یعنی چه
«بردوش» یا «بر دوش» ترکیبی حرفاضافهای و اسمی در زبان فارسی است. در مفهوم مادی به معنی قرار گرفتن یا حمل شدن چیزی روی کتف و شانه است و در مفهوم کنایی و ادبی، به پذیرش یک مسئولیت، تعهد، وظیفه یا تحمل رنج و سختی اشاره دارد.
تلفظ
این واژه از دو بخش «بَر» (حرف اضافه به معنی رویِ) و «دوش» (اسم به معنی شانه و کتف) تشکیل شده و به صورت روان و سرهم یا جدا تلفظ میشود.
در جدول
در معماها و جدولهای متقاطع، کلمه «بردوش» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «روی شانه» یا «دارای مسئولیت» استفاده میشود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
بسته به متن، در حالت فیزیکی از 'on the shoulders' و در حالت استعاری و بیان مسئولیت از واژگانی چون 'burdened' یا 'bearing the responsibility' استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی تعبیر «على عاتقه» یا «على كاهله» دقیقاً همان بار معنایی کناییِ مسئولیت بر دوش داشتن در فارسی را منتقل میکند.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای اشاره به قرارگیری فیزیکی روی شانه از کلمه Omuzunda و برای تعهدات کاری یا اخلاقی از مفاهیمی چون عهدهدار شدن استفاده میشود.
به فارسی
واژگان مترادف فارسی که میتوانند جایگزین این کلمه در جملات شوند شامل بر عهده، متکفل، موظف و مسئول هستند. در حالت فیزیکی نیز کلماتی مانند «حملکننده» یا «بر شانه» معادل آن قرار میگیرند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی، «بر دوش داشتن» نمادی است از تعهدات سنگین انسانی، بار تقدیر، یا رنج پنهانی که فرد ملزم به دوش کشیدن آن است. همچنین در ترکیب «خانه بر دوش»، نمادی از بیخانمانی و آوارگی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل بردوش
واژه «بردوش» یک ترکیب اصیل فارسی از پیشوند «بر» و اسم «دوش» به معنای شانه و کتف است. این کلمه در ادبیات فارسی کاربردی دوگانه دارد؛ در وجه مادی به معنای قرار گرفتن فیزیکی هرگونه بار یا شیء بر روی شانه انسان است، اما در وجه کنایی و استعاری، جایگاهی بسیار عمیقتر دارد و به معنای پذیرش تعهدات، تکفل، و سنگینی وظایف زندگی یا خانوادگی به کار میرود.
در فرهنگ معین و لغتنامه دهخدا، این واژه پذیرا بودن و متعهد بودن را میرساند؛ همانطور که در گفتگوهای روزمره میگوییم «بار این مسئولیت بر دوش اوست». در جدول کلمات متقاطع نیز این واژه به عنوان یک کلمه ۵ حرفیِ کلیدی شناخته میشود که با مفهوم وظیفه و شانه گره خورده است.