معنی
واژه مکتوب به هر چیزی که به صورت نوشتاری ثبت شده باشد اشاره دارد. در متون قدیمی و ادبی نیز به معنای نامه، مراسله و دستخط به کار میرفته است.
یعنی چه
عبارت مکتوب برای توصیف اسناد، کتابها، قراردادها یا هر نوع تبادل اطلاعاتی استفاده میشود که به جای زبان و بیان شفاهی، روی کاغذ یا هر بستر دیگری ثبت و ضبط شده باشد.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه ثلاثی مجرد «ک-ت-ب» در زبان عربی مشتق شدهاند که مفهوم مشترک آنها به نوشتن و ثبت کردن بازمیگردد.
ریشه
این کلمه ریشه در زبان عربی دارد و اسم مفعول از فعل کتب (نوشت) است. در اصلِ لغت، این ریشه به معنای جمع کردن یا دوختن دو تکه چرم نیز آمده که مجازاً به جمعآوری حروف و نوشتن اطلاق شده است.
در جدول
کلمه مکتوب در طراحهای جدول کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماییهایی همچون «نوشتهشده» یا «نامه و مراسله» استفاده میشود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، برای صفتِ نوشتهشده از واژه Written و برای اسم به معنای نامه یا سند از واژههای Letter و Document استفاده میشود.
به عربی
در خود زبان عربی، مکتوب علاوه بر صفتِ نوشتهشده، در مکالمات روزمره (بهویژه برخی لهجهها) به معنای نامه نیز به کار میرود، هرچند واژه رسالة رایجتر است.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی کلماتی مانند «نوشته»، «دستخط» و «نامه» هستند که به خوبی مفهوم کتبی بودن را منتقل میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل مکتوب
واژه «مکتوب» یک اسم مفعول عربی از ریشه «ک-ت-ب» است که وارد زبان فارسی شده و به هر نوع متن، پیام یا سند نگارشیافته اطلاق میشود. این کلمه در طول تاریخ هم به عنوان صفت (در برابر ملفوظ و شفاهی) برای اشاره به امور رسمی و ثبتشده به کار رفته و هم به عنوان اسم به معنای نامه و مراسله در ادبیات کلاسیک استفاده شده است.
این واژه در متون دینی و قرآنی نیز جایگاه ویژهای دارد و به معنای امر حتمی، تقدیر و آنچه در لوح الهی ثبت شده، آمده است؛ برای نمونه در آیه ۱۵۷ سوره اعراف به صورت «مکتوباً» استفاده شده است. در ادبیات عرفانی نیز مجازاً به مفهوم سرنوشتِ از پیش تعیینشده یا همان قضا و قدر اشاره دارد.