توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    معنی کار پاکان را قیاس از خود مگیر گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر

    1 بازدید

    معنی کار پاکان را قیاس از خود مگیر گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر را از سایت هاب گرام دریافت کنید.

    گنجور » مولوی » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان

    شهریار نوشته:

    بعد از بیت
    در خطاب آدمی ناطق بدی
    در نوای طوطیان حاذق بدی

    این دو بیت را جا انداخته اید:

    خواجه روزی سوی خانه رفته بود

    بر دکان طوطی نگهبانی نمود

    گربه ای برجست ناگه بر دکان

    بهر موشی طوطیک از بیم جان

    جست از سوی دکان سویی گریخت

    شیشه‌های روغن گل را بریخت

    پاسخ: با تشکر از شما، ابیات جا افتاده طبق فرموده اضافه شدند.

    👆☹

    شرح مختصری بر ابیات حضرت مولانا (قسمت دوازدهم)

    مولانا در اين داستان به دنبال نقد مقايسه‌هاي اشتباه و بي‌جايي است كه بعضي مردم از سر ناآگاهي و سطحي‌نگري انجام مي‌دهند. معني ابيات فوق روشن است و به طور خلاصه حكايت اين گونه آغاز مي‌شود كه بقالي در دكان خود، طوطي زيبا و خوش‌نوايي داشت كه در نبود صاحب دكان هم از آنجا نگهباني مي‌كرد و هم با سخنان خود مشتريان را شاد مي‌كرد. يك روز كه طوطي در دكان تنها بود، به طور اتفاقي شيشه‌هاي روغن گل را ريخت و وقتي صاحب طوطي متوجه شد بر سر طوطي ضربه‌اي زد كه باعث كچل‌شدن طوطي شد.

    روزكي،  چندي،  سخن  كوتاه كرد           مرد بقال از ندامت آه كرد (254)


    ريش برمي‌كند و مي‌گفت: " اي دريغ       كآفتاب نعمتم شد زير ميغ (255)


    دست من بشكسته بودي آن زمان           كه زدم من بر سر آن خوش زبان" (256)


    طوطي چند روزي سخن نگفت و مرد بقال كه از كرده‌ي خود پشيمان شده‌ بود، ريش خود را مي‌كند و افسوس مي‌خورد چرا آن طوطي كه مانند آفتاب براي او نعمتي بوده، به زير ابر پنهان شده است.  خود را همواره ملامت مي‌كرد و مي‌گفت كه اي كاش دستم شكسته بود و اين كار را نمي‌كردم. 

    هديه‌ها مي‌داد هر درويش را                   تا بيابد نطق مرغ خويش را (257)


    صاحب طوطي به هر درويشي چيزي مي‌داد تا مگر طوطي دوبار سخن بگويد.

    بعد سه روز و سه شب حيران و زار         بر دكان بنشسته  بد  نوميدوار (258)


    اما اين هديه‌ها هم اثري نبخشيد و پس از سه شبانه روز هنوز صاحب طوطي نوميدانه در دكان نشسته بود. 

    مي‌نمود آن مرغ را هرگون شگفت                تا كه باشد كاندر آيد او بگفت (259)


    صاحب طوطي هرگونه چيز شگفت‌ و تازه‌اي را  به طوطي نشان مي‌داد تا بلكه بتواند نظر او را جلب كند و او را به سخن آورد، اما فايده‌اي نداشت.

    جولقيي سربرهنه  مي‌گذشت           با سر بي مو، چو پشت طاس و طشت (260)


    آمد اندر گفت طوطي آن زمان            بانگ بر درويش زد چون عاقلان (261)


    كز چه اي كل با كلان آميختي؟           تو مگر از شيشه روغن ريختي؟ (262)


    از قياسش خنده آمد خلق را              كو چو خود پنداشت صاحب دلق را (263)


    روزي درويشي جوال‌پوش كه به رسم صوفيان قلندر موي سر خود را تراشيده بود و ظاهرش شبيه طوطي بقال شده بود، از آنجا مي‌گذشت. طوطي همين كه آن درويش كچل را ديد به سخن آمد و گفت:" مگر تو هم از شيشه روغن ريخته‌اي كه كچل شده‌اي؟ مردم از اين قياس سطحي طوطي به خنده افتادند. مولانا مي‌خواهد به اين مطلب اشاره كند كه وقتي مردم عادي نيز خود را با اولياء خدا مقايسه مي‌كنند، مطلب به همين اندازه و حتي بيشتر مي‌تواند دور از واقع و خنده‌دار باشد.

    كار پاكان را قياس از خود مگير       گر چه ماند در نبشتن شير و شير (264)


    اين مطلب كه مردان حق در ظاهر شبيه مردمان عادي هستند، نبايد باعث شود كه آنان را افرادي همچون خود بپنداريم. آنها هم خودشان و هم روح كارهايشان با ما متفاوت است و اين شياهت ظاهري نبايد ما را بفريبد. همان‌گونه كه املاي كلمه‌ي "شير" درنده و "شير" خوراكي به يك گونه است اما معني و مصداق آنها كاملا مختلف است.
    نكته: در پارسي زمان مولانا شير خوراكي را به همين صورت امروزي تلفظ مي‌كردند ولي شير درنده را با ياي مجحول، يعني "شِر" يا "شِيْْر" تلفظ مي‌كردند اما كتابت هر دو يكسان بود. از همين روست كه مولانا گفته‌است كه اين دو در نوشتن "نبشتن" مانند هم هستند.

    جمله عالم زين سبب گمراه شد          كم كسي ز ابدال حق آگاه شد (265)


    اين موضوع آن قدر براي مولانا مهم است كه مي‌گويد همه مردم عالم به خاطر اين كه فرق بين خود و اولياء خدا را تشخيص ندادند و كارهاي آنها را مانند كارهاي خود پنداشتند، گمراه شدند. فقط عده‌ي كمي از حقيقت ابدال حق (اولياء حق) و راز و رازداني آنها آگاه شدند. 

    همسري   با   انبيا   برداشتند                اوليا  را  همچو  خود  پنداشتند  (266)


    گفته: " اينك ما بشر، ايشان بشر            ما و ايشان بسته خوابيم و خور" (267)


    گمراهان و ظاهربينان كه از اسرار انبيا و اوليا بي‌خبرند، ادعاي برابري با آنها مي‌كنند و همان‌گونه كه در قرآن از قول آنان آمده است: "اِن انتم الا بشر مثلنا" (سوره‌ي ابراهيم آيه 10) خطاب به انبيا مي‌گفتند كه شما هم انساني مانند ما هستيد و همچنين مي‌گفتند: "اين چه رسولي است كه مانند ما غذا مي‌خورد و در بازار و معابر راه مي‌رود؟" (آيه 7 سوره فرقان) يعني اينها هم مثل ما به خواب و خور وابسته‌اند.

    اين ندانستند ايشان از عمي                    هست فرقي در ميان  بي منتهي (268)


    گمراهان و ظاهربينان به دليل كوردلي نمي‌توانند حقيقت را درك كنند و فرق بي‌نهايتي را كه بين آنان و انبيا و اوليا است، نمي‌بينند.

    هر دو گون زنبور، خوردند از محل           ليك شد زآن نيش و زين ديگر عسل (269)


    هر دو گون آهو، گياخوردند و آب            زين يكي سرگين شد و زآن مشك ناب (270)


    هر دو ني خوردند از يك آبخور               اين يكي خالي و آن پر از شكر  (271)


    صد هزاران اين چنين اشباه بين             فرقشان هفتاد ساله راه بين (272)


    اين خورد، گردد پليدي زو جدا                آن خورد، گردد همه نور خدا  (273)


    اين خورد، زايد همه بخل و حسد            وآن خورد، زايد همه نور احد (274)


    اين زمين پاك و آن شور است و بد          اين فرشته پاك و آن ديو است و دد (275)


    در اين ابيات، مولانا با ذكر مثال‌هاي مختلف مي‌خواهد بگويد همان‌طور كه در ديگر آفريده‌هاي خداوند مانند زنبور، آهو و ني اختلافات روشني وجود دارد و يك نوع آن مفيد و نوع ديگر آن مضر و يا بي‌فايده است، در انسان ‌ها نيز مطلب به همين‌گونه است و نبايد ظاهر و غذاي يكسان آنها ما را بفريبد و اختلاف بزرگ آنها را كه ريشه در ذات و استعداد آنها دارد، ناديده بگيريم.

    هر دو صورت گر به هم ماند، رواست           آب تلخ و آب شيرين را صفاست (276)


    جز كه صاحب ذوق، كه شناسد؟ بياب          او شناسد آب خوش از شوره  آب (277)


    باز مثال ديگري از تشابه ظاهري و فرق ذاتي، آب تلخ و آب شيرين است. اين دو به ظاهر صاف و شفاف هستند و تنها با چشيدن آنها معلوم مي‌شود كداميك شيرين و كدام تلخ است. اين‌گونه امور طبيعي و عادي است اما كسي مي‌تواند از ظاهر بگذرد و به حقيقت دست يابد كه صاحب ذوق باشد و ذائقه معنوي او درست كار كند. او همان پير و مرد كامل است كه بدون معرفت او سالك نمي‌تواند در سلوك خود موفق باشد. 

    سحر را با معجزه كرده قياس              هر دو را، بر مكر پندارد اساس (278)


    گمراهان كه بناي ادراكاتشان بر امور ظاهري است و از باطن امور بي‌خبرند، فرقي بين معجزات انبيا و سحر ساحران نمي‌بينند و هر دو را كارهايي خارق‌العاده بر پايه مكر و حيله و خالي از حقيقت مي‌پندارند.
    مولانا در جاهاي ديگري از مثنوي نيز با استفاده از مثال معجزات پيامبران تلاش كرده است به ما بگويد مجراي همه‌ي امور را همين علت‌هاي شناخته شده و ظاهري ندانيد، چه بسا علت‌ها و سبب‌هايي قوي‌تر از آنها پشت صحنه باشند.از جمله اين كه در دفتر دوم مي‌گويد:


    بي سبب بين نه از آب و گيا              چشم چشمه معجزات انبيا


    دفتر دوم بيت 1844


    همان‌گونه كه اشاره شد ، در بيت فوق مولانا معجزات انبيا را حاصل اسباب و عللي مي‌داند كه با آن چه براي ما آشنا و معهود است، به كلي متفاوت است، تا آن جايي كه مومنان معجزات انبيا را بي‌سبب مي‌دانند، يعني بدون اسباب ظاهري و شناخته شده‌ي ما، نه اين كه مطلقا بي‌علت و بي‌سبب باشند.
    باز در تاكيد همين مطلب در دفتر سوم مي‌گويد:


    انبيا در قطع اسباب آمدند           معجزات خويش بر كيوان زدند


    دفتر سوم بيت 2517


    البته همان‌طور كه مولانا در دفتر پنجم مثنوي اشاره كرده است، اسباب و علل واقعي ايجاد معجزات در عقل جزئي ما نمي‌گنجد اما لااقل ما را بايد تا بدانجا هدايت كند كه بدانيم وراي آنچه به چشم ظاهر مي‌بينيم، چيزهاي مهمتري وجود دارد.


    صد هزاران معجزات انبيا              كآن نگنجد در ضمير و عقل ما


    دفتر پنجم بيت 1540



    ساحران موسي از استيزه را                   برگرفته چون عصاي او عصا (279)


    اين بيت به مقابله‌ي ساحران فرعون با حضرت موسي (ع) اشاره دارد كه در آيات 56  تا 72 سوره‌ي طه در قرآن كريم آمده است. ساحران براي مقابله با موسي (ع) از روي ستيزه‌جويي عصايي مانند عصاي موسي به دست گرفتند و آن را با حيله به شكل ماري كه حركت مي‌كرد، درآوردند ولي عصاي موسي‌(ع) به اشارت خداوند به اژدها تبديل شد و همه‌ي مارها را بلعيد.

    زين عصا تا آن عصا فرقي است ژرف        زين عمل تا آن عمل راهي شگرف (280)


    لعنه‌الله  اين   عمل  را   در    قفا             رحمه‌الله   آن عمل را  در   وفا (281)


    ميان عصاي موسي(ع) با عصاي ساحران فرق عميقي وجود دارد، هر چند به ظاهر شبيه يكديگرند. همچنين، بين معجزه موسي و شعبده‌ي ساحران فرقي شگرف وجود دارد. عمل ساحران لعنت خداوند را به دنبال دارد، در حالي كه كار موسي(ع) رحمت الهي را براي مومنان به ارمغان مي‌آورد.

    كافران اندر مري بوزينه طبع                    آفتي آمد درون سينه، طبع (282)


    هر چه مردم مي‌كند، بوزينه هم               آن كند كز مرد بيند دم به دم  (283)


    او گمان برده كه : " من كردم چو او          فرق را كي داند آن استيزه رو؟ (284)


    اين كند از امر، و او بهر ستيز                   بر سر استيزه رويان خاك ريز (285)


    ساحران بارگاه فرعون براي ستيزه( مري= مراء  : جدل و ستيزه ) با موسي(ع) ميمون‌وار سعي مي‌كردند از موسي(ع) تقليد كنند. همين سرشت بوزينگي آفت وجود آنها شده بود. بوزينه و بوزينه‌صفتان سعي مي‌‌كنند كار انسان را تقليد كنند و گمان مي‌كنند كه كارشان با كار انسان يكسان است و فرق ماهوي آن را درك نمي‌كنند. آنها درنمي‌يابند كه كار انبيا و اوليا به فرمان خداوند است ولي كار آنها از روي تقليد و لجاجت. پس تو بر سر چنين افرادي ستيزه‌جو ومقلد خاك بريز و طردشان كن.

    شرح و تفسیر مرد بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان

    شرح و تفسیر مرد بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان

    سحر را با معجزه کرده قیاس / هر دو را بر مکر پندارد اساس

    ظاهر بینان سحر و معجزه را مانند هم می دانند و گمان می دارند که مبنای هر دو مکر و حیله است .

    سِحر = به معنی حیله و تخیّلاتِ یاوه است امّا در اصل به معنی پوشیدگی و استتار است . طبرسی گوید : سِحر ، عملی است که اسباب آن از درکِ عموم پوشیده است و عملی است وارونه نما ( مجمع البیان ، ج 1 ، ص 170 و تفسیر ابوالفتوح ، ج 1 ، ص 256 ) حاجی خلیفه نیز می گوید : سِحر ، امری پنهان و درک آن برای اکثریّتِ عقول دشوار است و آن دانشی است که در بارۀ معرفت احوالِ فلکی و اوضاع کواکب و رابطۀ آن با امور زمینی و موالیدِ ثلاثه بطور اخص بحث می کند ( کشف الضون ، ج 2 ، ص 980 و 981 ) ابن خلدون نیز در تعریف سِحر گوید : و آن آگاهی به چگونگی استعدادهایی است که نفوسِ بشری در بارۀ آنها بر عالَم عناصر تأثیر می گذارد . خواه مستقیم و بی واسطه باشد و یا بوسیلۀ یاریگری از امور آسمانی . گونۀ نخستین ، ساحری و گونۀ دوم ، طلسمات است ( مقدمه ، ج 2 ، ص 1039 )

    سِحر ، تاریخی دیرینه دارد و خاصه در میان سریانیان و کلدانیان و قبطیان کشور مصر متداول بوده است . خاصیّت سِحر در ساحران مانند همۀ قوای بشری بصورت قوه و استعداد وجود دارد و برای به ظهور رساندن و فعلیّت بخشیدن به آن باید ریاضت ها کشید و کلیّه ریاضت های ساحری عبارت است از توجّه به افلاک و ستارگان و عوالِمِ عِلوی و شیاطین با انواع تعظیم وعبادت و خضوع و اظهارِ فروتنی و خاکساری است . و از اینرو ساحری ، وجهه ای بجز خدا و سجود به غیرِ اوست . و روی آوردن به غیر خدا کفر است و بدین سبب ساحری کفر به شمار آید . ( مقدمه ، ج2 ، ص 1042 و رسائل اخوان الصفا ، ج 4 ، ص 295 به بعد ) بی گمان سِحر ، در افراد و نفوس تأثیر می گذارد و این امری است که قرآن کریم بدان تصریح دارد ( آیه 102 سورۀ بقره ) و از حضرت علی (ع) روایت شده « … و سحر حق است … ( نهج البلاغه فیض الاسلام ، حکمت 392 ) یعنی سحر تأثیرش حقیقت دارد . از اینرو تعلیم و تعلّمِ سِحر شرعاََ حرام است مگر به قصد ابطال سِحر و رهاندن مسحور از شرِ ساحر . چنانکه از امام صادق (ع) مروی است که « گرۀ سِحر را بگشا ولی گرۀ سِحر مزن »

    معجزه = خرق عادتی است که فقط از انبیاء صادر می شود و دیگران از آوردن نظیر آن عاجز و ناتوان اند . البته اظهار معجزه منوط به اِذنِ الهی است . هر چند خوارق عادت بر خلافِ جریان معتاد طبیعی است ولی محالِ ذاتی نیست . مولانا می گوید اساسِ سِحر توجّه به نیروهای شیطانی است در حالیکه مبنای معجزه ، اذنِ رحمانی است پس میان ای دو خرق عادت تفاوت بسیار است ولی ظاهربینان هر دو را یکسان می پندارند . بنابراین بیت فوق سِحر و معجزه را تمثیلاََ ذکر کرده تا ظاهربینان را موردِ نقد قرار دهد . چرا که آنان خود را با اولیاء و کاملان یکسان مقایسه کنند .

    مرورگر شما از این ویدیو پشتیبانی نمیکنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    موسی 19 روز قبل
    0

    جالب و آموزنده بود

    کرار رویشدی 5 ماه قبل
    0

    سللم

    ناشناس 8 ماه قبل
    0

    عالی بود.سپاس از شما

    مهدی 1 سال قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید