توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    کلماتی که آخرشان به ا ختم میشود

    1 بازدید

    کلماتی که آخرشان به ا ختم میشود را از سایت هاب گرام دریافت کنید.

    اسم

    قسمت دوم

    اسم

    تعريف اسم

    اسم كلمه يي است كه براي ناميدن موجودات به كارميرود ؛ مانند : احمد ، پرستو ، مرمر وگندم .كه ( احمد ) براي انسان ، ( پرستو ) براي حيوان ،( مرمر ) براي جماد و ( گندم ) براي گياه استعمال شده است .

    انواع اسم

    اسم انواعي دارد به شرح زير :

    اسم عام

    آنست كه بر افراد همجنس خود شامل باشد ؛ مانند : برادر ، خواهر ، دوست . كه درهريك ازين مثالها فرد يا موجود مخصوصي موردنظرما نيست .

    اسم عام ممكنست لفظاً مفرد ؛ ولي درمعني جمع باشد ، كه درين صورت آن را اسم جمع مينامند ؛ مانند : دسته ، گروه ، رمه ، گله]  و يا مانند كلمات ( لشكر ) و ( سپاه ) درين شعر :

    لشكر مـوشهـا زراه كويـر        لشكرگربه ازكهستـانـا

    دربيابان فارس هردوسپاه         رزم دادند چون دليرانا [

    ( عبيد زاكاني )

    اسم خاص

    اسم خاص ـ كه آن را ( علَم ) نيزگويند ـ به اسمي اطلاق  ميشود ، كه برموجود معلوم و مخصوصي دلالت كند ؛ مانند : ] ابن سينا ، كابل ، مهتاب ويا مانند كلمة ( آفتاب ) درين بيت :

    ور آفتاب خبرداردي زخوبي تو             زشرم روي تو پيوسته درحجابستي [

    ( اديب صابر )

    اسم مفرد

    اسم وقتي مفرد است ، كه بريك موجود دلالت كند ؛ مانند : گل ، كتاب ، درخت ، خانه ]  و يا درين بيت :

    شيوة عاشق چه داند زاهد خلوت نشين           جلوة طاووس كي آيد زمرغ خانگي [

    ( جامي )

    اسم وقتي جمع است ، كه بر بيش از يكي دلالت كند ، و علامات آن در زبان دري ( ان ) و ( ها ) است ؛ مانند :

    مرد ـ مردان                         ]جنگل ـ جنگلها [

    و يا درین دو بیت :

    مردان خدا ، خدا نباشند                     لیکن ز خدا جدا نباشند

    ( ؟ )

                             

    باعث خاموشي ما را چه ميپرسي مپرس           سالها شد كز فراق يار زنگ ما كـرست

    ( بيدل )

    عده يي از استادان ، درين مورد قايل به تفصيل شده و نوشته اند ، كه جانداران را با ( ان ) و جماد و اسماي معني را با ( ها ) جمع ميبندند ؛ مانند : مرد ـ مردان ، گل ـ گلها ؛ اما به نظرميرسد ، ملزم نمودن افراد به رعايت ننمودن قاعدة فوق مفيد فايده يي نميباشد ؛ چه خيلي از موارد را بايد مستثنا كنيم ، و چون اين موارد اين استثنا آن قدر زياد است كه از اصل هم تجاوز ميكند ؛ لذا ازان بايد صرف نظركرد ؛ زيرا اصولاً تكلف در زبان را ـ به هيچ وجه ـ نبايد پذيرفت ، و آنچه كه براي تلفظ آسانتر باشد و ذوق سليم آن را بپذيرد بايد استعمال شود . مثلاً طبق قاعدة فوق ، بايد كلمات زير را حتماً با ( ها ) جمع ببنديم :

    سخن ـ سخنها                               گناه ـ گناهها

    درحالي كه اگر كلمات فوق را با ( ان ) جمع بنديم ، به فصاحت نزديكترخواهد بود .

    سخن ـ سخنان                              گناه ـ گناهان

    ويا طبق قاعدة يادشده ، كلمات زير را حتماً با ( ان ) جمع بنديم :

    كبك ـ كبكان                      پا ـ پايان                   دست ـ دستان

    حال آن كه جمع بستن آنها با علامت ( ها ) به مراتب زيباتر و بهتر خواهد بود .

    كبكها                                 پاها                         دستها

    حاصل كلام آن كه علامات جمع در زبان دري ( ها ) و ( ان ) است و به حسب مورد هركدام ازين دوعلامه كه افزودن آن به آخركلمة مفرد خوشايندتر و از لحاظ تلفظ آسانتر باشد ، استعمال خواهد شد .

    1 - كلماتي كه در آخرشان هاي غيرملفوظ دارند ، هنگام جمع بستن به( ان ) ، هاي آخركلمه به ( گ ) تبديل ميشود ؛ مانند :

    خسته ـ خستگان         تشنه ـ تشنگان           گوينده ـ گويندگان

    ويا مثل  ( پرستندگان ) درين بيت :

    پرستندگان گرچه داري هزار               پرستشگران را ميفگن زكار

    ( نظامي )

    ] عده يي از علما را عقیده برانست ، كه هنگام جمع بستن کلمات مختوم به هاي غيرملفوظ با ( ان ) ، هاي غيرملفوظ به حالت اولي خود باقي مانده و پس ازان ( گ ) علاوه ميشود ؛ مانند :

    نويسنده ـ نويسنده گان                     نماينده ـ نماينده گان

    البته اين به قياس يايي است ، كه هنگام جمع بستن کلمات مختوم  به  ( و ) يا ( الف ) ـ جهت رفع ثقلت ـ ميان کلمه و علامه علاوه ميشود ؛ ولي بهتر همانست ، كه هاي غيرملفوظ را به ( گ ) تبديل نماييم .

    همچنانست علاوه نمودن ( ي ) مصدري درآخركلمات مختوم به هاي غيرملفوظ ؛ مانند : تشنه ـ تشنگي و خسته ـ خستگي .

    و يا درين بيت :

    زندگی چیست شهر رویا ها                غرس نخل امید فرداها [

    ( فرخاری )

    2 ـ كلماتي كه به ( الف ) يا ( واو ) ختم ميشوند ، هنگام جمع بستن به( ان ) ، بايد قبل ازان يك ( ي ) علاوه شود ؛ مانند :

    دانا ـ دانايان                        جنگجو ـ جنگجويان

    ] و يا درين دو بيت :

    مشكلي دارم زدانشمند مجلس بازپرس             توبه فرمايان چرا خود توبه كمترميكنند

    ( حافظ )

                             

    حسن دلدار من خجل سازد                ماهرويان چين و خاقان را [

    در زبان دري بعضی ازكلمات عربي وجود دارد ، كه به قاعدة زبان عربي جمع بسته ميشوند . اين گونه جمع ها سه نوع اند :

    1 ـ به آخركلمه ( ات ) افزايند ؛ مانند : امتياز ـ امتيازات          انتخاب ـ انتخابات       اطلاع ـ اطلاعات

    2 ـ به آخركلمه ( ين ) افزايند ؛ مانند : معلم ـ معلمين          مؤمن ـ مؤمنين           محصل ـ محصلين

    3 ـ به آخر كلمه ( ون ) افزايند ؛ مانند : روحاني ـ روحانيون      انقلابي ـ انقلابيون      افراطي ـ افراطيون

    ( 1 ) کلمات دري را نميتوان با ( ات ) جمع بست ؛ مانند : (جنگل ) ـ كه يك کلمة  دريست ـ نميتوان  به  آخرآن  ( ات )  افزوده  آن را ( جنگلات ) خواند.

    ( 2 ) همه کلمات عربي را ، که با یکی از صورتهای سه گانة مذکور جمع میبندند ، میتوان آنها را به قاعدة زبان دری نیز جمع بست ، مانند :

    مخالفین مخالفان      افتخارات  افتخارها      محصلین محصلان

    ] هرچند دانشمندان ، جمع بستن بعضی کلمات عربی دخیل در زبان دری را که با ( ون ) جمع میشوند ، با علامات زبان دری نیز جایز دانسته اند ؛ ولی به علت این که کلمات مذکور زیبایی خود را از دست داده و از فصاحت به

    دور میماند ، بهتر همانست که با همان علامت جمع زبان عربی ، یعنی با     ( ون )  جمع بندیم . به گونة مثال :

    با علامت جمع دری                         با علامت جمع عربی

    روحانی روحانیها                          روحانی روحانیون

    انقلابی انقلابیها                          انقلابی انقلابیون

    دیده میشود ، که ذوق سلیم ( انقلابیون ) و ( روحانیون ) را نسبت به ( انقلابیها ) و ( روحانیها ) بیشتر میپذیرد . [

    يك نوع ديگر از صيغه هاي جمع عربي ، كه در زبان دري متداول است ، آنست كه شكل كلمه تغيير ميكند ، و حرفهايي در آغاز و ميان كلمه افزوده يا ازان كاسته ميشود . اين نوع جمع كه در زبان عربي ( مُكسَر ) يعني شكسته خوانده ميشود ، صورتهاي متعددي دارد . بعضي ازانها كه در زبان دري بيشتر بكار ميروند ، ازينقرارند :

          1.         امر ـ  امور                 علم ـ علوم                شيخ ـ شيوخ

          2.         فاضل ـ فضلاء           عاقل ـ عقلاء             جاهل ـ جهلاء

          3.         نديم ـ ندما                حكيم ـ حكما             فقيه ـ فقها

          4.         عمل ـ اعمال             قول ـ اقوال               اثر ـ آثار

          5.         جسم ـ اجسام             قطب ـ اقطاب           ضد ـ اضداد

          6.        كاسب ـ كسبه             خادم ـ خدمه              قاتل ـ قتله

          7.         ناظر ـ نظار                 تاجر ـ تجار               عامل ـ عمال

          8.         صاحب ـ اصحاب         شريف ـ اشراف          ناصر ـ انصار

          9.         علت ـ علل                همت ـ همم               حرفه ـ حرف

        10.       قله ـ قلل                   سنت ـ سنن               صورت ـ صور

        11.       مدرسه ـ مدارس          مطبعه ـ مطابع           مرتبه ـ مراتب

        12.       مجلس ـ مجالس         مطلب ـ مطالب           منبر ـ منابر

        13.       اكبر ـ اكابر                 اعظم ـ اعاظم             افضل ـ افاضل

        14.      كبير ـ كبار                  صغير ـ صغار              كريم ـ كرام

        15.      دفعه دفعات              صدمه صدمات         نغمه نغمات

        16.      قاضي ـ قضات             داعي ـ دعات              والي ـ ولات

    نکته

    فضلاء ( جمع فاضل ) در زبان عربيست ، و همزه يي درآخر دارد ، كه در زبان دري معمولاً حذف ميشود ، همچنين است عقلا ، جهلا ، ندما ، حكما ، فصحا ، فقها و علما

    اسم بسيط يا ساده

    اسمي است ، كه اجزاي متشكلة آن از يك كلمه باشد ، يا به عبارة ديگر از يك كلمه درست شده باشد و داراي جزء ديگر نباشد ؛ مانند : خانه ، گل ، نوا

    ] و يا درين بيت :

    علاج زخم دل ازگريه كي ممكن بود ( بيدل )          به شبنم بخيه نتوان كرد چاك دامن گل را   [

    ( بيدل )

    فرق ميان اسم مفرد و اسم بسيط

    اسم مفرد اسمي است ، كه از لحاظ معني يكي باشد ، يعني بردو ـ و بيشتر ازان ـ دلالت نكند ؛ مانند : گل و گلبو ، كه هردوي اين كلمات مفرد اند ؛ اما ( گل ) بسيط است و ( گلبو ) مركب . حال آن كه اسم مركب آنست كه ساختمان كلمه دو جزء باشد ، يعني از حيث شكل ظاهري مركب است ؛ مانند : صاحبدل و گلرنگ

    ] صاحب + دل = صاحبدل [              ] گل + رنگ = گلرنگ [

              نتيجه آن كه مفرد آنست كه بريكي دلالت كند ، خواه بسيط باشد ؛ مانند‌: (گل) يا مركب؛ مانند : (گلرنگ) ؛ ولي بسيط آنست كه كلمه بدون جزء باشد ، خواه مفرد باشد ؛ مانند : ( گوسفند ) و يا جمع ؛ مانند : ( گله و رمه ) .

    قاعده

    كلماتي كه مركب هستند ـ از لحاظ املاي دري ـ چنانچه حرف آخر جزء اول آنها ازحروف متصله باشد ، بايد متصل نوشته شود ، وگرنه غلط خواهد بود ؛ مانند : صاحبنظر ، جوانمرد ، خوشگو ؛ اما درمواردي كه اتصال ممكن نباشد ، مانعي ندارد كه كلمات را جدا نويسند ؛ مانند : راد مرد ، شاد دل و خيره سر ، چون غير ازين چاره يي نيست .

    اسم مركب

              اسمي است ، كه اجزاي متشكلة آن بيش از يك كلمه باشد ، يعني كلمه داراي جزء ديگري نيز باشد ؛ مانند : گلرنگ ، صاحبنظر ، خوشنوا ، سرايدار ، كاروانسرا ، كتابخانه ، دواخانه و كارخانه .

    ]  و يا مانند كلمة ( غزلسرا ) درين بيت :

    به خواب دوش چنان ديدمي به وقت خیال           كه آمدي برِ من آن غزلسراي غزال[

    ( نجيب الدين جرفادقاني )

    انواع كلمات مركب

              كلمات مركب ، اقسامي دارد به شرح زير :

          1.         از دو اسم ؛ مانند : سراپرده ، كتابخانه .

          2.         ازصفت و اسم ؛ مانند : خيره سر ، بلندقد .

          3.         از اسم و صفت ؛ مانند : دلتنگ ، دلسرد .

          4.         از اسم فاعل و اسمي ديگر ؛ مانند : درنده خوي ، گيرنده دل .

          5.         از اسم مفعول و اسمي ديگر ؛ مانند : شكسته دل ، خميده قد .

          6.         ازاسم و اسم مفعول ؛ مانند : دل شكسته .

          7.        ازقيد و اسم ؛ مانند : هميشه بهار .

          8.         ازحرف و اسم ؛ مانند : بخرد ، بدست .

       9.     از دوفعل ]  با فاصله شدن يك ( الف ) يا ( واو ) [ ؛ مانند : ] زد وخورد ، بردوباخت[  و كشاكش .

    10.           از مصدر مرخم و فعل ؛ مانند : گفت و گو ، جست و جو ، رفت و رو ، شست و شو .

        11.       از دوقيد ؛ مانند : چون و چرا ، پوگ و مگر .

        12.       از دوصفت ؛ مانند : نيك وبد ، سرد وگرم .

        13.       ازعدد و اسم ؛ مانند : چهارپا ، چهارسو ، چهارباغ ، چهلستون .

    14.           از دومصدر مرخم ؛ مانند : بردو باخت ، رفت و آمد ، تاخت و تاز ، پيچ و تاب .

        15.       ازمصدر و اسم مصدر ؛ مانند : خورد و خواب .

        16.       از اسم و پسوند ؛ مانند : باغبان ، دهكده .

        17.       از پيشوند و فعل ؛ مانند : بازديد ، درامد .

        18.       ازمضاف و مضاف اليه ؛ مانند : تخم مرغ ، تخت خواب ، جام جم .

        19.       از مشبه به و مشبه ؛ مانند : ماهرو ، گلرخ ، سروقد .

          گاهي درتركيب ، دو يا سه نام را به يكديگر درهم آميزند ؛ مانند : شترگربه ، شترگاوپلنگ ، موشخرما .

          دوكلمه گاهي به خودي خود باهم تركيب شوند ؛ مانند : باغبان ، گلشكر.

          گاهي با حذف كسرة اضافه ، اسم مركب حاصل آيد ؛ مانند : سرمايه و پدرزن ، كه در اصل ( سرِمايه ) و     ( پدرِزن ) بوده است .

          گاهي مضاف اليه پيش از مضاف درايد ؛ مانند : گلاب ، كارخانه . يعني آبِ گل و خانة كار .] همچنان [ : سپهسالار ، بتخانه ، گلبرگ .

          گاهي ( الف ) درميان دوكلمه درايد ؛ مانند : شباروز ، كه دراصل شب و روز بوده است . ازين قبيل است : سراسر ، تكاپوي ، گوناگون ، دمادم ، سراپا و كمابيش .

          گاهي دوكلمه به وسيلة ( ب ) يا ( ز ) يا ( تا ) به هم پيوندد :

    ( ب ) ؛ مانند : سربسر ، گوش بگوش .

    ( ز ) ؛ مانند : پي زپي .

    ( تا ) ؛ مانند : سرتاسر ، گوش تاگوش ، پشت تا پشت .

        گاهي ( و ) درميان دوكلمه درايد ؛ مانند : زدوبند ، جست و جو ، دادوستد ، كاروبار ، شست وشو ، رنج وگنج ، هست و نيست .

        گاهي دوكلمة مكرر باهم تركيب شوند؛ مانند : پاره پاره ، لخت لخت، قطره قطره ، دانه دانه ، نرمك نرمك ، كشان كشان ، پارچه پارچه .

         گاهي دوصوت با يكديگر تركيب شده تشكيل يك كلمه دهند ؛ مانند: همهمه ، به به ، قهقه ، چهچه ، هلهله و غلغله .

        درحالت عطف ، حرف آخر كلمة اول مضموم خوانده ميشود ؛ مانند : ننگ و نام ، بام و شام ، فريدون وفرهاد . 

    تذكر

        درتداول عوام ، گاهي اسمهايي با هموزنهاي خود ـ كه غالباً معني ندارند ـ تركیب شوند ، كه اسمهاي مُهمَل خوانده ميشوند ، و آنها را دراصطلاح ادب كلمات اتباع گويند ؛ مانند : چرت و پرت ، چرند و پرند ، هاج و واج .

    غالباً حرف اول اسم دوم را تبديل به ( م ) كرده ، آن را ازكلمات اتباع سازند ؛ مانند : زمين ممين ، پول مول ، بچه مچه ،‌كارمار ، باغ ماغ وكج مج .

    گاهي اين تركيب در ادب نيز به كار رود ؛ مانند : تارومار ، یا ( چیزومیز) درین بیت :

    تا به اكنون چيزو ميزي داشتيم           زانكه درعشرت نباشد زو گريز

    ( انوري )

    اسم ذات

    اسم ذات اسمي است ، كه به تنهايي موجود و قايم به وجود خود باشد . بيان ساده تر اين كه براي موجود بودن آن نياز به موجود ديگري نباشد ؛ مانند : درخت ، كوه و آسمان .

    ]  و یا مانند کلمة ( خورشید ) درین بیت :

    ازان به دیدة ما گرم میخورد خورشیـد          که اندکی به گل روی یار مانند است [

    ( ؟ )

    كه وجودش بابودن خودش محقق است .

    اسم معني

              اسمي است ، كه به تنهايي درخارج موجود نباشد ، يعني وجود آن بستگي به وجود موجود ديگري دارد ؛ مانند : اميد ، علاقه ،] دانش ، عقل ، خرد و يا درين بيت :

    خُم چو نگون گشت يكي قطره ريخت           هوش ز مـدهـوش محبت گـريخت [

    ( سعدي )

    اسم جامد

              اسم را وقتي جامد گويند ، كه از مصدري گرفته نشده باشد ، يعني داراي ريشه نباشد ؛ مانند : گل ، ] آهو ، درخت و يا درين بيت :

    خـروشـي بـركشيـدي تـنـد تنـدر       كه موي مردمان كردي چو سوزن [

     ( منوچهري )

    اسم مشتق

    آنست ، كه از مصدري جدا شده باشد ؛ مانند : خوانده و خواننده ، كه از مصدر ( خواندن ) جدا شده اند . ] و يا  مانند ( آگنده ) درين بيت :

    هرکجا شهر مسلمانانست        از گُـه و گنـد بـود آگنـده [

    ( ایرج میرزا )

    اسم نكره

    نكره يا غيرشناسا اسمي است كه در نزد شنونده مجهول باشد . 

    علامت تنكير در زبان دري ( ياي مجهول ) است ، كه به آخراسم معرفه اضافه ميشود ؛ مانند : كتابي را خريدم . كه معلوم نيست منظور ازكتاب چه كتابي است .] و يا درين بيت :

    شبي كه زمـزمة شعـرعاشقـانه كنم           سكوت عرش خدا را پراز ترانه كنم[

    ( حامد )

              اين ( ي ) را در زبان دري ، ياي وحدت نيزگويند ، چون بريكي دلالت دارد ؛ مانند : مردي ، كتابي . يعني : يك مرد و يك كتاب . ] ویا درین بیت :

    ناگهان موشکی ز دیواری        جست بر خم می خروشانا [

          ( عبید زاکانی )

    نكته

    اگر اسمي به هاي غيرملفوظ ختم شده باشد ، بجاي ياي وحدت بر روي ( ها ) همزه يي ميگذارند ، و آن را كسره تلفظ مينمايند ؛ مانند : تختة ، خانة ، خوانندة ، گويندة ؛ ولي بهترآنست كه ياي وحدت را به صورت ( يي ) پس ازهاي غيرملفوظ دراورند ؛ مانند : تخته يي ، پاره يي ، گوشه يي، گوينده يي. ] ويا درين بيت :

    نی قبـول زاهـدم مـن نـی ز پیـر می فروش          نی به مسجد راه دارم (؟) نی دران میخانه یی

    ( ؟ )

    يايي كه ميان ياي وحدت و هاي غيرملفوظ قرارگرفته ، يايي است كه جهت رفع ثقلت به كاررفته است ، چنانچه هنگام جمع بستن كلمات مختوم به ( الف ) و ( واو ) ، يايي ميان علامت جمع و كلمه ، علاوه ميشود .

    هنگامي كه به آخر كلمات مختوم به ( الف ) ياي وحدت علاوه نماييم ، آن را بدين شكل مينويسيم : گدايي ، نوايي ، آشنايي .

    هنگامي كه به آخر كلمات مختوم به ( واو ) ياي وحدت علاوه نماييم ، آن را بايد بدين شكل نوشت : سبويي ، جنگجويي ، ماهرويي .

    هنگامي كه به آخر كلمات مختوم به ( ي ) ياي وحدت علاوه نماييم ، آن را نيزبدين شكل مينويسيم : كابلي يي ، حاجي يي ، كندزي يي . [

    هرگاه معدود ، مختوم به یای نکره یا وحدت باشد ، میتوان آن را بر عدد مقدم نوشت ؛ مانند : سالی سه بگذشت . یعنی : سه سال گذشت . کتابی پنج بخواندند . یعنی : پنج کتاب خواندند .

    اسم معرفه

    معرفه ( شناسا ) به اسمي گويند ، كه نزد شنونده معلوم باشد ؛ مانند : كتاب را خريدم . معلوم است كه قبلاً راجع به كتاب صحبت شده است .

    انواع معرفه

    1.   اسم هاي خاص ؛ مانند : ]  ابوعلي سيناي بلخي ، طبيبي بزرگ بود . كابل شهركلان است . و يا درين بيت :

    سعدي تو گوهري سخنان تو گوهـرند           گوهرچنان فروش كه گجراتيان خرند[

    ( سعدي )

    2.       ضمير؛ مانند : او با من سخن گفت . ]  و يا درين بيت :

    مـن پیـش او دویـدم و واپـس نکـرد رو           وز پیش رو چو اشک به دامن چکیده رفت [

    ( ؟ )

    3.      اسمهاي مضاف ؛ مانند : ]  زنگ مكتب ، باغ قاضي ، كاوة آهنگر. و يا درين بيت :

    قلم درپنجة من نخل سرما خورده را ماند           دوات از خشك مغزيها دهان مرده را ماند

    ( رهي معيري )

    4.   اسم اشاره ؛ مانند : اين مرد ازان كساني است ، كه برشمردم . ] آن كوه خيلي بلند است . و يا درين دو بيت :

    نفس هردم زقصرعمر خشتي ميكند ( بيدل )          پي تعمير اين ويـرانه معماري چنيـن بايـد

    ( بيدل )

    زسُـم ستــوران دران پـهـن دشــت    زمين شد شش وآسمان گشت هشت [

    ( فردوسي )

    ( آن ) و ( اين ) كه با اسم ذكرشوند ، ازعلامات معرفه شمرده ميشوند ؛ مانند : همين پسربود كه شاگرد اول شد ، همان مرد است كه خانة مارا رنگ كرد ، چنين كتابي هرگز خوانده ييد ؟ ، چنان استادي كم نظيراست . ] ويا درين بيتها :

    برگ سبزیست تحفة درویش        چـه کنـد بیـنـوا همیـن دارد

    ( ؟ )

                             

    با تو من آشتی نخواهم کرد          از همان ره که آمدی برگرد

    ( ؟ )

                             

    رسید مژده که ایـام غم نخواهـد ماند          چنان نماند چنین نیز هم نخواهد ماند [

    ( حافظ )

    5.      موصول ؛ و آن را دوعلامت است : ( چه ) ازبراي غيرانسان ،‌ ( كه ) از براي انسان و غيرانسان .

    غالباً پيش ازموصول ، كلمات ذيل واقع شود :

    q      اين و آن ؛ مانند : اين كه گفتي ، سخني درست است . آنچه شنفتي دروغ است . ]  و يا درين بيتها :

    درستست اینکه طفلان گیچ وگولند      سفـیه و سـاده و سـهل القـبـولند

    ( ایرج میرزا )

                             

    آن که جز درس وفا هیچ نیاموخت منم          وانکه درد تو بجای گهر اندوخت منم [

    ( ؟ )

    q     هر ؛ مانند : هركه پند پدر نشنود ، پشيمان گردد . ]  و يا درين بيت :

    هرکه فرهاد صفت جوهر مردی دارد     تیشه را بر سرخـود بال هما میـداند[

                                  ( ؟ )

    q     ضمايرشخصي ( من ) و ( ما ) ؛ مانند : من كه ترا ميشناسم . ما كه باهم برادريم . ]  و يا درين دو بيت :

    من که یک عمر قصه ها گفتم            قصه هـایی ز غصـه هـا گفتم

    ( ؟ )

                             

    ما که اولاد این دبستـانیم                  همه از خاک پاک ایرانیم [

    ( ایرج میرزا )

    تبصره

    1 ـ  پيش از ( چه ) موصول ياي نكره درنيايد .

    2 ـ گاهي علامت معرفه ، ( را ) ي مفعولي است ، كه بلافاصله پس از اسم درايد ؛ مانند : قلم را بياور ، بچه را صدا بزن .

    3 ـ  هرگاه ( را ) ي مفعولي را حذف كنند ، اسم نكره شود ؛ مانند : قلم بياور، اسب زين كن ، موترسوارشو ، كاركن .

    نكره ساختن معرفه

    چون خواهند اسم معرفه يي را نكره سازند ، به آخر آن ياي نكره ، يا به اول آن ( يك ) يا ( يكي ) دراورند ؛ مانند : مردي دربيابان ديدم ، يك شاگرد بيشتردرصنف نبود ، يكي بود و يكي نبود .

    ]  و يا درين ابیات :

    شخصي كه جورگردون صد رنگ ديده باشد           و اندر دماغ ياران نيرنگ ديده باشد

    ( عارف )

    يك شب به بزم عشق تو پروانه میشوم          آخــر زیـاد روی تـو دیـوانـه میـشـوم

    ( ؟ )

                             

    چو در حریم جفا میروی برو امـا          یکی سخن زمنت یادگار باید بود

    ( ؟ )

    گاهي قبل از اسم نكره ، ( آن ) ـ كه ازعلامات معرفه است ـ نيز مي آيد ؛ مانند : ( آن ) درين بيت :

    خوش آن شبي كه درايي به صد كرشمه و ناز           كني تو ناز به شوخي و من كشم به نياز

    ( حافظ )

    اسم مصغر

    آنست ، كه برتوهين و تحقير، يا خوردي وكوچكي دلالت كند ، و آن را دوعلامت است :

    1 . ( ك ) ؛ مانند : مردك ، پسرك ، خواهرك ]  ويا درين بيت :

    دخترك خنده يي نمود به ناز              گفت خيـرالامـور اوسطـهـا [

    ( ؟ )

    علامت مذكور مخصوص جانداران است .

    2 . ( چه ) ؛ مانند : دفترچه ، باغچه ، جويچه . ]  و يا درين بيت :

    شهـر خوابیـده در آغـوش سکـوت       کوچه ها خالی از آشوب و خروش [

    ( فرخاري )

    علامت فوق الذکر مخصوص اشياي بيجان است .

    تبصره

    گفتيم اسم مصغر گاهي برمعناي خُردي و كوچكي دلالت ميكند ، كه مثال آن كوچه و باغچه و جويچه است ، كه به معناي كوي كوچك ، باغ كوچك و جوي كوچك است ، و زماني نيز دال برتوهين و تحقير است ، مثال بارز اين مورد : مردك ، زنك و پسرك است ، كه معمولاً براي توهين وتخفيف شخصيت به كار ميرود .

    درتداول عوام گاهي ( ك ) تصغير را به صورت ( كه ) هم استعمال ميكنند ؛ مانند : مردكه ، زنكه و . . . .

    نكته

    ] دركلمات مختوم به هاي غيرملفوظ ، بايد درنظرداشت ، كه هنگام علاوه نمودن ( ك ) تصغير، ( ها ) ي غيرملفوظ به ( گ ) تبديل ميشود ؛ مانند :

    خانه ـ خانگك           بچه بچگك           چوچه ـ چوچگك

    اما درصورتي كه معناي آن تغييركند ، بهتراست ( ها ) به ( گ ) تبديل نشده و فقط لفظ ( گك ) پس ازان علاوه شود ؛ مانند : بره ـ بره گك .

    درصورتي كه ( بره ) تبديل به ( برگك ) شود ، اشتباه به ميان ميايد ؛ زيرا فرق ميان ( چوچة گوسفند ) و       ( برگ كوچك ) شده نميتواند . [

    اسم آلت

    اسمي است كه براي ناميدن اسباب و ابزاركار دلالت كند ، و آن يا بسيط است يا مركب :

    1 ـ  اسم آلت بسيط : آنست كه ازيك كلمه تشكيل شده باشد ؛ مانند : اره ، رنده ، برمه ، تیشه .  و يا درين بيت :

    جـفـا کش بـابـه دهقـان                  زنـد بـیـل و کـنـد کار [

    ( ؟ )

    2 ـ  اسم آلت مركب : آنست كه از دوكلمه تشكيل شده باشد ؛ مانند :    خاك انداز ، ناخنگير . ] و يا درين بيت :

    با مژه قات يارمن كرده كمـان تيـرخـود           تيروكمان كنون يكي جانب دل سفركند

    ( ؟ )

    اسم زمان

    اسمي است كه گاه و زمان را نشان بدهد ؛ مانند‌: صبحگاه ( وقت صبح ) ، شباهنگام ( زمان شب ) ، شامگاه     ( زمان غروب ) . ]  و يا درين بيت :

    صبحدم بادة شبانه زديم          ساغرعيش جاودانه زديم [

    ( جامي )

    اسم مكان

    آنست كه بر جاي و مكان دلالت نمايد ؛ مانند : ايستگاه ( محل ايستادن ) ، لشكرگاه ( جا و محل سپاه ) ، نمكدان ( جاي نمك ) ]  و يا درين بيت :

    درين ستمكده بال هوس مزن � بيدل �           نگاه دار سرخويش چون مگس به دو دست [

    ( بيدل )

    توجه

    پسوند {ـ گاه } هم در آخراسم زمان ديده ميشود و هم درآخراسم مكان ؛ لذا نميتوان آن را به يكي ازين دو منحصرساخت .

    اسم مفعول

    آنست كه بركسي يا چيزي كه كار برآن واقع شده دلالت مينمايد ؛ مانند: رفته، مرده. علامتش هاي غيرملفوظ است، كه به آخرمصدر مرخم ( مصدری كه نون آخر آن حذف شده است ) اضافه مينمايند ؛ مانند‌ : همان رفته :        ( رفت + ه = رفته ) و مرده ( مرد + ه = مرده ) . ]  و يا درين بيت :

    نه پيوندي به ديروزي نه اميدي به فردايي           دل بيحاصل من شهر توفان برده را ماند [

    ( رهي معيري )

    فرق اسم مفعول و صفت مفعولي

    فرق شان درين است كه صفت مفعولي بعد از اسم مي آيد ؛ مانند : مرد شوريده را ديدم ، كه ( شوريده ) صفت مفعولي از براي ( مرد ) است ؛ ولي اگرگفته شود: شوريده يي را ديدم ، قبل از ( شوريده ) اسمي نيست كه( شوريده ) صفت آن باشد . بنا برين خودش به جاي اسم نشسته و درحكم اسم است ؛ لذا همان اسم مفعول ناميده ميشود .

    گاهي درآخر اسم مفعول يا صفت مفعولي ، لفظ ( شده ) نيز اضافه مينمايند ؛ مانند : ديده شده ، شكسته شده و بسته شده .

    حالات اسم

    ]  در زبان دري ، معمولاً اسم حالات ذيل را داراست : [

          q        فاعليت

    يعني اسم ، فاعل واقع شود ؛ مانند : ] احمد به بازار رفت ، پدرم به خارج سفركرد. [ البته منظور از ( فاعل ) كلمه يي است كه بركنندة كار دلالت كند .

    ( احمد ) و ( پدر ) كه فاعل هستند ، مسند اليه نيز ناميده ميشوند .

    ] همچنان كلمة ( ني ) درين بيت ، فاعل واقع شده است :

    بشنو از ني چون حكايت ميكند           و زجداييها شكايت ميكند [

    ( مولانا )

          q        مفعوليت

    يعني اسم ، مفعول واقع شود ، و مفعول آنست كه فعل بران واقع شود . به قول قدما مفعول متمم معناي جمله است ؛ مانند : پرويز قلم را برداشت . كه  ( پرويز ) فاعل و ( قلم ) مفعول ميباشد . ] و يا مانند كلمة ( در ) درين بيت :

    دوش ديدم كه ملايك در ميخانه زدند           گل آدم بسرشتـنـد و بـه پيمـانه زدند

    ( حافظ )

    مفعول دونوع است : 1 مفعول بیواسطه ( صریح )  2 مفعول با واسطه ( غیر صریح ) .

    ( الف )  مفعول صريح  : آنست كه بدون واسطه شدن حرفي ازحروف اضافه ، معناي فعل را تمام كند ؛ مانند : احمد شيشه را شكست ، احمد بهرام را ديد .

    مفعول صريح ـ معمولاً ـ درجواب ( كه را ) و ( چه را ) گفته ميشود ؛ مانند : احمد چه را شكست ؟ ( شيشه را ) . احمد كه را ديد ؟ ( بهرام را ) .

    ( ب )  مفعول غيرصريح : آنست كه با واسطه شدن يكي از حروف اضافه ، معناي فعل را تمام كند ؛ مانند : ازخانه به مكتب رفتم . كه ( خانه ) و  ( مكتب ) مفعول غيرصريح ميباشند، و ( از ) و ( به ) از جملة حروف اضافه اند .

          q        ندا

    يعني : حالتي كه اسم منادي واقع شود ؛ مانند : شهريارا ، دلا ، بزرگوارا . ]  و يا درين بيت :

    ای دل تو را نگفتم کز عاشقی حذر کن           بگذار نیکوان را وز مهر شان گذر کن [

    ( ؟ )

          q       اضافه

    يعني اسم مضاف اليه واقع شود ، و مضاف كلمه يي است كه به اسم نسبت داده شود، ویا به عبارة ديگر مضاف اليه متمم معناي اسم است ؛ مانند :

    نسيم بهار ، كتاب من . كه ( نسيم ) و ( كتاب ) مضاف ، و ( بهار ) و ( من ) مضاف اليه ميباشند .

    ]  و يا درين بيت :

    درد عشقي كشيـده ام كه مپـرس        زهرهجري چشيده ام كه مپرس [

    ( سعدي )

          q       مسند اليه

    يعني درجمله حالت اِسناد داده ميشود ؛ مانند : ]  خانه تاريك است ، كه ( تاريكي ) به ( خانه ) اسناد داده شده . [

    منبع مطلب : www.farkhari.com

    مدیر محترم سایت www.farkhari.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    شیوه‌نامه نگارشی:

    شیوه‌نامه نگارشی:

    فونت تمامی متون: B Mitra 14.

    تیتر: ایران نستعلیق حداقل با فونت 50.

    میان‌تیترها: بُلد و با همان فونت و سایز.

    «این و آن» (ضمیر یا صفت اشاره یا مبهم) جدا از کلمه‌ بعد نوشته می‌شود. مانند:

    این همه، آن همه، این را، آن را، این است، این‌ طور، این چنین، از این رو، این سو.

    به غیر از اینجا، آنجا، آنچه، اینها، آنها، آنگاه، اینکه و آنکه.

    «این و آن» جدا از کلمه‌ قبل از خود نوشته می‌شوند. مانند:

    به این، به آن به غیر از: همین، همان.

    همین و همان جدا از کلمة بعدشان با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:

    همین‌‌جا، همان‌جا، همین‌طور، همان‌طور.

    به جای «ی» از ۀ استفاده شود. مانند:

    نکتۀ، شیوه‌نامۀ و... .

    ام، ای، ایم، اید مضارع فعل «بودن» «الف» حذف و به کلمه‌ ماقبل می‌چسبد. مانند:

     خشنودم، خندانیم، رهروید به استثنای:

    الف) کلماتی که ماقبل مختوم به «هـ» غیر ملفوظ باشد مانند: آزاده‌ام، فرزانه‌اید، زنده‌اید.

    ب) کلمة ماقبل مختوم به «ا» یا «و » باشد (الف  ی) مانند:

    توانایم، خوشخویم، دانشجویید.

    «اند» فعل مضارع «بودن» به صورت «ند» (حذف الف) می‌آید. مانند:

    خندانند، خوشحالند، مسرورند، خشنودند. به استثنای:

    الف) کلماتی که به  «ا» و «و» ختم شده باشند که در این صورت به «نید» تبدیل می‌شود. مانند:

    توانایند، دانشجویند، خوشخویند.

    ب) کلماتی که به «ی» و «ـه» ختم شده باشند که در این حالت به صورت «اند» نوشته می‌شوند. مانند:

    راضی‌اند، بیگانه‌اند.

    «ب» و «نـ» در ابتدای فعل‌های مضارع و امری، جزئی از فعل محسوب می‌شوند و به فعل می‌چسبند. مانند:

    ببین، بنشینیم، برفتند، نبین، ننویسید، نگوید.

    ـ در افعالی که با حرف «آ» شروع می‌شوند آ  ا تبدیل و میانجی «یـ» اضافه می‌شود. مانند:

    بیاموز، بیاورید، بیاشفتند، نیامد، نیاورید، نیارامید.

    ـ در افعالی که با «ا» شروع می‌شوند ا  یـ تبدیل می‌شود. مانند:

    بیندازیم، بیفکنید، بیفشانیم، نیفتی، نیفکن.

    «به» حرف اضافه جدا از کلمة بعد و قبل از خود نوشته می‌شود. مانند:

    به عنوان، به مانند، به صورت، به ناچار، به منظور، خود به خود، به پرویز گفتم، یک به یک، به هیچ وجه، به نظر می‌رسد، به دست آوردن، به جز و به تصرف درآورد. در بعضی از موارد برای راحت‌خوانی بهتر است با نیم‌فاصله نوشته شوند مانند: روبه‌رو .

    به غیر از:

    الف) «به» صفت‌ساز:

    بسزا  سزاوار                              بجا  شایسته، به موقع               

    در این بین استثنائاتی نیز وجود دارند به عنوان مثال کلمه بهنگام را بهتر است که «به» را با نیم‌فاصله از کلمه بعد آن بنویسیم، مانند:

    به‌هنگام  به وقت                      به‌هوش  هشیار

    ب) «ب» حرف جر‌ّ عربی باشد، مانند:

    بنفسه، بعینه، بذاته، مابازاء، برأی العین، بشخصه.

    برای جمع بستن کلمات از ها، ان و ات استفاده می‌شود. مانند:

    دولت‌ها، مسئولان، مؤسسات.

    «بی» جدا از کلمة بعد با نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مانند:

    بی‌دقّت، بی‌قاعده، بی‌حوصله، بی‌چون و چرا و... .

    به استثنای کلماتی که در ترکیب با پیشوند «بی» معنای جدید را می‌سازند. مانند: بیهوده.

    «تر» و «ترین» تفضیلی جدا از کلمۀ ماقبل خود نوشته می‌شود. مانند:

    موثق‌تر، کامل‌تر.

     به استثنای: بهتر، کمتر، بیشتر و کلماتی که به های غیر ملفوظ ختم می‌شوند. مانند: بهینه‌تر و... .

    «چه» به کلمۀ بعد خود می‌چسبد، مانند:

    چرا، چگونه، چطور و... .

    در این بین چند استثنا نیز وجود دارد. مانند:

    چه ‌سان، چه کردی، چه می‌گفت؟

    «را» جدا و با فاصلۀ کامل نوشته می‌شود مگر در «چرا» و «مرا».

    ضمایر ملکی پیوسته (م، ت، ش، مان، تان، شان) به کلمۀ‌ قبل خود می‌چسبد. مانند:  

    لباس نوشان، دفترت.

    به استثنای کلمات مختوم به «هـ» غیرملفوظ [به ضمایر مفرد «ا» اضافه می‌شود].

    جامه‌ها  جامه‌مان                       خانه‌ات  خانه‌تان                       لانه‌اش  لانه‌شان

    «که» جدا از کلمات قبل از خود نوشته می‌شود. مانند:

    وقتی که، هنگامی که، زمانی که، در صورتی که، به‌ طوری که، همین که.

    به استثنای:

     بلکه، چنانکه.

    در کلمات کلمات مشتق، مرکب و مشتق مرکب به منظور صحیح‌خوانی و راحت‌خوانی و همچنین با در نظر گرفتن اصل زیبانویسی، اصل بر جدا‌نویسی و با نیم‌فاصله است. مانند:

    ‌شهروندمداری، گفته‌شده، روزنامه‌نگاری، دست‌فروش، یک‌باره، گرامی‌داشت، صاحب‌اختیار، روان‌شناسی و غیره. اما در این بین با توجه به اصل زیبایی و روان‌خوانی استثنائاتی وجود دارند؛  صاحبدل، بزرگداشت، بینانگذار.

    «می» جدا از فعل با نیم‌فاصله نوشته می‌شود. مانند:

    می‌گویم، می‌افتاد، می‌آمد، می‌میرد.

    «هـ» غیرملفوظ آخر کلمه هنگام اضافه شدن «ان» جمع یا «ی» اسم‌ساز و گاهی صفت‌ساز به «گـ» تبدیل می‌شود. مانند:

    بندگی، هفتگی، تشنگی، خانگی، بندگان، تشنگان، آزادگان.

    «ی» صفت‌ساز نکره بعد از «هـ» غیرملفوظ به «ای» تبدیل می‌شود. مانند:

    سرمه‌ای، روزنامه‌ای، ساده‌ای، آزاده‌ای، نامه‌‌ای، خانه‌ای.

    «هـ» غیرملفوظ پیش از پسوند حذف نمی‌شود:

    علاقه‌مند، بهره‌مند، دیده‌بان، بهره‌وری.

    «ها» جمع همیشه جدا نوشته می‌شود. مانند:

    کتاب‌ها، فرمان‌ده‌ها، خانه‌ها و...

    «هم» جدا از کلمه‌ بعد با نیم‌فاصله نوشته می‌شود. مانند:

    هم‌زبان، هم‌سخن، هم‌مشرب، هم‌مدرسه، هم‌مسلک، هم‌اسم

    به جز در موارد زیر:

    همچنان، همچنین، همین، همان، هماهنگ، همایش.

    «هم» به عنوان قید جدا نوشته می‌شود. مانند:

    من هم به کتابخانه رفتم.      این هم از آنهاست. 

    «هیچ» جدا از کلمه بعد با نیم‌فاصله نوشته می‌شود. مانند:

    هیچ‌کس، هیچ‌وقت و هیچ‌یک. به استثنای بعضی از مشتقات نظیر هیچگاه.

    کلمات [فارسی] با ریشه پهلوی و فارسی باستان و ایرانی باستان همزه [در میان کلمه] ندارند. مانند:

    آیین، پایین، بوییدن، مویین، روشنایی.

    همزه در کلمات عربی در میان کلمه:

    الف) پس از مصوت کوتاه  به صورت «أ» نوشته می‌شود. مانند:

    مستأجر، تأثیر، تأدیب، مأخذ.

    ب) پس از مصوت کوتاه  و پیش از مصوت بلند «آ» به شکل «آ» نوشته می‌شوند. مانند:

    مآل، مآخذ، مآب، لآلی، منشآت.

    ج) پس از حرف صامت ساکن و پیش از مصوت بلند «آ» به شکل «آ» نوشته می‌شوند. مانند:

    قرآن، مرآت.

    د) پس از مصوت کوتاه به شکل «ؤ» نوشته می‌شوند. مانند:

    مؤمن، رؤیت، مؤنت، مؤید، سؤال، مؤانست

    هـ) در بقیۀ موارد به شکل «ئـ» نوشته می‌شوند. مانند:

    ائتلاف، تخطئه، توطئه پس از : مسئله، جرئت، دنائت، ارائه، هیئت، مسائل، مصائب، صائب، ملائکه، نوئل.

    «ی» (نکره، وحدت، مصدری، نسبت) بعد از مصوت بسیط «ی» میانی می‌گیرد. مانند:

    چاره‌جویی (مصدری)،آسیایی (نسبت)، ماهرویی (نکره، وحدت).

    بعد از «هـ» غیرملفوظ تبدیل به «ای» می‌شود. مانند:

    نامه‌ای، خانه‌ای.

    بعد از مصوب مرکب (و ow) تغییر نمی‌کند. مانند:

    رهروی.

    بعد از صامت‌ به صورت «ای«» و حذف صامت «ی» نوشته می‌شود. مانند:

    نی‌ای، پی‌ای.

    نقل قول‌های مستقیم در گیومه نوشته می‌شوند و نقطه در داخل گیومه گذاشته می‌شود. مانند:

    امام (ره) فرمودند: «بهشتی به تنهایی خود یک ملت است.»

    پرانتز داخل متن با کلمه قبل و بعد خود یک فاصله کامل باید داشته باشد. مانند:

    امام خمینی (بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران) در سال 1358 فوت کرد.

    نحوة رفرنس‌نویسی (درون‌متنی، پاورقی، پایانی)

    (تودارو، 1383: 102).

    توسعه، فرآیندی چندبعدی است (تودارو، 1383: 102) که با سایر ابعاد آن نیز رابطه مستقیمی دارد.

    توسعه فرآیندی چندبعدی است (تودارو، 1383: 102).

    امام (ره) فرمودند: «بهشتی به تنهایی خود یک ملت است» (صحیفة نور، جلد اول: 190).

    (فاضلی و قلیچ، 1392: 400).

     (گای و دیگران، 1371: 120). 

    (آوینی، 1376 الف: 179).

    (آوینی، 1377، ج 1: 180).

    برای رفرنس دادن به کتاب و مقاله در پاورقی نام و نام خانوادگی نویسنده را نوشته و مابقی را به همان ترتیب که در انتهای کتاب نگاشته می‌شود می‌نویسیم. مانند:

    عماد افروغ، چشم‌اندازی نظری به تحلیل طبقاتی و توسعه، تهران: مؤسسة فرهنگ و دانش، چاپ اول، 1379.

    مصطفی ازکیا، «نظریه‌های توسعه‌نیافتگی»، نامة علوم اجتماعی، شمارة 1، پاییز 1367.  

    منبع مطلب : tim.mubabol.ac.ir

    مدیر محترم سایت tim.mubabol.ac.ir لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    ناشناس 8 ماه قبل
    0

    خیلی ممنون

    کلمات 11 ماه قبل
    1

    کلماتی که اخرشان اباشد

    2
    ناشناس 13 روز قبل

    دما.شنا.خدا.جدا.فدا.صفا.صدا.دعا.اما.آشنا.مولا.مبتلا...

    رستا 12 ماه قبل
    0

    بابا. مربا. جانا. تماشا. غذا. گرما. خرما

    برای ارسال نظر کلیک کنید