توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    کدام سازمان مسئولیت اداره موقوفات هر منطقه را بر عهده دارد

    1 بازدید

    کدام سازمان مسئولیت اداره موقوفات هر منطقه را بر عهده دارد را از سایت هاب گرام دریافت کنید.

    سازمان اوقاف و امور خیریه

    سازمان اوقاف و امور خیریه

    سازمان اوقاف و امور خیریه نهاد اداره‌کننده موقوفات فاقد متولی در ایران است.[۱] قلمرو فعالیت این سازمان شامل «موقوفات عام فاقد متولی یا مجهول التولیه و موقوفات خاصه و اماکن مذهبی اسلامی و همچنین اثلاث باقیه و بقعه‌های متبرکه، محبوسات، نذور، صدقات و هر مال دیگری که به غیر از عنوان وقف برای امور عام‌المنفعه و خیریه اختصاص یافته و مؤسسات و انجمن‌های خیریه‌ای که از طرف دولت یا سایر مراجع ذی‌صلاح به سازمان محول شده باشد» است.

    رئیس این سازمان با پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از طرف ولی فقیه تعیین می‌شود. رئیس کنونی این سازمان سید مهدی خاموشی است که از مهر ماه سال ۱۳۹۷، این مقام را بر عهده دارد که جایگزین علی محمدی سیرت شد.[۲]

    نهادهای وابسته[ویرایش]

    دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم[ویرایش]

    دانشکده‌های علوم قرآنی از مراکز آموزشی وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه است که در سال ۱۳۶۸ در تهران و از سال ۱۳۷۳ در ۱۶ شهر دیگر (مشهد، مراغه، کرمانشاه، شاهرود، شیراز، ملایر، میبد، زاهدان، آمل، خوی، خمین، ایلام، سبزوار، اصفهان، دامغان، زابل، بجنورد) تأسیس گردیده‌است. این دانشکده‌ها در سال ۱۳۸۷ به دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم تبدیل گردید؛ و اساسنامه آن اخیراً توسط حسن روحانی تدوین شد.

    مؤسسه فرهنگی اطلاع‌رسانی راسخون[ویرایش]

    مؤسسه فرهنگی اطلاع‌رسانی راسخون از موسسات فرهنگی وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه است. ازجمله اقدامات این مؤسسه راه اندازی سرویس وبلاگدهی راسخون بلاگ است.[۳][۴]

    راسخون بلاگ[ویرایش]

    سرویس وبلاگدهی راسخون بلاگ وابسته به مؤسسه فرهنگی اطلاع‌رسانی راسخون وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه است که درسال ۱۳۸۸ راه اندازی شد و از نظر وبلاگ نویسی مورد استقبال کاربران قرار گرفت، هم اینک این سرویس در الکسا رتبه ۵۸۴۹ و در ایران ۱۰۱ می‌باشد.[۵][۶][۷]

    مرکز ترجمهٔ قرآن مجید به زبان‌های خارجی[ویرایش]

    مرکز ترجمهٔ قرآن مجید به زبان‌های خارجی در سال ۱۳۷۳ به وسیلهٔ سازمان اوقاف و امور خیریه و با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأسیس گردید. این مرکز تاکنون ترجمهٔ قرآن به زبان ترکی آذری و ترجمهٔ بخشی از قرآن به زبان فرانسه را منتشر کرده‌است و مجله‌ای تخصصی پیرامون مباحث نظری ترجمه‌های قرآن با عنوان «ترجمان وحی» منتشر می‌کند.

    شرکت چاپ و انتشارات اسوه[ویرایش]

    شرکت چاپ و انتشارات اسوه برای چاپ کتب دینی و مذهبی و قرآن در سال ۱۳۷۰ با سرمایهٔ موقوفات کشور تأسیس و تاکنون گذشته از چاپ قرآن مجید ده‌ها عنوان کتاب چاپ و منتشر نموده‌است.

    ساختمان این چاپخانه که بزرگ‌ترین چاپخانهٔ قرآن کریم در خاورمیانه است در زمینی به مساحت ۵۰ هزار متر مربع و با زیربنای ۱۱ هزار متر مربع در قم احداث شده‌است.

    فصلنامهٔ وقف، میراث جاویدان[ویرایش]

    فصلنامهٔ «وقف میراث جاویدان» در سال ۱۳۷۲ تأسیس گردید. این فصلنامه شامل مباحث فرهنگی، ادبی و اجتماعی بوده و هر سه ماه یک بار توسط مؤسسه فرهنگی اطلاع‌رسانی راسخون با مطالب تحقیقی، قرآنی و وقفی منتشر می‌گردد.

    مرکز فرهنگی پژوهشی اوقاف[ویرایش]

    این مرکز با انجام امور پژوهشی و تحقیقی در زمینه ترویج سنت حسنه وقف و هدف نظم دهی ارسال مراسلات، منشورات و محصولات فرهنگی سازمان، از اول مهرماه ۱۳۸۹ تأسیس و آغاز به کار نمود.

    ماهنامهٔ باران[ویرایش]

    این ماهنامهٔ قرآنی که ویژه نوجوانان است که هر ماه در ۵۲ صفحه با مطالب متنوع قرآنی، هنری، ادبی و اجتماعی منتشر می‌شود و تاکنون ۱۵۶ شمارهٔ آن در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته‌است.

    بنیاد توسعه و عمران موقوفات کشور[ویرایش]

    بنیاد توسعه و عمران موقوفات کشور در تاریخ ۱۳۶۴/۸/۸ با شماره ثبت ۲۹۸۳ به نام مؤسسه صندوق عمران موقوفات کشور، با هدف آبادانی، احیاء، عمران، بازسازی و مرمت موقوفات و اماکن مذهبی تأسیس و به ثبت رسید که در تاریخ ۱۳۸۹/۸/۱۹ به نام بنیاد توسعه و عمران موقوفات کشور با اهداف و استراتژی جدید تغییر نام داد که در همه استانهای کشور دارای شعبه می‌باشد. در حال حاضر آقای سهیل بیگدلی مدیرعامل این بنیاد می‌باشد. سایت بنیاد کشور www.btom.ir

    شرکت اطهر آب فارس[ویرایش]

    شرکت اطهر آب شیراز یک شرکت سهامی خاص است که در سال ۱۳۷۹ به ثبت رسید. هدف از ایجاد این شرکت نصب و راه‌اندازی کارخانجات تولید و بسته‌بندی آب معدنی دوغ، شیر و مشتقات آن، عرقیات، نوشابه و آب میوه می‌باشد.

    شرکت کشاورزی و دامپروری سوران[ویرایش]

    مؤسسه کشاورزی و دامپروری سوران در سال ۱۳۶۶ در شهرستان مشهد تأسیس شد. این شرکت دارای ۹ دستگاه سالن به مساحت ۱۵۰۰۰ متر مربع، بیمارستان، زایشگاه، شیردوشی، سردخانه و کادر فنی متخصص می‌باشد و تولید روزانه شیر این واحد در حال حاضر ۱۵ تن می‌باشد.

    شرکت کاشی سنتی گوهرشاد[ویرایش]

    شرکت کاشی سنتی گوهرشاد وابسته به اداره کل اوقاف و امور خیریه استان خراسان (سهامی خاص) می‌باشد. فعالیت‌های این شرکت تولید انواع کاشی معرق، مقرنس، معقلی، هفت رنگی، مینیاتور و نره است.

    پرتال جامع امامزادگان و بقاع متبرکه[ویرایش]

    در پرتال جامع امامزادگان به نشانی http://www.emamzadegan.ir اطلاعات اجمالی راجع به امامزادگان سراسر کشور همراه با عکس قرار داده شده و برای ۱۳۰ بقعه نیز امکان زیارت از راه دور و مجازی فراهم شده‌است.[۸][۹]

    بنیاد فرهنگی البرز[ویرایش]

    بنیاد فرهنگی البرز در سال ۱۳۴۲ شمسی با هدف کمک به اشاعه فرهنگ [علمی] کشور از طریق اعطای جوایزی به نام «جایزه بنیاد البرز» به دانشمندان و پژوهندگان برتر ایرانی، سپاهیان (دین، دانش، بهداشت و ترویج آبادانی)، دانش‌آموختگان برگزیده و نوجوانان و نوباوگان با استعداد ایرانی، به همت مردی خیراندیش و نیک‌سیرت، مرحوم حسینعلی البرز تأسیس و وقف گردید و از آن سال تاکنون، جوایز با ارزشی را به افراد برگزیده اهدا نموده که این مهم طی سنوات اخیر در قالب همایشهای ملی و استانی با حضور مسؤولین کشوری و شخصیتهای علمی و فرهنگی برگزار گردیده‌است.

    بنیاد فرهنگی البرز تحت نظارت هیئت امنایی سازمان اوقاف و امور خیریه به اقدامات علمی و فرهنگی خود در راستای عمل به نیات مترقی واقف و تجلیل از نخبگان برتر علمی کشور ادامه می‌دهد. دانش‌آموزان نخبه کشور نیز همه ساله از طریق مسؤولین آموزش و پروش استان‌ها انتخاب شده و به بنیاد فرهنگی البرز معرفی می‌شوند. این دانش آموزان پس از داوری توسط هیئت داوران دبیرخانه جایزه البرز به همایش سالانه اعطای جوایز حسن تحصیل راه یافته و موفق به دریافت جوایز مربوط می‌گردند. ثبت نام و ورود اطلاعات دانش‌آموزان برای ارزیابی و داوری نهایی از طریق سامانه اینترنتی به آدرس www.alborzprize.ir صورت می‌گیرد.

    رؤسای سازمان اوقاف و امور خیریه

    زمین‌خواری و تخلفات دیگر[ویرایش]

    در شهریور ۱۳۹۰ محمدعلی پورمختار، رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی، اظهار داشت که سازمان اوقاف و امور خیریه به یک زمین‌خوار بزرگ تبدیل شده و این موضوع را یک فاجعه بزرگ خواند. او گفته‌است «اوقاف ادعای موقوفه بودن زمین‌های منابع طبیعی را می‌کند و برخی از آن‌ها اجاره داده و مجوز ساخت و ساز صادر کرده‌است.» «در حالی که اوقاف اجازه صدور مجوز ساخت و ساز را ندارد و تنها از نام ولایت سوء استفاده کرده‌است و نباید این اتفاق روی بدهد.»[۱۳]

    معاون سازمان اوقاف در واکنش به این ادعاها گفته‌است «برخی سواد وقف و انفال و مدیریت اوقاف با نگاه شرعی را ندارند، باید بروند یاد بگیرند و بعد سخن بگویند.» که خود با واکنش غلامعلی جعفرزاده ایمن‌آبادی — مسئول بازرسی سازمان اوقاف در کمیسیون اصل نود — رو به رو شد که ضمن دعوت از مسئولین سازمان اوقاف برای مناظره به برخی از تخلفات صورت گرفته از جمله واگذاری برخی معادن موقوفه بدون مزایده به شرکت‌های پیمانکاری، پرداخت برخی حق نظارت‌ها به رئیس سازمان وقت تا آینده دور، واگذاری برخی موقوفات به بستگان در لواسانات، عمل کردن بر خلاف نیات واقفان، برداشت‌های غیرقانونی از عواید موقوفات به نام برنامه‌های مدیریتی (برای نمونه برداشت از محل موقوفات برای خرید و ساخت ساختمان مرکزی سازمان اوقاف و پرداخت‌های غیرقانونی به برخی روزنامه‌ها که گاه منتسب به خودشان بوده‌است) اشاره کرد.[۱۴]

    معاون اوقافی، حقوقی و امور مجلس سازمان اوقاف و امور خیریه با بیان اینکه اخیراً برخی صحبت‌ها در خصوص زمین خوار بودن اوقاف مطرح شده‌است، گفت: لازم است بگوییم اوقاف زمین‌دار بزرگ است و با وجود این همه زمین نیازی به زمین خواری ندارد و برخی با این اظهارنظرها به دنبال سیاه‌نمایی علیه اوقاف هستند و باید دید چه سودی از این سیاه‌نمایی می‌برند؟

    وی با اشاره اینکه اوقاف دلگرم به اعتماد مردم است و این اعتماد در حال افزایش است و نشانه آن افزایش ثبت وقف‌های جدید است، گفت: میزان ثبت وقف‌های جدید نسبت به گذشته ۱۰ برابر شده‌است و در شش ماه نخست امسال ۱۸۰۰ وقف جدید در کشور ثبت شده‌است.

    حاتمی با انتقاد از اظهار نظر دو تن از نمایندگان مجلس گفت: نمایندگان محترم نباید در خصوص برخی مطالب که اطلاعاتی ندارند اظهار نظر کنند و من خواستارم اگر مستنداتی دارند ارائه کنند و تنها به جوسازی‌های رسانه‌ای نپردازند.[۱۵]

    منابع[ویرایش]

    پیوند به بیرون[ویرایش]

    منبع مطلب : fa.wikipedia.org

    مدیر محترم سایت fa.wikipedia.org لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه - ساختار

    وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه - ساختار

    سازمان اوقاف و امور خیریه سازمانی است که به انجام و سامان دادن امور موقوفه ، خیرات و از این دست امور عام المنفعه می پردازد . وقف موضوعی است که همیشه و در همه ادوار تاریخی مورد توجه مردم و دولت ها بوده است . بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 63 قانونی درباره اوقاف به تصویب مجلس رسید که به موضوع وظایف و ساختار این سازمان پرداخت . هم چنین در قانون مدنی نیز به بررسی قواعدی درباره وقف مثل فروش مال موقوفه ، وقف عام و وقف خاص پرداخته شده است . از این رو در این مقاله به بررسی وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه ، مراکز تشکیل دهنده اوقاف و امور خیریه و ساختار داخلی سازمان اوقاف و امور خیریه می پردازیم .

    وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه

    مطابق ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف ، وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه از قرار زیر است : 


    ۱.اداره امور موقوفات عام که فاقد متولی بوده یا مجهول التولیه است و موقوفات خاصه در صورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه ( بطن به معنی نسل است و بطون لاحقه یعنی نسل های بعدی که به عنوان موقوف علیهم محسوب می شوند ) و یا رفع اختلاف موقوف علیهم متوقف بر دخالت ولی فقیه باشد .
    ۲. اداره امور اماکن مذهبی اسلامی که ترتیب خاصی برای اداره آنها داده نشده است .
    ۳. اداره امور موسسات و انجمن های خیریه ای که از طرف دولت یا سایر ذیصلاح محول شده یا بشود .
    ۴. اداره موسسات و انجمنهای خیریه ای که به تشخیص دادستان محل ، فاقد صلاحیت باشد (تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه )و همچنین است در صورت نبودن ناظر یا عدم صلاحیت وی ( در اموری که ناظر پیش بینی نشده است ) .
    ۵. انجام امور گورستانهای متروکه موقوفه ای که متولی معین ندارد و اتخاذ تصمیم لازم در مورد آنها .
    ۶. تبلیغ و نشر معارف اسلامی
    ۷. اداره و نظارت بر اثلال باقیه ، محبوسات ، نذور ، صدقات و هر مالی که غیر از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته است .

    مراکز تشکیل دهنده اوقاف و اداره امور خیریه

    اوقاف و امور خیریه از سه بخش عمده تشکیل شده است . سازمان مرکزی ، واحدهای های تابعه و مراکز استانی ، سه مرکز تشکیل دهنده اوقاف و امور خیریه در سطح کشور هستند .

    سازمان مرکزی همان اداره اوقاف اصلی در تهران است . مراکز استانی ، اداره اوقاف در مرکز استان شهرستان ها است . در حال حاضر 47 اداره استانی و 256 نمایندگی از سازمان اوقاف در سطح کشور وجود دارد . واحد های تابعه نیز وابسته به حوزه سرپرستی هستند که به دو دسته کلی علمی - فرهنگی و تولیدی – اقتصادی تقسیم می شوند و به فعالیت های علمی و تولیدی می پردازند . از جمله واحدهای تابعه می توان دانشکده های علوم قرانی ، انتشارت اسوه ، موسسه صندوق عمران موقوفات کشور و شرکت کاشی سنتی گوهرشاد را نام برد . 

    ساختار سازمان اوقاف و امور خیریه

    سازمان اوقاف و امور خیریه تحت نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کند . سرپرست این مجموعه را نیز وزیر فرهنگ انتخاب می کند که در حال حاضر حجت‌الاسلام والمسلمین علی محمدی است . مراکز اصلی یعنی سازمان مرکزی و ادارات مرکز استان ها برای انجام وظایفی که طبق قانون بر عهده سازمان اوقاف و امور خیریه گذاشته شده است به چهار معاونت تقسیم شده اند . هر کدام از این معاونت ها سرپرستی انجام امور مربوط به حوزه فعالیت خود را بر عهده دارند . این چهار معاونت در واقع ساختار سازمان اوقاف و امور خیریه را تشکیل می دهند که از قرار زیر است :


    معاونت امور اوقافی و امور خیریه : اداره کل امور اوقافی ، اداره کل تحقیق ، دفتر حقوقی و ثبتی ، دفتر اسناد و شناسایی موقوفات و دفتر آمار و انفورماتیک ، ادارات و دفاتر مشمول این معاونت هستند . 
    معاونت بقاع و اماکن متبرکه : اداره کل بودجه و حسابداری بقاع متبرکه و اداره کل هیأت امناء بقاع متبرکه و موسسات خیریه زیر نظر این معاونت هستند . 
    معاونت اداری و مالی و امور مجلس : که شامل چهار اداره ازجمله اداره بودجه ، تشکیلات و آموزش ، اداره کل امور مالی ، اداره مهندسی و عمران و دفتر امور مجلس است . 
    معاونت امور فرهنگی : که شامل دفتر امور دینی و اعزام مبلغ ، دفتر انتشارات آثار اسلامی و دفتر آموزش و مسابقات قرآنی است .

    برای مطالعه بیشتر درباره وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه و ساختار آن در کانال تلگرام حقوق قراردادها عضو شوید .  کارشناسان مرکز مشاوره حقوقی دینا نیز آماده اند تا با ارائه خدماتی در زمینه مشاوره حقوقی تلفنی دینا به سوالات شما عزیزان پیرامون  وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه و ساختار آنپاسخ دهند .

    منبع مطلب : www.heyvalaw.com

    مدیر محترم سایت www.heyvalaw.com لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    سازمان اوقاف و امور خیریه جمهوری اسلامی ایران

    سازمان اوقاف و امور خیریه جمهوری اسلامی ایران

    سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمانی است که در سطح کلان احیاء، حفظ و اداره موقوفات کشور و سایر موارد اختصاص یافته به امور خیریه وعام المنفعه و همچنین اداره و نظارت بر اماکن مذهبی، مساجد و بقاع متبرکه، و نشر و گسترش معارف اسلامی و فرهنگ نیکوکاری وقف را برعهده دارد. این سازمان در شهرستا نها و استا نهای کشور نیز از طریق اداره کل و ادارات شهرستان، اهداف فوق را پیگیری می کند. (اهم فعالیت های سازمان اوقاف و امور خیریه، تهران: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه،۱۳۸۶ ، ص ۲)

    وظایف سازمان اوقاف و امور خیریه

    مطابق ماده یک قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب 2/10/1363 به شرح زیر است:

    1.اداره امور موقوفات عام که فاقد متولی بوده یا مجهول التولیه است و موقوفات خاصه درصورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه و یا رفع اختلاف موقوف علیهم متوقف بر دخالت ولی فقیه باشد؛

    2.اداره امور اماکن مذهبی اسلامی که ترتیب خاصی برای اداره آنها داده نشده است؛

    3.اداره امور موسسات و انجمن های خیری های که از طرف دولت یا سایر مراجع ذیصلاح محول شده یا بشود؛

    4.اداره موسسات و انجمن های خیری های که به تشخیص دادستان محل، فاقد مدیر باشند(تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه) ضم امین در موسسات و انجمن های خیری های که به تشخیص دادستان محل، مدیر آن فاقد صلاحیت باشد (تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه) و همچنین است در صورت نبودن ناظر یا عدم صلاحیت وی(در اموری که ناظر پیش بینی شده باشد)؛

    5.انجام امور مربوط به گورستا نهای متروکه موقوف های که متولی معین ندارد و اتخاذ تصمیم لازم در مورد آنها؛

    6.تبلیغ و نشر معارف اسلامی؛

    7.صدقات و هر مال دیگری که غیر از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته است.( قانون مدنی ایران مصوب 18/2/1307 مجموعه اوقاف، زیرنظر عباسعلی رحیمی اصفهانی، صص۳۹-۳۸)

    ساختار سازمانی سازمان اوقاف و امور خیریه

    سازمان اوقاف و امور خیریه در نمودار تشکیلاتی، متشکل از حوزه سرپرستی و واحدهای تابعه، چهار معاونت و نیز ادارات کل استانها و ادارات شهرستا نها می باشد؛ لذا به طورکلی سازمان اوقاف و امور خیریه را می توان به سه بخش عمده تقسیم کرد:

    الف- سازمان مرکزی؛

    ب- سازما نهای تابعه؛

    ج- مراکز استانی.

    این سازمان به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وابسته است و سرپرست سازمان، گذشته از اینکه از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب می شود، می بایست برای تصدی اموری که مشروط به اذن ولی فقیه است، از سوی مقام معظم رهبری مأذون باشد. حوزه سرپرستی متشکل از دفتر ریاست و روابط عمومی، مدیریت حراست، گزینش، دبیرخانه دانشکده های علوم قرآنی و دفتر بازرسی و پاسخگویی به شکایات می باشد.

    سازمان اوقاف براساس اهداف و وظایفی که قانون در جهت حفظ و احیای موقوفات کشور برعهده اش نهاده است، از ساختاری بهره می برد که در آن وظایف محوله از طریق چهار معاونت زیر انجام می شود:

    •معاونت امور اوقافی و خیریه؛

    •معاونت اداری و مالی و امور مجلس؛

    •معاونت امور فرهنگی؛

    •معاونت بقاع و اماکن متبرکه. (آشنایی با تشکیلات، وظایف و عملکرد ، تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۲ ص ۵)

    این سازمان به جز ستاد مرکزی، دارای ۴۷ اداره کل استانی و ستادی و همچنین ۲۵۶ اداره و نمایندگی و چند واحد تابعه می باشد. تعداد کل کارمندان سازمان نیز ۲۲۵۹ نفر است. ناگفته نماند که به جز کارمندان رسمی و قراردادی؛ متولیان موقوفات، اعضای هیئت امناء، خدام و کارکنان بقاع متبرکه نیز به نوعی نیروهای سازمان اوقاف و امور خیریه محسوب می شوند.

    واحدهای تابعه

    واحدهای تابعه وابسته به حوزه سرپرستی هستند و ب هطورکلی م یتوان آنها را به دو دسته علمی- فرهنگی

    و اقتصادی – تولیدی تقسیم کرد.

    از جمله مراکز علمی- فرهنگی وابسته به سازمان می توان به واحدهای زیر اشاره کرد:

    بنیاد فرهنگی البرز

    بنیاد فرهنگی البرز با هدف شکوفا نمودن استعدادهای نهفته نسل جوان و دان شپژوه کشور تأسیس شد.

    فعالیتهای این بنیاد عبارتند از:

    اعطای جوائز به دانش آموزان، دانشجویان، دانشمندان، پژوهندگان و مخترعین، اعطای کمک هزینة تحصیلی به دانشجویان، کمک به چاپ و نشر کتب علمی و مذهبی، و احداث مدارس.

    دانشکده های علوم قرآنی

    دانشکد ههای علوم قرآنی از مراکز آموزشی وابسته به سازمان اوقاف می باشند که در تهران و یازده استان دیگر تاسیس شدند و اینک با ۲۰۸۰ دانشجوی شاغل به تحصیل در چهار رشته تفسیر قرآن مجید، علوم قرآن مجید، تربیت معلم قرآن کریم، فنون قرائت، تلاوت و کتابت قرآن مجید در مقطع کارشناسی به عنوان تنها مؤسسة آموزش عالی در سطح کشور در زمینه قرآن فعالیت می کنند.

    شرکت چاپ و انتشارات اسوه

    شرکت چاپ و انتشارات اسوه در سال ۱۳۶۹ توسط سازمان اوقاف و امور خیریه تاسیس گردید و تاکنون بیش از ۴۲۰ عنوان از کتاب های دینی به ویژه علوم قرآن و حدیث را منتشر نموده است. این شرکت در جهت چاپ و نشر قرآن کریم نیز گامهای بلندی برداشته است.

    مرکز ترجمه قرآن کریم به زبا نهای خارجی

    در سال ۱۳۷۳ به وسیله سازمان اوقاف و با همکاری وزارت ارشاد به منظور ارائه ترجم ههای گویا و به دور از تحریف قرآن مجید به زبا نهای زنده دنیا با نام « مرکز ترجمه قرآن مجید به زبا نهای خارجی » تاسیس گردید که پس از تصویب اساسنامه در اواخر سال ۱۳۸۳ ، به« موسسه فرهنگی ترجمان وحی» تغییرنام یافت.

    واحدهای اقتصادی- تولیدی وابسته

    سازمان اوقاف به منظور ارتقاء سطح موقوفات با درنظرگرفتن وجوه شرعی و قانونی، اقدام به تأسیس چندین شرکت تولیدی وقفی از محل عواید مازاد نموده است. ازجمله این شرکت ها می توان به شرکت های زیر اشاره کرد:

    شرکت گواه

    شرکت گواه در زمینه فروش کامیون، کامیونت، بنز خاور و توزیع قطعات و لوازم یدکی آنها و تعمیرگاه در سطح استان فعالیت می کند وکل سود آن به حساب بقعه متبرکه امامزاده سید جعفرمحمدعلیه السلام واریز و به مصرف هزینه های بقعه می رسد و اداره کل اوقاف و امور خیریه استان یزد بر امور شرکت نظارت دارد.

    موسسه صندوق عمران موقوفات کشور

    به منظور کمک به عمران و توسعه موقوفات کشور و تأمین نیازهای اماکن مذهبی و مؤسسات خیریه در سال ۱۳۶۴ ، مؤسسه ای با عنوان« صندوق عمران موقوفات کشور » تأسیس شد. این موسسه با فعالیت در زمینه های اقتصادی و کسب درآمد از این طریق، اهداف ذکرشده را تأمین می کند.

    کاشی گوهرشاد

    جایگاه رفیع هنر کاشی کاری، زمین های مناسب برای آغاز فعالیت شرکت کاشی سنتی گوهرشاد به عنوان نمونه ای از فعالیت اقتصادی موقوفات پدید آورد. این شرکت وابسته به اداره کل اوقاف و امور خیریه استان خراسان بوده و در سال ۱۳۶۵ تاسیس شد.

    مجتمع سوران

    شرکت کشاورزی و دامپروری سوران به منظور تولید مواد پروتئینی و فرآورده های لبنی در سال ۱۳۶۶ در دو فاز ۲۵۰ راسی با سرمایه اولیه صدمیلیون ریال در شهر مقدس مشهد تاسیس گردید.

    شرکت اطهر آب

    شرکت اطهر آب که سرمایه اولیه آن به مبلغ دومیلیاد ریال از طریق موقوفات فراهم آمده بود به منظور تولید و بسته بندی آب معدنی، دوغ، شیر و مشتقات آن، عرقیات، نوشابه، آب و کنستانتره میوه و امثال آن در تاریخ 26/11/1379 به ثبت رسید. (پایگاه اینترنتی سازمان اوقاف و امور خیریه www.awqaf.ir)

    مزایای قانونی

    به منظور کمک به موقوفات و تشویق افراد خیّر به امر وقف و امور خیریه در جمهور ی اسلامی ایران، قوانین مختلفی در جهت کمک به موقوفات به تصویب رسیده و مورد عمل است که استفاده از این قوانین، چنا نکه در ذیل می آید، می تواند کمک زیادی به موقوفات نموده و نظر افراد علاقه مند و مومن را به موضوع وقف جلب نماید که به برخی از این موارد قانونی ب هطور مختصر اشاره می شود:

    1.به موجب بند ۳ ماده قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۷۱ هجری شمسی، موقوفات عام از پرداخت مالیات معاف شده اند. بند مزبور به این شرح است: موقوفات عام که درآمد آنها طبق موازین شرعی به مصرف اموری از قبیل تبلیغات اسلامی، تحقیقات فرهنگی، علمی، دینی، فنی، تحقیقاتی، اختراعات، اکتشافات، تعلیم و تربیت، بهداشت، بناء و تعمیر و نگهداری مساجد و مصلی ها و مدارس علوم اسلامی، مراسم تعزیه و اطعام، تعمیر آثار باستانی، امور عمرانی و آبادانی، هزینه یا وام تحصیلی دانشجویان و دانش آموزان، کمک به مستضعفین و آسیب دیدگان حوادث ناشی از سیل، زلزله، آت شسوزی، جنگ و حوادث غیرمترقبه دیگر و... مشروط بر اینکه درآمد و هزینه این قبیل موقوفات مورد گواهی سازمان اوقاف و امور خیریه باشند، از پرداخت مالیات سالیانه معاف می باشند. به موجب بند ۴ همین ماده، موسسات عام المنفعه که به ثبت رسیده و درآمد آنها به موجب اساسنامه به مصرف امور مذکور در بند ۳ فوق برسد نیز مشروط بر آنکه از طرف دولت بر درآمد و هزینه آنها نظارت شود، از پرداخت مالیات معاف می باشند.

    2.به موجب تبصرة ذیل مادة ۹ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب ۱۳۶۳ هجری شمسی موقوفات عام، بقاع متبرکه، اماکن مذهبی اسلامی، مدارس علوم دینی و موسسات و بنیادهای خیریه از پرداخت مخارج و هزینه های داوری در محاکم قضایی و هزین ههای مربوط به ثبت تفکیک و افراز املاک موقوفه و هزینه های مربوط به اجرای احکام معاف شده اند.

    3.به موجب تبصرة ۳ مادة ۲۶ قانون نوسازی و عمران شهری، موقوفات عام از پرداخت عوارض نوسازی شهردار یها نیز معاف شده اند. اعطای این امتیازات به املاک وقفی مسلماً در جهت تشویق افراد نیکوکار این قبیل امتیازات برای موقوفات در نظر گرفته می شود.( « محمد علی، نظام زاده » بحثی کوتاه پیرامون برخی از: تجربیات جمهوری اسلامی ایران در زمینه وقف.)

    تاریخچه تشکیل سازمان اوقاف و امور خیریه

    امروزه اطلاعات ما در زمینه تشکیلات وقف کامل نیست؛ مثلا از تشکیلات اداری اوقاف در دورة صفاریان)290-۲۴۵) که اولین سلسله حکومت ایرانیان پس از اسلام بوده است، اطلاع دقیقی در دست نداریم،(گزارشی اجمالی از تحولات وقف و امور خیریه در بیست سال گذشته،تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۱ )، ص ۱۴) ولی در تشکیلات اداری دوره سامانیان (389-261 هجری) از دیوان موقوفات یا اوقاف نام برده شده که به کار مساجد و اراضی موقوفه رسیدگی می کرده است. قبل از ایجاد دیوان اوقاف، وظیفه اداره اوقاف به عهده ی قضاوت بوده است.( گزارشی اجمالی از تحولات وقف و امور خیریه در بیست سال گذشته،تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۱ )، ص ۱۴)

    با توجه به آنچه در دست ماست، قدیمی ترین مورد دخالت حکومت در امور وقف مربوط به عضدالدوله بویی که مفتشان و ممیزاتی بر اوقاف سواد گماشت و حقوقی برایشان مقرر کرد. (نادر، ریاحی سامانی، بررسی سیر تحولات در تشکیلات و مدیریت اوقاف در ایران پس از اسلام، ص ۲۳)

    در دوران سلجوقی گسترش موقوفات، حکومت مرکزی را واداشت که بر موقوفات نظارت کند و متولیان اوقاف را تحت سیطره حکومتی در آورد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۷۴)

    با روی کارآمدن صفویه در قرن دهم، سنت وقف رونق چشمگیری یافت و شاهان صفوی نیز بسیاری از اموال خود را وقف نمودند و اداره اوقاف به روحانیان مورد نظر حکومت واگذار گردید. متصدی این مقام صدرالصدور، وزیر اوقاف و مستوفی موقوفات خوانده می شد. (نادر، ریاحی سامانی، تحول ساختاری وقف و امور خیریه از دوره صفویه تا عصر حاضر، ص ۷۱-۷۲)

    رشدی که در سازمان اوقاف در این دوره پدید آمده بود ،چندان دوام نیاورد چراکه نادر شاه افشار موقوفات را از حالت وقف خارج و جزو اموال خالصه دولتی قرار داد تا عایدی موقوفات را صرف هزینه لشکریان کند. (سعید، معراجی، وقف سنت ماندگار، ص ۱۳۴)

    به رغم تلاشهای نافرجام نادرشاه در تصرف موقوفات، کریم خان زند به احیای دوباره موقوفات پرداخت و به این منظور وزیری منفرد و مستقل برای رسیدگی به امور اوقاف برگزید.

