تبدیل کرد. این وسیله جدید که می‌توانست، پیام مشابهی را برای میلیون‌ها نفر به طور هم‌زمان پخش کند، موجب همگون‌سازی مخاطبان و ایجاد مخاطبان یکسان شد و اغلب توسط دولت‌ها اداره می‌شد. رواج تلویزیون در سه دهه پس از جنگ جهانی دوم، به قول مک‌لوهان دنیای جدیدی از ارتباطات را موجب شد (کاستلز به نقل از مک‌لوهان، 1380، 102). البته گسترش این رسانه جدید، به معنای از میان رفتن دیگر رسانه‌ها نبود.

    هر چند که با رونق روز افزون تلویزیون، رادیو مرکزیت خود را از دست داد، ولی گستردگی و انعطاف‌پذیری آن بیشتر گردید. در حال حاضر، برنامه‌های رادیو و تلویزیون به صورت شبانه‌روزی شده است و اخبار را پیوسته پخش می‌کنند. از طرفی وجود روزنامه‌ها در اینترنت، دسترسی به اطلاعات را سریع‌تر می‌کند. در دوره جدید، یا در عصر اطلاعات، دیگر پیام واحد مورد استفاده نیست، زیرا در این دوره، به علت ناهمگن بودن افراد، به پیام‌های متنوع‌تر نیاز است.

    در سال 1957 روس‌ها با استفاده از اندیشه پوپوف در بیرون از کره زمین، ارتباط را میسر ساختند و نخستین قمر مصنوعی با ماهواره، با نام «اسپوتنیک»، به مدار زمین فرستاده شد.

    حال انسان برای حفظ اطلاعات، باید وسیله‌ای را در اختیار داشته باشد تا اطلاعات به دست آمده را انباشته کند. در ابتدا انسان برای نگهداری اطلاعات، از مغز خود استفاده می‌کرد، کندن تصویر بر روی سنگ را نیز می‌توان از وسایل اولیه انباشت اطلاعات در گذشته‌های دور دانست، اختراع حروف الفبا و استفاده از چرم به جای لوح‌های گلی و پیدایش کاغذ و اختراع چاپ و در سال‌ها بعد، پیدایش عکس، فیلم، ضبط صوت و نوار کاست و ظهور کامپیوترهای که می‌تواند، اطلاعات فراوانی را در حافظه خود نگه دارد، از دیگر وسایل انباشت اطلاعات است. با ورود کامپیوتر به زندگی بشر و ایجاد شبکه اینترنت، تحولی عظیم در زندگی بشر رخ داد و انقلابی عظیم با نام انقلاب اطلاعات رخ داد.

    گسترش سیل‌آسای کامپیوتر در دهه‌های اخیر، مهم‌ترین تغییر را در نظام دانایی، از اختراع چاپ در قرن پانزدهم یا حتی از اختراع خط به این سو، پدید آورده است. همراه با این تغییر خارق‌العاده، گسترش شبکه‌ها و رسانه‌ها که کارشان جا به جا کردن دانایی و عناصر تشکیل‌دهنده آن، یعنی داده و اطلاعات است، به همان اندازه شگفت‌انگیز است، اگر هیچ چیز دیگر تغییر نمی‌کرد، باز پیشرفت این دو بر انقلاب دانایی گواهی می‌داد؛ اما تحولات به هم پیوسته، این نظام دانایی یا «سپهر اطلاعاتی» را در جهان دارای تکنولوژی پیشرفته، به تدریج دگرگون می‌سازد. (تافلر، 1374، 649).

    البته، پیشرفت در ابزارهای مبادله اطلاعات با ابزارهایی که برای انباشتن اطلاعات در نظر گرفته شده، همراه بوده است. در حقیقت این دو فراگرد، جدا از یکدیگر نیست، چرا که انباشت اطلاعات، تراکم تجربه و دانش و آن چیزی است که افراد، نسل‌ها و ملت‌ها در سراسر تاریخ، برای آیندگانشان به میراث گذاشته‌اند. با ثبت و ضبط کردن، یا به یاد سپردن اطلاعات، به هر ترتیبی که هست، اطلاعات را برای آینده نزدیک و دور نگه می‌داریم (آذرنگ، 1371، 34) از طرفی هنگامی که تجهیزات ارتباطی و ابزارهای انباشت اطلاعاتی است، چنان که از ترکیب سه تکنولوژی متفاوت، یعنی «صنایع کامپیوتر، نرم افزار و برنامه نویسی، صنایع فیلم سازی، سینما و تلویزیون، و صنایع مخابرات (تله کامیونیکیشن و الکترونیک)» ابرشاهراه اطلاعاتی ایجاد شده است که اطلاعات گوناگون صوت و تصویری را از طریق کابل‌های از جنس فیبر نوری، به مصرف کننده منتقل می‌سازد.

    فیبرهای نوری بالاترین حجم اطلاعات را در کوتاه‌ترین زمان، در فواصل مختلف مبادله می‌کنند. (دادگران، 1374، 13).

    پس می‌توان گفت در دهه 1980، تکنولوژی‌های جدید، دنیای رسانه‌ها را با تغییر و تحول رو به رو کردند و با این دگرگونی، رسانه‌ها این توانایی را یافتند که اطلاعات را در سطح گسترده‌ای منتشر کنند و انفجاری در رابطه با کمیت اطلاعات ایجاد کنند؛ اما به علت از بین رفتن توده مردم، شمار مخاطبان رسانه‌ها در این دوره در حال محدود شدن است و انبوه مخاطبان به گروه‌های کوچک‌تر تبدیل شده اند.

    دراینجا لازم است به بررسی این رسانه‌ها بپردازیم.

    الف. مطبوعات چاپی و الکترونیک

    اختراع صنعت چاپ در زمینه وسایل ارتباط انسانی، انقلابی عظیم را با خود به همراه داشت. با تکثیر کتاب‌ها، علوم رونق یافت و با پیدایش و گسترش روزنامه‌ها، ارتباطات اجتماعی توسعه یافت. (معتمد نژاد، 1379، 57) اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم که صنعت چاپ توسعه واقعی یافت، مطبوعات رفته رفته خصوصیات امروزی را به دست آوردند و انتشار کتاب را تحت الشعاع قرار دادند.(همان، 67).

    امروزه مکتوبات الکترونیک، حوزه گسترده‌ای را در بر می‌گیرد و فرآیند«کامپیوتریزه شدن» به تدریج تمامی مراحل تولید را شامل می‌شود:ارسال مطالب خبری یا مقالات، انتقال مطالب از طریق شبکه، ترکیب و ادغام مطالب، وارد کردن عکس و نمودار، صفحه بندی و در نهایت چاپ، نشر و توزیع و... این فرآیند موجب از بین رفتن بسیاری مشاغل شده است و در عین حال، کیفیت مادی تولیدات را ارتقا بخشیده است.(محسنی، 1380، 124)

    امروزه، تهیه روزنامه در یک مکان و چاپ آن در مکان دیگر، امری عادی به حساب می‌آید و ما شاهد روزنامه‌های الکترونیک هستیم. در17 ماه مه 1991، یک مؤسسه پژوهشی در ژنو، با نام CERN، معیارها یا استانداردهای شبکه جهانی تارنماها را منتشر کرد. در ماه مه 1992، روزنامه «شیگاگو تریبیون»، در ایالات متحده امریکا، نخستین نسخه روزنامه الکترونی را با نام «شیکاگو آنلاین»، بر روی مانیتور کامپیوترها فرستاد. بر اساس نشریه الکترونیکی ناشر و سر دبیران Editor Publisher، تا ماه آوریل 2001، بیش از 12 هزار رسانه خبری الکترونی در ایالات متحده امریکا موجود بوده است. در دهه اول روزنامه‌های الکترونی، نه تنها هزاران رسانه خبری تارنماهای خود را راه‌اندازی کردند، بلکه میلیون‌ها نفر کاربر و گروه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظایر آن نیز تار نماهای خود را وارد شبکه جهانی تار نماها کردند. (بدیعی، 1382، 27)

    نشریات الکترونی را از نظر امکاناتی که برای کاربران فراهم می‌کنند، به سه دسته اصلی تقسیم می‌کنند:

    ـ نسخه فشرده الکترونی روزنامه چاپی به صورت تصویری.

    ـ روزنامه‌های الکترونی قابل جست و جو.

    ـ ترکیب دو مورد بالا (همان، 28 ـ 27).

    در این روزنامه‌ها دروازبانان، خودمخاطبان یا کاربران هستند که مطلب را از این روزنامه‌ها گزینش می‌کنند، در نتیجه هدایت افکار عمومی نیز تغییر می‌یابد. این روزنامه‌ها اطلاعات را به سرعت در اختیار ما می‌گذارند و مخاطبان قابل توجهی دارند. استفاده از آن بی‌هزینه یا بسیار کم هزینه است و منبع درآمد این روزنامه‌ها از طریق تبلیغات است.

    البته عده‌ای معتقدند که دوره روزنامه‌نگاری نوشتاری به پایان رسیده است؛ ولی آنچه می‌بینیم، این است که فروش این روزنامه‌ها همچنان ادامه داشته و امتیازاتی نیز دارد؛ اما مسئله‌ای که وجود دارد، در اختیار قرار دادن اطلاعات دست‌کاری شده به مخاطبان، از طریق اینترنت است؛ در حالی که مطبوعات سنتی بر صحت و سقم اطلاعات و اخبار اهمیت داده و در صورت اشتباه آن را تصحیح می‌کنند.

    ب. رادیو و تلویزیون

    از زمان بهره‌برداری عمومی از رادیو در سال 1920 و پس از آن، استفاده از تلویزیون در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، سال‌ها می‌گذرد و هر یک در زمان ظهورشان مخاطبان کثیری یافتند و هنوز هم شاهد وجود مخاطبان این رسانه‌ها هستیم. رادیو و تلویزیون که با استفاده از تکنولوژی‌های ما قبل خود به وجود آمده بودند، از جمله رسانه‌های نوین به حساب می‌آیند. این دو رسانه الکترونیکی، هر چند با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند، اما دارای مشابهت‌هایی نیز هستند که از مهم‌ترین آن می‌توان، به قدرت آنان در پخش مستقیم وقایع و رویدادها اشاره کرد.

    نکته مهمی که در مورد این رسانه‌های الکترونیک اهمیت دارد، تنظیم و کنترل کار این دو رسانه توسط نهادهای دولتی است و به دلیل نزدیکی به مراکز قدرت، به ندرت توانستند، مانند رسانه‌های چاپی (مطبوعات) در چارچوب آزادی، حقوق و استقلال سیاسی، در بیان دیدگاه‌های خود به کار گرفته شوند. (آقا جانی، 1381)

    مسئله مهم در مورد تلویزیون در عصر حاضر، تجاری‌شدن آن است که به نحو فزاینده‌ای در سراسر جهان، به انحصار روی آورده است. اگر فرمول‌های معنایی را که زیر بنای برنامه‌های مردم‌پسند است، بررسی کنیم، در می‌یابیم که محتوای آنها با یک دیگر تفاوت چندانی ندارد. با این همه، این واقعیت که همه مردم ه‌مزمان برنامه‌های یکسان نگاه نمی‌کنند و فرهنگ و گروه اجتماعی، با سیستم رسانه‌ها ارتباط ویژه‌ای دارد، عامل تفاوت‌های عمده‌ای با سیستم قدیمی رسانه‌های گروهی استاندارد شده است. علاوه بر این، شیوه رایج «تماشای همزمان چند برنامه» موجب شده است که بینندگان، ترکیب تصاویر مخصوص خود را ایجاد کنند. با این که رسانه‌ها در سطح جهانی با یکدیگر مرتبط شده‌اند و برنامه‌ها و پیام‌ها در شبکه جهانی در گردش هستند، ما در دهکده‌ای جهانی زندگی نمی‌کنیم، بلکه در کلبه‌هایی فراخور حال هر منطقه زندگی می‌کنیم که در سطح جهانی تولید و در محدوده محلی توزیع شده‌اند. (کاستلز، 1380، 397).

    ج. رسانه‌های جدید الکترونیکی (تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی جدید)

    منظور از تکنولوژی‌های جدید، تکنولوژی‌هایی هستند که پس از دهه1970 میلادی ایجاد شده‌اند. تکنولوژی اطلاعاتی شامل شبکه‌های اطلاعاتی کامپیوتری کمیت و کیفیت اطلاعات قابل دسترس را به شیوه‌ای انقلابی و بی‌سابقه دگرگون ساخته است. همچنین تکنولوژی ماهواره، موجب ظهور رسانه‌های الکترونیکی درسطح جهان شده است. تأثیرات انقلابی فیبرنوری و فن‌آوری ماهواره‌ای برتحرک انواع اطلاعات و تصاویر، نیل به ابر شاهراه‌های اطلاعاتی چند رسانه‌ای جهانگیر را امکان‌پذیر می‌سازد. افزایش قدرت رایانه، نرم‌افزارهای رایانه‌ای، تحولات در فن‌آوری ارتباطی به گونه‌های مختلف، به فشرده شدن جهان کمک کرده‌اند. (آکسفورد، 1378، 144).

    به هرحال، این تکنولوژی‌های جدید ارتباطی در تمام زمینه‌ها تاثیر گذارند؛ برای نمونه در عرصه سیاست از طریق اینترنت، شهروندان می‌توانند، با دولتمردان خود مسائل و مشکلاتشان را حل کنند، یا نامزدهای انتخاباتی می‌توانند، از طریق اینترنت به فعالیت بپردازند؛ به این ترتیب تکنولوژی و دانش فنی بر ماهیت قدرت تأثیر گذاشته است.

    در اقتصاد هم تکنولوژی اطلاعاتی، موجب تحولاتی شده است؛ برای نمونه تسریع مراودات بازرگانی بین‌المللی شده و جریان‌های پول، کالا و اشخاص، به واسطه پیشرفت‌های فن‌آورانه متعدد شتاب بیشتری یافته‌اند. (سیف زاده، 1378، 174).

    از جمله این تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی جدید عبارت است از:

    1. ماهواره‌ها

    ماهواره‌ها یکی از وسایل مهم ارتباطی درقرن حاضر هستند که همچنان در حال رشد و گسترش است.

    ماهواره‌ها نسبت به وسایل ارتباطی و روش‌های سنتی ارتباط، دارای مزایای زیادی هستند. از جمله آن می‌توان به وسعت پوشش، انعطاف پذیری و ظرفیت بالای حمل پیام اشاره کرد (مولانا، 1371، 109). این وسیله نوین می‌تواند حجم بالایی از پیام‌ها و علائم الکترونیکی را به تمام نقاط جهان منتقل کند؛ در حالی که نیازی به کابل و سیم نیست و به همین دلیل انعطاف‌پذیر است. در عین حال، از این وسیله ارتباطی برای پخش برنامه‌های تلویزیونی، پیش‌بینی وضعیت آب و هوا، حفاظت از محیط امور نظامی و جاسوسی استفاده می‌شود.

    آنچه در مورد ماهواره‌ها دارای اهمیت است، قدرت نفوذشان در کشورها، از طریق پخش برنامه‌های تلویزیونی است که مخاطبان با هزینه‌ای اندک، از طریق تهیه دریافت‌کننده می‌توان، به تعداد زیادی کانال دست یابد.

    2. اینترنت

    می‌توان گفت، تفکر شکل‌گیری اینترنت در دوران جنگ سرد ریشه دارد. شاید بتوان گفت، دو نکته در شکل‌گیری اینترنت حائز اهمیت است، نخستین مورد این که مسائل هسته‌ای در آن دوره به مسئله‌ای مهم در دنیا تبدیل شد و دومین دلیل، اقدام شوروی در اواخر دهه 1950برای پرتاب اولین ماهواره خود، با نام اسپوتنیک یک به فضا بود که بخش نظامی ایالات متحده را از وحشت تهاجم هسته‌ای به وسیله ماهواره به وحشت و تکاپو انداخت. وحشت از حمله هسته‌ای موجب تکاپوی بخش نظامی ایالات متحده شد و موجب گردید که آنان دست به ابتکاری زنند که تحولی عظیم در جهان ایجاد کرد.

    در ابتدای، آژانس طرح‌های تحقیقاتی پیشرفته «آرپا»، شکل گرفت که دارای نقش نظامی بود؛ اما محققان و دانشمندان برای تحقیقات خود از آن استفاده می‌کردند. یکی از برجسته‌ترین طرح‌هایی که آژانس از آن حمایت کرد، بررسی مهارت‌ها و فناوری‌ها در ارتباط با انواع مختلف شبکه‌های رایانه‌ای بود. اهداف دو گانه این طرح عبارت بود از: اول توسعه شبکه‌های ارتباطی که بتواند تبادل اطلاعات در بین مراکز تحقیقاتی مختلفی را که در طرح‌های آرپا هستند، تسهیل کند و دوم اینکه به شرکت کنندگان در شبکه امکان دهد که با منابع رایانه‌ای کمی که در دسترس دارند، در شبکه سهیم شوند، و تأسیس شبکه آرپا نت در سال 1969 به عنوان مبدأ پیدایش و ظهور اینترنت، شناخته می‌شود. (اسلوین، 1380، 27).

    در سال 1973 با برقراری ارتباط میان شبکه ARPANET (وزارت دفاع امریکا) با PRNET(شبکه رادیویی) و SATNET(شبکه ماهواره ای) موضوع اینترنت به عنوان یک طرح مطرح شد.

    پروتکل اینترنت دارای مزایایی بود و به سرعت بر روی تعداد زیادی از سیستم‌های کامپیوتری پیاده شد، چرا که تنها پروتکلی بود که به کامپیوترهای ساخته شده به وسیله شرکت‌های مختلف، امکان برقرار ساختن ارتباط با یک دیگر را می‌داد. در اوایل سال‌های 1980 سیستم «یونیکس برکلی» با به کارگیری پروتکل اینترنت عرضه شد و این امکان را ایجاد کرد که شبکه‌های ایستگاه‌های مختلف، با کامپیوترهای مرکزی مرتبط شوند. رشد اینترنت از زمانی سرعت یافت که به شبکه عمومی مخابراتی، یعنی در اواسط سال 1980 اتصال یافت (کندات، 1994، 13 ـ 11).

    در حال حاضر، اینترنت متشکل از NSFNET (شبکه بنیاد ملی علم امریکا)، ARPANET شبکه آکادمیک و پژوهش استرالیا، NST اینترنت علمی ناسا NASA در امریکا، SWITCH (شبکه آکادمیک و پژوهش سوئیس) و چند میلیون شبکه در ابعاد مختلف از نوع تجارتی و پژوهشی است. (محسنی، 1380، 75).

    در نهایت شبکه‌ای ایجاد شد که نمی‌توان آن را از هیچ مرکزی کنترل کرد، سانسور و کنترل این سیستم بسیار مشکل است و تنها راه کنترل آن، وارد نشدن به شبکه است؛ البته این شبکه در سراسر جهان گسترش یافته است و کاربران زیادی دارد و انواع اطلاعات را در تمام دنیا انتقال می‌دهد و هر سازمان، نهاد و کشوری برای ورود به این شبکه، ممانعت ایجاد کند، هزینه گزافی را می‌پردازد و زیان بزرگی کرده است.

    این شبکه از هزاران شبکه کامپیوتری مستقل تشکیل شده است که راه‌های بسیاری برای برقراری ارتباط دارند. شبکه‌ای که در سراسر جهان، افراد می‌توانند از آن به راحتی استفاده کنند و با یک دیگر ارتباط برقرار کنند. اینترنت ثانیه به ثانیه و لحظه به لحظه در حال گسترش توسعه است و تمدنی جدید را در سراسر جهان ایجاد می‌کند؛ این تمدن تنها به منطقه و جامعه‌ای خاص محدود نمی‌شود، بلکه تمام تمدن‌ها و همه انسان‌ها را در بر می‌گیرد.

    اینترنت این وسیله ارتباطی عظیم و این رسانه قدرتمند که در بیست و پنج سال گذشته در کنار لیزر و دوربین‌های دیجیتالی، یکی از بهترین اختراعات بوده است، جهان را به جامعه‌ای شبکه‌ای تبدیل کرده و با از بین بردن فاصله‌های زمانی و مکانی به افراد و گروه‌ها این توانایی را داده است که از اطلاعات استفاده کنند و با انسان‌های سر تا سر کره زمین ارتباط برقرار کنند. اینترنت، نه تنها فاصله مکانی و زمانی را کاهش داد، حتی محدودیت زبان را، با توجه به اینکه زبان انگلیسی به یک زبان بین‌المللی تبدیل، شده از بین برده است.

    شبکه اینترنت، ستون فقرات ارتباطات کامپیوتری جهانی در دهه1990 است، چرا که به تدریج، بیشتر شبکه‌ها را به یکدیگر متصل ساخت، صاحب‌نظران اعتقاد دارند که این شبکه می‌تواند در اوایل قرن بیست و یک، صدها میلیون کاربر را به خود جذب کند. متخصصان معتقدند که از لحاظ فنی، اینترنت خواهد توانست، روزی 600 میلیون شبکه کامپیوتری را به یکدیگر متصل سازد؛ در حالی که در نخستین مراحل توسعه در سال 1973، تنها 25 کامپیوتر به این شبکه متصل بود، در دهه 1970 حدود 256 کامپیوتر و در اوایل 1980 با ارتقای قابل توجه این شبکه 25 شبکه با چند صد کامپیوتر ابتدایی و چند هزار کاربر به آن متصل بودند. (کاستلز، 1380، 402) البته، اینترنت تنها یک بانک اطلاعاتی نیست، بلکه گسترده‌ترین و با اهمیت‌ترین شبکه کامپیوتری جهان است و شاید نمونه‌ای اولیه از بزرگراه‌های اطلاعاتی ربع اول قرن بیست و یکم باشد. اینترنت در حکم مخزنی از اطلاعات خوب و بد، زشت و زیبا، اخلاقی و غیر اخلاقی تلقی می‌شود. (محسنی، 1380، 72).

    با اتصال به شبکه اینترنت می‌توان با افرادی که فرسنگ‌ها دورتر از ما هستند، ارتباط برقرار کرد؛ از هرنقطه در دنیا اطلاعات سیاسی، اقتصادی، و هنری مورد نیاز را بدست آورد؛ از فعالیت‌های علمی آگاه شد؛ وارد کتابخانه‌ها شد و کتاب مورد نظر را مطالعه کرد و ده‌ها و صدها کار دیگر می‌توان انجام داد که در گذشته امکانپذیر نبوده است؛ هر چند که اینترنت آمیزه‌ای از رسانه‌هایی از قبیل تلویزیون و تلفن است؛ اما شاید خصلت تعاملی بودنش این وسیله ارتباطی را از بقیه رسانه‌ها جدا می‌سازد. شاید در گذشته‌های دور، انسان نمی‌توانست باور کند که آدم‌های شرق و غرب جهان در قرن بیستم بتوانند در آن واحد، با یک دیگر گفت‌و‌گو کنند و پیام‌های خود را با سرعت سرسام‌آوری برای یک دیگر بفرستند؛ پیامی که در آن دوره، زمان زیادی می‌برد تا از یک نقطه به نقطه‌ای دیگر منتقل شود.

    3. چند رسانه‌ای‌ها

    پیوند تکنولوژی‌های جدید شامل کامپیوترها، ارتباطات راه دور و وسایل ارتباط جمعی، تحولات عظیم و شگرفی را ایجاد کرده اند؛ به گونه‌ای که در حال حاضر، با ادغام این سه تکنولوژی، تکنولوژی اطلاعاتی موسوم به «چند رسانه‌ای» را به وجود آورده است. به دنبال ظهور «رسانه‌های نوین» که غیر متمرکز و متنوع هستند، تشکیل سیستم چند رسانه‌ای در دهه 1990 امکان‌پذیر شد.

    در نیمه دوم دهه 1990، سیستم ارتباط الکترونیکی جدیدی شکل گرفت که از ترکیب رسانه‌های همگانی جهانی و سفارشی و ارتباط کامپیوتری تشکیل شده بود و ویژگی آن، ترکیب رسانه‌های مختلف و توانایی بالقوه آن برای ارتباط متقابل بود و نام «سیستم چند رسانه ای» برآن نهاده شد. این سیستم توانست، قلمرو ارتباط الکترونیکی را به همه زندگی، از خانه تا کار، از مدرسه تا بیمارستان و از تفریحات تا مسافرت گسترش دهد. تا اواسط دهه 1990 دولت‌ها و شرکت‌ها برای به دست‌آوردن جایگاهی در این سیستم که ابزار قدرت و منبع سود. سرشار بود، از یکدیگر سبقت می‌گرفتند و دولت‌ها مانند دولت ایالات متحده، ژاپن، فرانسه و چند کشور دیگر برای شکل‌گیری آن، تلاش‌های انجام دادند؛ اما در کل می‌توان گفت، این تجارت بود که سیستم جدید چند رسانه‌ای را شکل می‌داد؛ نه دولت‌ها، در واقع مقیاس سرمایه‌گذاری در زمینه‌های زیر بنایی، به میزانی بود که هیچ دولتی نمی‌توانست، به تنهایی عمل کند و از طرفی دیگر، چون در مراحل اولیه شکل‌گیری این سیستم، شکل واقعی تکنولوژی سیستم مشخص نیست، هر کسی که در مراحل اولیه، کنترل آن را در دست داشته باشد، می‌تواند تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر روی تکامل آتی سیستم بگذارد، به همین علت رقابت شدیدی بر سر آن وجود داشت. (کاستلز، 1380، 424 ـ 422).

    سیستم چند رسانه‌ای از الگوی اجتماعی ـ فرهنگی خاص حمایت می‌کند که دارای ویژگی‌های زیراست:

    ـ نخستین ویژگی آن تمایز اجتماعی و فرهنگی گسترده است که به تقسیم‌بندی کاربران، تماشاگران، خوانندگان و شنوندگان می‌انجامد و افزون بر این که پیام‌ها با توجه به استراتژی‌های فرستندگان آنها براساس بازار تقسیم می‌شوند، براساس علایق استفاده‌کنندگان، از رسانه‌ها که از توانایی تعاملی خود بهره می‌گیرند، نیز تقسیم می‌شوند.

    ـ خصوصیت دوم، طبقه‌بندی اجتماعی فزاینده کاربران است؛ نه تنها انتخاب رسانه چندگانه برای کسانی که از زمان و پول لازم برای دسترسی به آن برخوردارند و کشورهایی که دارای پتانسیل بازار مناسب هستند، محدود خواهد شد، بلکه تفاوت‌های فرهنگی ـ آموزشی نیز برای استفاده از ارتباط متقابل به نفع هر یک از کاربران تأثیر قطعی خواهد داشت.

    بنابراین در جهان چند رسانه‌ای، دو گروه ایجاد می‌شود: کاربران فعال و کاربران منفعل؛ یعنی کسانی که قادر به انتخاب مدارهای ارتباطی چند سویه هستند و کسانی که تنها به تعداد محدودی برنامه از پیش آماده شده دسترسی دارند. اینکه هر کاربر، در چه طبقه‌ای قرار گیرد، طبقه اجتماعی، نژاد، جنس و کشور او تعیین کننده است.

    ـ سومین مورد این که انتقال پیام‌های مختلف در یک سیستم، حتی اگر سیستم دو سویه و گزینشی باشد، موجب می‌شود که همه پیام‌ها در الگوی معرفتی مشترک، به صورت یکپارچه در آیند، ابهام محتوا در پیام‌ها وجود داشته باشد؛ حتی اگر هر پیام از یک منبع باشد، مانند این که برنامه‌های آموزشی تعاملی مثل بازی‌های ویدئویی به نظر می‌رسد.

    ـ در نهایت چهارمین مورد که شاید مهم‌ترین ویژگی سیستم‌های چند رسانه‌ای باشد، این است که بیشتر جلوه‌های فرهنگی را با همه تنوع‌شان، در قلمرو خود جای می‌دهند و همه جلوه‌های فرهنگی از بدترین تا بهترین و از نخبه‌گراترین تا مردمی‌ترین در این جهان دیجیتالی، گرد هم می‌آیند. (همان، 431 ـ 429)

    اصطلاح چند رسانه، بیان‌کننده فرآورده یا خدمتی است که در پرتو ترجمه، به زبان انفورماتیک، داده‌هایی را که معمولاً به شکل جداگانه مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند (مانند متن، صدا، ویدئو، عکس، تصویر و طرح)، با یک دیگر پیوند می‌دهد. (محسنی، 1380، 122).

    چند رسانه‌ای‌ها، رسانه‌هایی تعاملی هستند، یعنی مخاطبان فعال هستند و در قبال دریافت پیام می‌توانند، پاسخ‌گو باشند. در نتیجه چند رسانه‌ها یا رسانه‌های ادغام شده، بیان‌گر شیوه‌ای هستند که از سوی آن تعاملی صورت خواهد پذیرفت.

    چند رسانه‌ها برخی عناصر زیر، و نه لزوماً همه آنان را در بر می‌گیرد:

    تصاویر ویدئویی کاملا متحرک، اشکال ثابت، نقاشی‌های متحرک، گرافیک‌های کامپیوتری، متن و صدا. افزون بر آن، این موارد از یک پایگاه فن‌آوری که عموماً و نه همیشه یک کامپیوتر است، توزیع می‌شود. چند رسانه‌ها موجب احیای متن یک بعدی، با اشکال و اصوات تولید شده از سوی کامپیوتر خواهند شد. (سعیدی، 1383، 221).

    دموکراتیک‌شدن چند رسانه‌ای‌ها عملاً نتیجه مستقیم دو تحول هم‌زمان است. نخستین تحول، سهولت کاربرد انفورماتیک است که با قدرت فزاینده دستگاه‌ها همراه بوده است. این تحول توجیه‌کننده کاربرد چند رسانه‌ای‌ها در سازمان‌هایی غیر از حوزه‌های آموزش، اطلاعات یا بازرگانی است. تحول دوم صنعتی شدن خود تکنولوژی چند رسانه‌ای است و گواه آن، ورود گسترده دیسک‌خوان‌های دیسک‌های فشرده، کنترل‌کننده‌های گرافیک، کارت‌های صدا، و... است که با شرایط کامپیوترهای شخصی رومیزی و نیز دستی هماهنگ شده است. به میزان بیش از پیش یا تقریبا عمومی کامپیوترهای شخصی از امکانات پایه‌ای چند رسانه‌ای برخوردار گشته و پایه‌گذاران این تکنولوژی، تقریباً همگی پردازش‌گرهایی را عرضه کرده‌اند که همه عناصر را مستقیما به هم مربوط می‌کند. این تکنولوژی، پیشرفت قابل توجهی را در عرضه برنامه‌های حاوی صدا و ویدئو به وجود آورده است. (محسنی، 1380، 123).

    4. بزرگراه‌های اطلاعاتی

    مفهوم بزرگراه‌های اطلاعاتی، بیان کننده مجموعه شبکه‌هایی است که در حال فعالیت هستند و جریان صدا، متن و تصویر را به گونه‌هایی واقعی یا مجازی امکان‌پذیر می‌سازند. این پیام‌ها همگی از یک کانال واحدی می‌گذرند و به نشانه‌هایی که ماهیت واحدی دارند، تبدیل می‌شوند. (همان، 23).

    از جمله ویژگی‌های بزرگراه‌هایی اطلاعاتی عبارت است از:

    ـ برای ایجاد این بزرگراه‌ها، شرکت‌های مختلف اطلاعاتی و ارتباطی از جمله مطبوعات، شرکت‌های تبلیغاتی، سازمان‌های رادیو و تلویزیون و شرکت‌های چند ملیتی و کامپیوتری و فراملیتی را ایجاد می‌کنند. (آقاجانی به نقل از مولانا، 1372)

    ـ قوانین، مقررات ملی و رفت‌وآمد در این بزرگراه‌های اطلاعاتی در اختیار شرکت‌های بزرگ خصوصی است. در سطح جهانی نیز، این مقررات هنوز مبهم بوده؛ ولی تحت نفوذ و سیطره کشورهای پیشرفته غرب است. (همان)

    ـ ساختمان و گستره این بزرگراه‌ها به گونه‌ای است که هم امکان استفاده وسیع، متعامل و دامنه‌دار افراد از اطلاعات و ارتباطات را افزایش می‌دهد و هم امکان کنترل کامل افراد و سوء استفاده از اطلاعات شخصی را بالا خواهد برد. این بزرگراه‌ها هم می‌توانند، عامل تبادل اطلاعات و توسعه فرهنگی و بالا بردن سطح زندگی افراد و ملت‌ها باشند و هم می‌توانند، وسیله سلطه‌گر، هجوم فرهنگی، اقتصادی و سیاسی گردد. (همان، 1381).

    البته، بزرگراه‌های اطلاعاتی، تأثیرات بسیاری بر زوایای زندگی انسان دارد، از آن جمله:

    ـ مشاغل: این بزرگراه‌ها با استفاده از وسایل ارتباطی، این امکان را فراهم آورده‌اند تا رفت و آمد به مراکز کار کاهش یابد و با ایجاد خدمات اطلاعاتی، مشاغل جدید افزایش یابد.

    ـ دانش: باگسترش و توسعه بزرگراه‌های اطلاعاتی، امکان دسترسی به دانش، علم، هنر و دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی افزایش یابد.

    ـ فرهنگ: از جمله تأثیرات بزرگراه‌ها، توسعه صنایع فرهنگی در کشورهای غربی بوده و به طور کلی می‌توان گفت، این بزرگراه‌ها کانال‌های جدید، متعدد و متنوع فرهنگی ایجاد کرده‌اند!.

    ـ اقتصاد: این بزرگراه‌ها منجر به ایجاد یک اقتصاد پویای اطلاعاتی شده و اطلاعات ارزشمند را در اختیار نهادهای مالی و اقتصادی، در سطح جهان قرارداده است.

    ـ قوانین: بزرگراه‌ها اطلاعاتی قوانین و حقوق بین‌المللی را دچار تغییر و تحول اساسی کرده اند.

    ـ زندگی شخصی: این بزرگراه‌ها در سطح ملی و جهانی در کنار نقض حاکمیت ملی، موجب تضعیف حقوق افراد نیز شده‌اند. (همان).

    5. شبکه‌های تعاملی

    در هر دوره‌ای از زندگی بشر، رسانه‌ای به عنوان ابزار غالب مطرح بوده است و تأثیر رسانه‌های غالب در هر عصر را می‌توان به وضوح مشاهده کرد؛ هر چند که در دوره‌های قبل، وسایل ارتباطی یک سویه بودند و مخاطبان منفعل، اما در این دوره ما با ظهور رسانه‌های دوسویه و تعاملی رو به رو هستیم که در حال گسترش است. در عصر حاضر، ما شاهد دگرگونی و تغییر در تکنولوژی هستیم و در این حین، شاهد شکل‌گیری شبکه‌های تعاملی نیز هستیم.

    از طریق کاربرد ارتباطات کامپیوتری و ایجاد روابط اجتماعی غیر رسمی ناظران متوجه ایجاد پدیده‌ای شدند که جامعه مجازی نام گرفت. بر طبق نظر راین گلد، جامعه مجازی به معنی شبکه الکترونیکی ارتباطات متقابل است که محدوده اش را خود تعریف می‌کند و پیرامون علاقه یا هدف مشترکی تشکیل می‌شود. این جوامع، همانند سیستم‌های کنفرانس یا بولتن بورد نسبتاً رسمی هستند یا به صورت خود جوش، توسط شبکه‌های اجتماعی که برای ارسال و دریافت پیام در یک الگوی زمان انتخاب شده با شبکه ارتباط برقرار کند. در اواسط دهه1990، ده‌ها هزار از این نوع جوامع در سراسر جهان ایجاد شد و در حال گسترش بود.

    بیشتر افراد به صورت پراکنده، در این نوع ارتباطات حضور می‌یابند و به علت تغییر سلیقه یا برآورده نشدن انتظارات از شبکه‌ای خارج و وارد شبکه‌ای دیگر می‌شوند. ویژگی برجسته این شبکه این است که از نظر افرادی که در آن مشارکت دارند، بسیار زودگذر هستند. (کاستلز، 1380، 420).

    به عبارت دیگر، ابرمتن یا فرا ـ زبانی که برای نخستین بار در تاریخ، شیوه‌های مکتوب، شفاهی و دیداری ـ شنیداری ارتباطات انسانی را در چار چوب یک سیستم، یکپارچه می‌سازد. یکپارچگی متن، تصویر و صدا از چند نقطه و در زمانی متفاوت در شبکه‌ای جهانی و آزاد و قابل دسترسی که با یکدیگر تعامل دارند و در نتیجه ارتباطات را با تحولی عظیم رو به رو ساخته‌اند (همان، 383)؛ از جمله ویژگی‌های این سیستم نوین، ارتباطات الکترونیکی، دوسویگی و تعاملی بودنش است که به مخاطبان اجازه می‌دهد فعال بوده و حالت منفعل نداشته باشند.

    «بزرگراه‌های اطلاعاتی»، برای رسانه‌های تعاملی گذرگاهی دو سویه است که نه تنها برای دریافت و ارسال داده‌های نوشتاری، بلکه در زمینه عکس‌های کاملا متحرک، اشکال ثابت، نقاشی متحرک گرافیک‌های کامپیوتری و صدا نیز کاربرد دارد. در دوره تعامل، این گونه اطلاعات از یک خانه به خانه‌ای دیگر، با سرعت نور از رشته‌های شیشه‌ای فیبرنوری، به نازکی مو، ارسال خواهد شد. تماشاگران تلویزیون از حالت انفعالی رها شده و دیگر تنها تماشاگران هرچه از راه شبکه‌های تلویزیونی و موسسات تلویزیونی کابلی به آنان ارائه می‌شود، نخواهند بود و می‌توانند، فعالانه در برنامه‌ها مشارکت کنند. بینندگان در سده بیست و یکم خواهند توانست، محتوای برنامه‌ها را فردی کنند، به گونه‌ای که همه چیز از یک برنامه خاص سرگرم‌کننده تا یک خبر ویژه، بر صفحه کامپیوترها از راه دور پدیدار شود. آنان خواهند توانست، پایان ماجرای یک فیلم داستانی را به خواسته خود برگزینند یا بیافرینند یا اطلاعات آرشیوی مربوط به یک خبر را دریافت کنند. (سعیدی، 1383، 219).

    رسانه‌های متعامل که ترکیبی است از پیشرفت‌های بزرگ و تازه در زمینه فیبرنوری، دیجیتالی‌شدن، چند رسانه‌ها، CDROM واقعیت نمایی با لوازم خانگی معمول مانند تلفن، تلویزیون و کامپیوتر، دستاورد و درهم آمیختگی فناوری‌ها «کامپیوتر از راه دور» پیوندی خواهند بود که به شبکه گسترده‌ای از دیگر کامپیوترهای از راه دور و پایگاه داده‌ها وصل می‌شود و امکان دسترسی به منابع گسترده‌ای از اطلاعات، سرگرمی و خدمات ارتباطی را که برخی آنها اکنون دور از ذهن است، فراهم می‌آورد. این وضع تازه، ارائه مستقیم متون، مواد دیداری و شنیداری تازه و اشکال سه بعدی را امکان‌پذیر می‌کند. ( همان 219 ـ 218).

    با توجه به تغییرات ایجاد شده در وسایل ارتباطی و نقش آنان در زندگی بشر امروز می‌توان نتیجه گرفت، ما شاهد تحول در الگوهای ارتباطی هستیم و نمی‌توانیم منکر این تغییر و گسترش رویکردهای دو سویه شویم؛ در نتیجه این عصر را می‌توان، عصر رسانه‌های غیرتوده‌ای نامید که رقیبی سرسخت برای رسانه‌های جمعی است.

    تافلر اعتقاد دارد: «به رسانه‌های همگانی حمله شده است، رسانه‌های جدید غیر توده‌ای در حال گسترش‌اند و با رسانه‌های جمعی به رقابت برخاسته‌اند و حتی جایگزین آنها شده‌اند؛ یعنی جایگزین رسانه‌هایی که روزی بر تمامی جوامع موج دوم سلطه داشته اند. بنابر این موج سوم، عصر واقعا جدیدی آورده است». (تافلر، 1372، 228).

    این تکنولوژی‌های جدید تاثیر عمیقی بر روابط فردی و اجتماعی می‌گذارد و تصور ما را از جهان پیرامون دگرگون می‌سازد. از طرفی، پیام به جای این که برای توده مردم فرستاده شود و تشابه و یکسانی را به وجود آورد، برای گروه‌های غیر توده‌ای و کوچک فرستاده می‌شود که موجب غیرتوده‌ای شدن می‌گردد. در مجموع می‌توان گفت، این تکنولوژی جدید برای بسیاری فعالیت‌های برنامه‌ریزی و مدیریتی مقرون به صرفه است.

    رسانه‌ها در این عصر، تنوع را بیشتر می‌کنند و به جای دهکده جهانی واحد، برخلاف پیش‌بینی مارشال مک لوهان، نظریه پرداز کانادایی رسانه‌ها، احتمالاً شاهد چندگانگی دهکده‌های کاملا متفاوت جهانی خواهیم بود، تمام آنها به نظام جدید رسانه‌ها متصل خواهند بود؛ ولی همه آنها می‌کوشند تا هویت فرهنگی، قومی، ملی و سیاسی خود را حفظ کنند و ارتقا بخشند. (تافلر، 1374، 524 ـ 523).

    در عصر اطلاعات رسانه‌ها به یک دیگر آمیخته شده اند. امروزه میلیون‌ها کامپیوتر، تلفن‌های ماهواره‌ای و فکس به هم متصل هستند و نمی‌توان آنها را از یک دیگر منفک ساخت و هر خبری در آن واحد از تمامی این وسایل ارتباطی منتقل می‌شود و پیام‌های آنان از مرز کشورها می‌گذرد و وارد جوامع می‌شود.

    رسانه‌های نوین دیگر به مفهوم سنتی کلمه، رسانه‌های همگانی نیستند که پیام‌های محدودی را برای انبوهی از مخاطبان متجانس پخش کنند. به دلیل تعدد پیام‌ها و منابع، مخاطبان قدرت انتخاب بیشتری پیدا کرده‌اند. مخاطبان دوست دارند، پیام‌های خود را انتخاب کنند و این امر، دسته‌بندی آنان را عمیق‌تر می‌سازد و رابطه فردی میان فرستنده و گیرنده را افزایش می‌دهد. (صباح به نقل از کاستلز، 1380، 395).

    در نتیجه می‌توان گفت این رسانه‌های نوین مخاطبان پراکنده و متنوعی را به وجود آورده‌اند که دیگر نمی‌توان آنان را انبوه با توده مخاطبان نامید، زیرا این مخاطبان دیگر پیام واحد دریافت نمی‌کنند و با انبوه پیام‌ها مواجه هستند که یک دستی و یکپارچگی را از آنان گرفته است.

    از طرفی این رسانه‌های الکترونیکی موجب گسترش نگرش انسان‌ها شد و موجب گردید، افق دید او نسبت به مسائل گسترده‌تر از قبل شود، به گونه‌ای که در نحوه زندگی و تصمیم گیریش تاثیر گذار بود.

    بشر امروز مانند انسان دیروز که برای مشخص کردن جایش در جنگل، اصوات نامفهوم و شاخه‌های شکسته را به کار می‌برد نیست، امروزه او، هم از گفتار استفاده می‌کند و هم از زبان نوشتار، از طریق ماهواره ارتباط برقرار می‌سازد، تقریباً هر نوع اطلاعاتی را به یاد می‌سپارد و مدتی بعد مقادیر عظیم از نو تولید می‌کند، او آموخته است که اطلاعات را در زمان و نیز مکان انتقال دهد. (آذرنگ، 1371، 36).

    بدین ترتیب می‌توان گفت، در طول تاریخ انسان همیشه تلاش کرده تا وسیله‌ای برای برقراری ارتباط در اختیار داشته باشد؛ هر چند که در دوره‌های اولیه این وسایل قدرت زیادی برای حمل پیام و اطلاعات نداشته‌اند؛ ولی برای انسان آن روز مطلوب بوده است. این تکنولوژی‌های ابتدایی به تدریج گسترش یافتند تا جایی که در زمان حال، با تکنولوژی‌های اطلاعاتی رو به رو هستیم که در حال متحول کردن نحوه زندگی و تفکر انسان معاصر است.

    منبع مطلب : www.e-press.blogfa.com

    مدیر محترم سایت www.e-press.blogfa.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    نازنین : ای کاش به صورت خلاصه هم توضیح می‌داد تا بهتر متوجه بشیم

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    سید محمد عباس حسینی 1 ماه قبل
    0

    عالی ممنون

    فاطمه 2 ماه قبل
    -1

    عالی خیلی خوب بود

    نازنین 1 سال قبل
    4

    ای کاش به صورت خلاصه هم توضیح می‌داد تا بهتر متوجه بشیم

    1
    دخی پرسپولیسی 1 سال قبل

    اره

    مهدی 2 سال قبل
    1

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید