معنی
در لغتنامه دهخدا، فداکار به عنوان یک صفت مرکب معنا شده است. این واژه به فردی اطلاق میشود که بدون در نظر گرفتن منافع شخصی، دارایی، راحتی یا حتی جان خود را در راه رفاه، امنیت و نجات دیگران یا برای رسیدن به آرمانی مقدس فدا میکند.
یعنی چه
عبارت فداکار در اصطلاح عامیانه و کاربردی یعنی داشتن روحیهای بلند که فرد در آن، نیازها و جان خود را در مرتبه دوم پس از نیازها و سلامت دیگران قرار میدهد. این مفهوم جلوهای از زیباترین خصلتهای انسانی است که در رفتار افرادی مانند مادران، آتشنشانان و سربازان دیده میشود.
مترادف
این واژگان همگی بر مفهوم مشترک ترجیح دادن دیگری بر خود و بخشندگی بیحدومرز دلالت دارند.
متضاد
این کلمات نشاندهنده ویژگیهای افرادی است که منافع شخصی و فردی خود را بر هر چیز دیگری مقدم میدانند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سه حرفی عربی «ف د ی» مشتق شدهاند یا در زبان فارسی با آن ترکیب گشتهاند.
ریشه
بخش اول این کلمه از ریشه عربی «ف د ی (فدّى)» به معنی «قربانی کردن، رهایی دادن و بازخریدن کسی با دادن مال یا جان» گرفته شده است. این بخش با پسوند فاعلی و مشتقساز «کار» در زبان فارسی (از ریشه کردن به معنی کننده) ترکیب شده و صفت مرکب «فداکار» را پدید آورده است.
جمله سازی
در جدول
کلمه «فداکار» دقیقاً دارای ۶ حرف است و در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی با مضمون «ازخودگذشته» یا «ایثارگر» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی چون Selfless (بدون خودخواهی) و Self-sacrificing (قربانیکننده خود) دقیقترین برگردانها برای این مفهوم هستند.
جمعبندی و توضیح کامل فداکار
واژه فداکار نمایانگر یکی از والاترین و درخشانترین مفاهیم اخلاقی در جوامع انسانی است. این کلمه که از ترکیب ریشه عربی فداء و پسوند فاعلی فارسی کار ساخته شده، به فردی اشاره دارد که با روحیهای سرشار از ایثار، منافع، آسایش و حتی جان خود را فدای سلامت و خوشبختی دیگران یا آرمانهای بزرگ انسانی میکند.
اگرچه خود این واژه ترکیبی به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما روح و مفهوم آن در قالب واژگانی چون «ایثار» ستوده شده است؛ همانگونه که در آیه ۹ سوره حشر و آیه لیلةالمبیت به پیشگامان این خصلت بزرگ ادای احترام شده است. در فرهنگ عامه و نمادشناسی، علاوه بر چهرههای مقدسی چون مادر و سرباز، پرندگانی مانند ققنوس و پلیکان نیز به عنوان نمادهای اساطیری فداکاری شناخته میشوند.
در لغتنامهها و ادبیات جدول، این واژه ششحرفی همواره با مفاهیمی چون ازخودگذشتگی و جاننثاری پیوند خورده و در زبانهای دیگر نظیر انگلیسی نیز با مفاهیمی بلند چون بیخویشتنی (Selfless) معادلسازی میشود که نشان از اصالت و جهانشمول بودن این ارزش اخلاقی دارد.