    کیفیت اداره موقوفات در دوره قاجاریه آشفته و نامشخص است ولی در دوره سپهسالار یک سلسله اقدامات اصلاحی در جهت بهبود اوقاف انجام شده است. (محمد سعید، شفیعی، سیمای وقف در اخبار و اعصار، ص ۶۴)

    انقلاب مشروطیت و استقرار حکومت مشروطه، نقطة عطفی است که گرایش به قانون سبب شد اوقاف کشور با نظم و نسق خاص ناشی از وضع قوانین اداره شوند. با تأسیس ((وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه))در سال ۱۲۸۹ ه. ش، علاوه بر آموزش و پرورش کشور، امور موقوفات نیز زیرنظر وزارت مزبور اداره میشد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۹۹)

    در ۱۵ آذرماه ۱۳۴۳ ه ش، با تصویب قانون تفکیک اوقاف از وزارت فرهنگ، اداره کل اوقاف به سازمان اوقاف بدل گردید و به این ترتیب، سازمان اوقاف از وزارت فرهنگ منفک و به نخست وزیری ملحق وسرپرستی آن به یکی از معاونین نخس توزیر سپرده شد. ضمناً در همین قانون، شورای عالی اوقاف نیزپیش بینی شده بود که در سال ۱۳۴۵ ه ش آیین نامه آن تصویب شد.

    در حکومت پهلوی به خصوص در جریان اصلاحات اراضی با تصویب قوانین ناصواب در خصوص وقف، موقوفات کشور دچار آسیب های فراوانی شد.( احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، صص ۱۰۰)

    پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران، تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف مورد تجدیدنظر قرار گرفت و در تاریخ2/10/1363به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. براساس آن قانون، سازمان اوقاف از نخست وزیری منتزع و با عنوان» سازمان حج و اوقاف و امور خیریه« به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وابسته گردید. به موجب این قانون، سرپرست سازمان باید از طرف ولی فقیه، در تصدی اموری که متوقف بر اذن ولی فقیه است، مجاز باشد. نمایند های از سوی ولی فقیه در نظر گرفته شده است تا تصمیمات لازم را در انطباق با موازین فقهی و شرعی اتخاذ نماید. همچنین در این قانون، وظایف و اختیارات سازمان مشخص شده است.

    سرانجام شورای اداری کشور در جلسه مورخ ۱۵/8/1370 با تصویب دستو رالعملی، کلیه امور مربوط به حج وزیارت را از سازمان حج و اوقاف و امور خیریه جدا و بر عهده سازمان حج و زیارت نهاد و نام این سازمان را به »سازمان اوقاف و امور خیریه «تغییر داد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۱۰6)

    سازمان اوقاف و امور خیریه با توجه به اهداف و وظایف خود، چشم انداز و سیاست های کلی خویش جهت نیل به آرمان هایش را چنین ترسیم کرده است:

    سند چشم انداز سازمان اوقاف و امور خیریه در افق ۱۴۰۴ هجری شمسی

    با استعانت از درگاه ایزد متعال و با اتّکال به قدرت لایزال الهی، با نگاه آرمانی به حکومت حضرت مهدی(عج)در مسیر تحقق آرمانهای حضرت اما م(ره) و رهنمودهای مقام معظم رهبری(مدظله العالی) و ارزشهای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و در چارچوب چشم انداز کشور، سازمان اوقاف و امور خیریه در پرتو عزم مسئولین و تلاش جمعی کارکنان، در افق بیست ساله، سازمانی است:

    »ارز شمدار، امانتدار، مردمی، عدالت محور، کارآمد و پاسخگو، حافظ و تعا لی بخش سنت حسنه وقف و »امور خیریه و توسعه دهنده نقش آن در زیرساختهای جامعه، اعتلابخش و تعمیق دهنده نقش محوری بقاع متبرکه، مساجد و سایر اماکن مذهبی، دست یافته به جایگاه واقعی و ممتاز در بین سازما نها و نهادهای متولی در امور فرهنگی و اجتماعی جامعه»

    این سازمان در افق چش مانداز، چنین ویژگی هایی خواهد داشت:

    •برخوردارا ز قابلیت جمع آوری، طبقه بندی، مستند سازی،ا جرایی کردن ونهادینه سازی تدابیر و رهنمودهای خاص مقام معظم رهبری )مدظله العالی( در سازمان؛

    •دارای سامانه توانمند و اثربخش در شناسایی، احیاء و اداره موقوفات و نظایر آن؛

    •برخوردار از قابلیت ترویج فرهنگ وقف، تأثیرگذاری بر نیّات واقفین و متناسب سازی کارکرد وقف با نیا زمند یهای جامعه؛

    •گسترش دهنده ظرفیت ها و کارکردهای فرهنگی، علمی و اجتماعی بقاع متبرکه، مساجد و سایر اماکن مذهبی در جامعه؛

    •تروج فرهنگ قرآنی، معارف اسلامی، سیره و سنت نبوی)ص( و ائمه اطهار(علیهم السلام)؛

    •مشوق و توسعه دهنده مشارکت های مردمی در امور خیریه، بقاع متبرکه، مساجد و سایر اماکن مذهبی؛

    •برخوردار از سامانه هدایت و نظارت بر موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و اماکن مذهبی، مؤسسات وبنیادهای خیریه کشور؛

    •دارای قابلیت مدیریت اقتصادی بر منابع موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و سایر اماکن مذهبی و مؤسسات و بنیادهای خیریه کشور؛

    •دارای نیروی انسانی دین باور، ولایت مدار، متعهد، امین، بصیر، کارآمد و متخصص؛

    •برخوردار از مدیریت علمی، آینده نگر، کارآمد، مسئولیت پذیر، تحول آفرین، دارای سامان ههای پیشرفته مدیریتی و اشراف اطلاعاتی؛

    •دارای بانک جامع و گنجینه غنی اسناد و مدارک موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و سایر اماکن مذهبی وزمینه ساز بهره گیری مطالعاتی پژوهشی از آن؛

    •برخوردار از تعامل مؤثر و سازنده با سازما نهای داخلی وخارجی؛

    •اثرگذار در تحقق جامعة عدالت محور به عنوان حامی محرومان و نیازمندان جامعه.

    عملکرد سازمان

    با توجه به ساختار سازمان وقف و وظایفی که قانون برعهده سازمان نهاده است، این سازمان فعالیت های گسترد ه ای در عرصه فرهنگی، اجتماعی و عمرانی دارد.

    یکی از فعالیت های فرهنگی سازمان، فعالیت های قرآنی است.برگزاری مسابقات سراسری قرآن کریم که تاکنون سی دوره آن برگزار شده است، برگزاری بیست وچهارمین دوره مسابقات بین المللی قرآن کریم، تربیت افراد تحصیل کرده در زمینه علوم قرآنی در دانشکده های علوم قرآنی، اقدام به ترجمه قران کریم به نودوسه زبان خارجی، چاپ و انتشارگسترده کلا م الله مجید، آموزش قرآن در سطوح مختلف و حمایت از مراکز قرآنی، ازجملة این فعالیت ها میباشد. چاپ و نشر کتب دینی، مجلات و نشریه های متعدد فرهنگی، اعزام مبلغ دینی به مناطق محروم در ما ههای رمضان، محرم،صفر و ایام فاطمیه و برگزاری مراسم مذهبی و همایش های مختلف از دیگر کارهای فرهنگی سازمان است.

    گزارش عملکرد سازمان و جداول مربوطه آخرین آماری است که با استفاده از گزارش ها و کتب زیر به دست آمده است:

    گزارشی اجمالی از تحولات وقف و امور خیریه در بیست سال گذشته، (تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۱ ) و آشنایی با تشکیلات، وظایف و عملکرد ، (تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۲ ) و اهم فعالیت های سازمان اوقاف و امور خیریه، (تهران: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۶ ) و ربع قرن تلاش فرهنگی- اجتماعی و عمرانی سازمان اوقاف و امور خیریه ۱۳۵۸ ( الی ۱۳۸۳ تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۳

    در حوزه امور اوقافی، سازمان ضمن سازماندهی و رتق و فتق امور مربوط به موقوفات و هزینه کردن درآمدموقوفات طبق نیّات واقفین، از سال ۱۳۷۲ ه.ش اقدام به شناسایی و ثبت موقوفات جدید نموده است.

    دفتر اسناد و شناسایی موقوفات سازمان، برمبنای برنامه ریزیهای به عمل آمده از سال ۱۳۷۲ تا سال ۱۳۸۰با صرف هزین های بالغ بر ۱۳۲۷ میلیون ریال توانست ۲۶۶۱۴ رقبه وقفی در سطح کشور را شناسایی نماید. این تعداد رقبه شناسایی شده، مساحتی حدود 2/133کیلومترمربع را شامل میشود و تقریباً ارزشی معادل ۱۹8 میلیارد ریال و ۵۶۹ میلیون ریال درآمد سالانه دارد.

    تعداد موقوفات تا پایان سال ۱۳۸۵ ه.ش، ۱۰۸۴۱۷ فقره می باشد که ۲۲۸ فقره آن در سال ۸۵ وقف و ۱۷۸فقره آن در همان سال شناسایی شده است، مساحت تقریبی موقوفات شناسایی شده در این سال، ۲۱۵۶۷۶۴مترمربع می باشد. در ده ماهه اول سال ۸۶ نیز ۱۱۱ فقره موقوفة جدید وقف شده است.

    مصارف موقوفات بسیار متنوع است که در جداول مربوطه، میزان هزین هها صرفاً با درنظرگرفتن عناوین کلی، ذکر شده است. با مشاهده درآمدها و مصارف وقف به تفکیک سال، به خوبی می توان روند رشد موقوفات را مشاهده کرد.

    درحوزه بقاع و اماکن متبرکه، آمارها نشان می دهد که در سال ۱۳۶۰ ه.ش، عواید بقاع متبرکه در حدود ۱۱۹۵میلیون ریال بوده است

    میزان درآمد موقوفات متصرفی کشورکه در سال ۱۳۸۲ به مبلغ ۲۲۲ میلیارد ریال رسیده و تقریباً ۲۰۰ برابر شده است. براین اساس، کل هزینه های صورت گرفته در سال ۱۳۶۰ از محل عواید، بالغ بر ۱۰۷۱ میلیون ریال بوده که درسال ۱۳۸۲ به مبلغ ۲۱۶ میلیارد ریال(تقریبا ۲۰۰ برابر) رسیده است.

    یکی از مباحث مهم در رابطه با بقاع متبرکه که بسیاری از آنها از آثار تاریخی و میراث فرهنگی ایران اسلامی می باشند، بحث عمرانی آنها است. به جز حرم مطهر امام رضا)علیه السلام( در مشهد و بارگاه حضرت معصومه(سلام ا لله علیها) در قم و آستانه مبارکة حضرت عبدالعظیم(علیه السلام( در شهر ری که مستقلاً اداره می شوند، بالغ بر ۵۸۰۰ بقعه متبرکه در سراسر کشور وجود دارد که سازمان، برنامه هایی را در جهت مرمت و نوسازی آنها پیگیری می کند که در شهرهای مختلف نتایج مطلوبی از این اقدامات مشاهده می شود. اکنون سازمان در این زمینه با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیز همکاری می کند.

    گذشته از بقاع متبرکه، رسیدگی به مساجد کشور نیز در دستورکار معاونت بقاع و اماکن متبرکه قرار دارد که نتایج آن در جدول مربوطه دیده می شود.

    میزان درآمد موقوفات متصرفی کشور

    طی سا لهای ۱۳۶۲ الی ۱۳۸۵

    میزان مصارف درآمد موقوفات متصرفی کشور

    طبق نیات واقفین طی سالهای ۱۳۶۲ الی ۱۳۸۵

    میزان درآمد بقاع متبرکه و اماکن مذهبی کشور برحسب نوع

    طی سا لهای ۱۳۶۰ الی ۱۳۸۲

    سازمان اوقاف و امور خیریه به دنبال ارتقای جایگاه اقتصادی وقف است تا موقوفات با جایگزین کردن وظایف اقتصادی نوین به جای نقش سنتی وقف از تحرک و پویایی بیشتری، که شرط لازم دوام و گسترش وقف در جامعه است، برخوردار شوند.این مهم جز در سایه برنامه ریزی های نوین برای سازماندهی مجدد موقوفات حاصل نمی شود. به همین خاطر، سازمان اوقاف با درپی شگرفتن چنین بینشی، گا مهای نخست خود را در جهت اصلاح نگرش سنتی، گشودن ظرفیت های جدید و بالقوه وقف، گستردش فرهنگ وقف بین عموم مردم، بهره وری بهینه از موقوفات، استفاده از ظرفیت های بین المللی و... برداشته است.

    اصلاح نگرش سنتی

    اصلاح نگرشهای سنتی باید در حوزه های تحول مفهومی، نگاه های جدید فقهی و قانونی، مصارف کارآمدوقف و انواع متنوع وقف، پدیدار شود.

    ایجاد ظرفیتهای جدید

    موقوفات از ظرفیت های فراوانی برخوردارند که امکان تحولات زیادی را در جهت رفع تبعیض و تحقق عدالت در جامعه فراهم می آورند؛ به عنوان مثال، طرح ایجاد مسکن برای زوج های جوان یکی از این ظرفیت هاست که اقدامی پیشتازانه از سوی سازمان اوقاف بوده و ناظر بر توانمندی وقف در جهت گسترش عدالت اجتماعی است. باید توجه کرد که گشودن ظرفیتهای جدید در برخی موارد، نیازمند تغییر اساسی در قوانین یا نگرشهای سنتی است ولی بسیاری از این ظرفیت های دست نخورده، تنها به اندکی تیزبینی و درایت محتاج است. به عنوان مثال، هدایت واقفین به سوی وقف های کارآمد و مورد نیاز می تواند از بسیاری از این ظرفیت ها را فرارو قراردهد. همچنین ارایه راهکارها و شیوه های نوین سرمایه گذاری در آینده، گام مهمی در جهت اعتلای فرهنگ و جایگاه وقف است که باید از سوی واقفین مدنظر قرار گیرد. بر این اساس، یکی دیگر از مسئولیت های سازمان اوقاف در ترویج و نشر فرهنگ وقف، ایجاد، تبیین و تبلیغ نگرشهای نوین برای واقفین بالقوه می باشد که باید به عنوان وظیفة ترویجی و فرهنگ سازی از سوی سازمان اوقاف پیگیری شود.

    اشاره به این نکته خالی از فایده نیست که نیازهای عمومی و خصوصی مردم نسبت به زمانها و مکانهای مختلف متفاوت است، مثلاً در یک زمان، مردم به کاروانسرا، آب انبار و... نیاز مبرم داشتند اما در روزگار ما، تاسیس فضاهای آموزشی، درمانی، مسکن، جاده ها و... از اولویت بیشتری برخوردارند. از این رو، آگاهی دادن به مردم و کسانی که درصدد وقف اموال خود هستند، می تواند به سمت وسو دادن وقفهای جدید در جهت اولویتهای جامعه، کمک شایان و درخور توجهی نماید. از آنجا که وقف، کار ویژه های مختلفی دارد، خیرین با پهنه گسترده ای روبه رو هستند که دست آنها را در درمان آسیب ها و رفع نیازها بازمی گذارد.

    از جمله موقوفاتی که احداث آنها در این روزگار حرکتی لازم و نو محسوب می شود، اختصاص مصارف وقف به حل معضلاتی مانند مشکل ترافیک، وقف جایزه های بزرگ برای پیشرفت های علمی، هنری و...، وقف بورسیه برای رشد استعدادهای درخشان و سایر مواردی است که خیرین و مسئولین اوقاف باید با رصدکردن نیازهای جامعه به آن بپردازند. همچنین با توجه به تحولات منطقه و موقعیت تاریخی مسلمین، استفاده از امکان وقف برای اهداف فرامرزی نیز از مصارف نو و مورد نیاز محسوب می شود. به عنوان مثال، وقف املاک و رقبات برای کمک به مردم مظلوم مسلمان در اقصی نقاط عالم مثل فلسطین، عراق، افغانستان و... می تواند با مشارکت چند کشور انجام شود و علاوه بر عواید مادی، برکات سیاسی نیز داشته باشد.

    از نمونه های خوبی که در سالهای اخیر در این صحنه محقق شد می توان به وقف زمین های کشاورزی به منظور پیشرفت فعالیت های صلح آمیز هسته ای اشاره کرد. هم اکنون سازمان اوقاف و امور خیریه تلاش دارد با استفاده از را ههای زیر، به هدایت وقف های جدید به سمت اهداف کارآمد و مورد نیاز اقدام نماید:

    1.نیازسنجی و بررسی اولویت های وقف در جامعه؛

    2.تولید کتابچه، بروشور و سایر منشورات و محصولات آموزشی برای فرهنگ سازی در جهت وقف های مورد نیاز؛

    3.آگاهی دادن در مورد نیازهای روز و فراخوان برای موقوفات مورد نیاز؛

    4.آموزش خیرین برای پرهیز از وقف های ناکارآمد؛

    5.تهیه نمونه قراردادهای وقف که در آن مصارف مورد نیاز درج شده و واقفین می توانند در چارچوب آن مصارف اقدام به وقف نمایند؛

    6.معرفی و تشویق واقفین خوشفکر و وقف های کارآمدشان؛

    7.شناخت و احیای صورت های منسوخ وقف که امروزه هنوز هم کارایی دارد.

    8.افزایش تعاملات اجرایی و علمی با کشورهای اسلامی با هدف تسهیم دانش اجرایی و نظری. (گزارش نهایی قرارداد سند همکاری سازمان اوقاف و امور خیریه و دانشگاه امام صادق علیه السلام - تهران: پائیز و زمستان ۱۳۸۶ صص ۱۳۹-142)

    تمهیدات قانونی و فقهی

    از اقداماتِ پیشینی که در مسیر توسعه وقف باید انجام شود، بسترسازیهای قانونی و تمهیدات فقهی است؛ مدیریت پیشرفته و امروزی نیازمند دو چیز است یکی بازنگری در احکام مربوط به وقف براساس فقه اسلامی و دیگری یک سلسله گره گشایی قانونی در امور مربوط به وقف با در نظر گرفتن دگرگونی های گسترده ای که در انواع مناسبات کنونی به وجود آمده است.

    در مسیر توسعه ظرفیت های وقف و گسترش و بهره وری بهینه وقف، پاره ای مسائل مستحدثه رخ می نماید که با قالب های کنونی چندان قابل حل نیست ولی می توان با حفظ اصول کلی وقف، راه حلهای فقهی حقوقی جدیدی برای آن اندیشید.

    تغییرات قانونی وقف هیچ گاه نباید از چارچوب فقه امامیه عدول نماید و باید صرفاً مطابق مصالح روز، بازخوانی شود. این مهم نه با نظریه پردازی در این حیطه، که تنها با ترتیب دادن بحثی تماماً فقهی با حضور مجتهدین ذیصلاح ممکن است. برای این منظور، باید شورایی تحت عنوان شورای اصلاح با صلاحیت افتاء، برای حل تمامی چالش های فقهی در سازمان اوقاف تشکیل شود.

    پاره ای از چالش هایی که این شورا می تواند با نظر دادن در مورد آن راه را برای فعالیت های توسعه سازمان باز کند عبارت اند از:

    تعیین حدود و ثغور تبدیل به احسن، تعیین تکلیف در مورد امکان وقف نقود، سهام، مالکیت های معنوی و همچنین امکان وقف از سوی شخصیت های حقوقی و بسیاری از مسایل دیگر از این دست که در صورت عملی شدن، توسعه و پیشرفت های شگرفی در حوزه وقف ایجاد می کند. گذشته از فرایند قانون گذاری،سازمان می تواند با حمایت قانونی از اوقاف و وضع برخی معافیت ها و تسهیلات، به رواج این سنت نیک کمک کند.

    تحول مفهومی وقف

    مراد از تحول مفهوم وقف، تلاشی برای نزدیک ساختن مفهوم وقف به بنیادهای خیریه با حفظ موازین فقهی است.

    گاه خنثی کنندة آرمان واقف و »تبدیل به احسن« محا ل بودن فروش مال موقوف و استثنایی بودن موارد حکمت تشریع وقف است و ضرورت بازنگری در مفهوم وقف را با حفظ موازین شرعی آشکار می سازد.

    امروزه بنیادها و مؤسسه های خیریه جهان، بابهره مند شدن از دو مفهوم »شخصیت حقوقی«و» مفهوم کلی دارایی مستقل از اجزا «سبب شده اند سرمایه در درون دارایی بنیاد، گردش طبیعی خود را داشته باشد.از آنجا که هر دو مفهوم دارایی, و شخصیت حقوقی در حقوق کنونی ما وجود دارد؛ لذا ذهن کنجکاو در برابر این پرسش قرار می گیرد، که چرا ما با استفاده از ابزارهای نو به بازنگری قواعد سنتی و ازجمله»حبس عین« نپردازیم و بر کارآمدی این نهاد مفید همچون بنیادهای خیریه در جهان نیفزاییم؟

    حفظ و بهره وری

    وقف کردن، آسان است اما نگهداری از وقف کار دشواری است؛ لذا فردای وقف در گرو رفتار امروز ما با موقوفه های دیروز است. نگهداری از موقوفات با انجام عملیات عمرانی و جلوگیری از تخریب و خروج از حیز انتفاع و همچنین جلوگیری از تبدیل آنها به املاک شخصی، بهره برداری بهینه از موقوفات با سرمایه گذاری از محل عواید موقوفات و بیمه نمودن موقوفات می تواند در بازدهی حداکثری موقوفات نقش موثری داشته باشد.

    از مهم ترین مسایل توسعه وقف، مسئله بهره وری است؛ با این شیوه می توان توان حداکثری نهاد وقف و گستره ظرفیت های آن را باز نمود؛ لذا بیشترین تحولات باید در این بخش صورت گیرد.

    برخی از فعالیت های این حوزه عبارت اند از:

    1.تاسیس موسسه مالی اعتباری در اوقاف برای جمع آوری عایدات وقفی و مدیریت گردش مالی؛

    2.تشریک مساعی واقفین در افزایش خدمات ضروری جامعه به این نحو که موقوفات زنجیر ه ای با کارکردهای مکمل هم طراحی شده و به واقفین پیشنهاد شود.

    3.ایجاد صندوق حمایتی از موقوفات با بودجه دولتی و امکان عضویت همه موقوفات.

    4.سازماندهی موقوفات و طبقه بندی جدید آن و همچنین قرار دادن هر دسته تحت نظر نهاد یا مرکزی خاص برای رتق و فتق امور، اقدامات حمایتی، مشورتی و... به منظور جلوگیری از فعالیتهای موازی و کمک به بهینه سازی کارکرد موقوفات.

    بهینه سازی کارکرد موقوفات.

    گسترش فرهنگ وقف

    سازمان در راه ایجاد موقوفات می تواند کارکرد فرهنگ سازی نیز داشته باشد و در ضمن موقوفات را به سمتی که مورد نیاز است، سوق دهد. بدین منظور می توان اقدامات زیر را به منزلة بخشی از برنامه های آتی سازمان تلقی نمود:

    1.اشاعه فرهنگ وقف با تبلیغ در مجالس مذهبی، استفاده از رسانه ملی، گنجاندن مطالبی در مورد وقف در کتب درسی، برگزاری جشنواره های هنری و فراخوان آثار هنری، تهیه کتابچ ههای آموزشی، معرفی موقوفه هایی که در نقاط مختلف گسترده شده اند و...؛

    2.جلب اعتماد عمومی با ارائه بیلان کار و گزار شهای مکرر از روند کاری موقوفات؛

    3.استفاده از فرصت های متنوع فن آوری اطلاعات در جهت تسهیل امور وقفی و گسترش آن؛

    4.امکان مشارکت عامه مردم در سنت وقف با تعریف و ایجاد موقوفه های گروهی برای سرمایه گذاری افراد مختلف تا آحاد جامعه با هر مقدار از درآمد بتوانند در این سنت حسنه شرکت داشته باشند. این روش علاوه بر ایجاد موقوفه های کلان با سرمایه های خرد، فرهنگ وقف را در میان عموم جامعه زنده کرده و سبب افزایش روزافزون گرایش مردم به وقف می شود؛

    5.زنده نگهداشتن نام واقفین و تشویق ایشان برای ایجاد منظومه ارزشی به سود نهاد وقف؛

    6.بیان کارآمدی موسسات وقفی در جهت حل مشکلات جامعه در کنار مطرح نمودن دردهای اجتماعی.

    7.ترتیب دادن جشن خیر اندیشی برای وقف مانند جشن نیکوکاری.  

    8.طراحی سایت جامع اوقاف برای دسترسی همه.

    9.ایجاد اختیاراتی برای ایرانیان غیرمسلمان تا در قالب دین خود بتوانند بخشی از اموال خود را در جهت نیات خیر حبس یا وقف کنند؛

    10.تقویت ارتباط مردم با وقف از طریق انتفاع عمومی ایشان و اطلاع رسانی در مورد آن؛

    11.فرهنگ سازی وقف برای نسل آینده به گونه ای که در آینده، وقف در جایگاه حقیقی خود قرار بگیرد؛

    12.امکان مشارکت مردم و سازما نهای غیردولتی در اداره موقوفات بدون متولی برای تقویت ارتباط مردم با وقف. (گزارش نهایی قرارداد سند همکاری سازمان اوقاف و امور خیریه و دانشگاه امام صادق علیه السلام - تهران: پائیز و زمستان ۱۳۸۶ صص ۱0۹-112) 

    بین المللی شدن وقف

    با شکل گرفتن نهاد وقف بین الملل اسلامی توسط کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، امکان سرمایه گذاری های کلان بین المللی از عواید وقف بیشتر می گردد که خود برکات وافری به دنبال دارد. از جمله این برکات می توان به گسترش همکاری و در نتیجه همبستگی بیشتر بین ملل مسلمان اشاره نمود.

    همکاری هایی که از طریق نهاد وقف بین کشورهای مختلف به وجود می آید، به خاطر ماهیت دینی و ضمانت شرعی آن با تحولات سیاسی از بین نرفته و بدون توجه به حکومت ها به حیات خود ادامه می دهد؛ لذا در شرایطی که استکبار جهانی به انحاء مختلف سعی دارد در حکومت های اسلامی نفوذ کرده و مانع همکاری و همبستگی آنان گردد، نهاد وقف می تواند نقش مهم و منحصربه فردی را ایفا نموده و با پیوند یک حرکت سیاسی با نهاد دینی، نمونه جدیدی از همکار یهای بین المللی را ارایه نماید.

    از وقف می توان برای اهداف مشترک جهان اسلام نیز بهره برد؛ در شرایطی که کشورهای غربی بدون داشتن نقاط مشترک اصیل صرفاً بر پایه منافع مشترک و دشمن مشترک در ساحات مختلف اقتصادی، نظامی، سیاسی و... با یکدیگر متحد شده و دست به تاسیس سازما نهای چندملیتی می زنند، ملل مسلمان و سازمان کنفرانس اسلامی می توانند نقش بسزایی در ایجاد مراکز بین المللی وقف و تاسیس موقوفه های چندملیتی به نفع جهان اسلام داشته باشند. حل بحرانهایی مانند قضیه فلسطین،لبنان و عراق با تخصیص عواید موقوفات مرکز بین المللی وقف، تخصیص درآمد موقوفات عظیم چندملیتی مسلمانان به آحاد مستضعفی که در اقصی نقاط جهان پراکنده اند و استفاده از عواید این مراکز در جهت مشکلات غیرمنتظره ای مانند زلزله یا حمله بیگانگان به توده های مسلمان، می تواند از برکات تاسیس این مرکز باشد.

    جایگاه وقف و سازمان وقف در سطح کلان

    آنچه تاکنون گفته شد، مستلزم درک جایگاه واقعی وقف و بها دادن به آن در مناسبات داخلی می باشد.

    با توجه به کارایی بالقوه ای که سازمان اوقاف و امور خیریه دارد و همچنین در جهت تقویت ساختارهای اصیل اسلامی و نفی فرهنگ غربی و اقتصاد سرمایه داری، لازم است که سازمان اوقاف با استقلال از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به صورت وزارتخانه ای مستقل در جهت اهداف کلان خود حرکت کند. (برای مطالعه بیشتر در زمینه آینده وقف رجوع کنید به: محمد خوش چهره «جایگاه وقف در تامین اجتماعی » وقف؛ میراث جاویدان، شماره ۵۱ ، پائیز ۱۳۸۴ ، صص ۱۱۹-126 - عبدالمحسن محمد العثمان، نگاه استراتژیک به ترویج نقش توسعه ای وقف، وقف؛ میراث جاویدان- شماره ۴۷ و ۴۸ پائیز و زمستان ۱۳۸۳ صص4-17 و شماره شماره ۴۹ بهار ۱۳۸۴ ، صص ۲-9)

    از اقدامات دیگری که در مسیر رسیدن به جایگاه اصلی و اصیل وقف باید انجام شود، مشخص کردن جایگاه وقف در سند چشم انداز بیست ساله توسعه کشور می باشد.

    در پایان باید اشاره کرد که وقف، فرصتی است بس مغتنم که ابعاد گوناگون و ظرفیتهای متنوعش مغفول مانده است؛ به گونه ای که برای احیا، گسترش و بهروری از آن می بایست آحاد امت مسلمان از ملیت های مختلف، علمای مذاهب مختلف اسلامی، نخبگان علمی و فرهنگی سراسر جهان اسلام، هنرمندان متعهد، مسئولان و متولیان امور اوقاف و سران کشورهای اسلامی دست به دست هم داده و راه را برای گسترش و تعمیق کارکردهای وقف در ابعاد عمرانی، رفاهی، علمی و آموزشی، سیاسی و بین المللی هموار کنند. به گونه ای که اولاً آحاد مسلمان در سراسر جهان به برکت این سنت نیکو از زندگی بهتری برخوردار شده و ثانیاً کل بدنه جهان اسلام با بازیابی و استفاده از ظرفیت های بالقوه اش بتواند در مقابل تهدیدهای خارجی مقتدرانه بایستد و با حفظ انسجام و یکپارچگی سبب اعتلای اسلام بر کفر و غرب شوند.

    ارتباط با سازمان

    تلفن روابط عمومی: 64871106

    فاکس روابط عمومی: 66719759 

    پیامک : 10000114

    پایگاه اطلاع رسانی: http://www.awqaf.ir  

    پست الکترونیک: awqaf_pr@awqaf.ir

    آدرس: خیابان حافظ - خیابان نوفل لوشاتو - ساختمان امام خمینی(ره) - سازمان اوقاف و امور خیریه

    صندوق پستی: 1134834681

    منبع مطلب : ertebatatdini.ir

    مدیر محترم سایت ertebatatdini.ir لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    m 1 ماه قبل
    0

    اوقاف با عملکرد ظالمانه و مغایر با اهداف و احکام اسلامی به منبع درامد اسلام حکومتی تبدیل و دائما بر تصرفات خود می افزاید.

    مهدی 2 سال قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید