یعنی چه
مصلحت دانستن به معنای صواب دیدن، صلاح دیدن و تشخیص دادن خیر و نفع کاری است. زمانی که شخص یا گروهی پس از ارزیابی شرایط، انجام کاری را به سود خود یا جامعه تشخیص میدهند، میگویند آن را مصلحت دانستهاند.
تلفظ
این عبارت فعلی مرکب به صورت مَصلَحَت (maslahat) + دانستن (dânestan) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح معمولاً خودِ «مصلحت دانستن»، «صلاح دیدن» یا «صواب شمردن» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن از واژههایی نظیر expediency (مصلحت) و عبارات فعلی فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی مفهوم مصلحتسنجی با واژگانی چون استصواب یا ترکیبهای فعلی برگرفته از ریشه صلح بیان میشود.
به فارسی
در زبان فارسی سره و معادلهای رایج، اصطلاحاتی چون صلاح دیدن، صواب شمردن، مقتضی دانستن و خیر و صلاح را در نظر گرفتن به عنوان جایگزین کاربرد دارند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «مصلحت دانستن» در متن صریح قرآن نیامده است؛ اما ریشه عربی آن یعنی «صَلَحَ» و مشتقاتی چون صلاح، اصلاح و صالحات به وفور وجود دارند. در فقه اسلامی نیز قاعده «جلب مصالح و دفع مفاسد» بر همین مبنا استوار است.
نماد چیست
این مفهوم مادی یا باستانی نیست، اما در معنای مجازی ترازو به عنوان نمادی برای سنجش سود، زیان و مصلحتاندیشی در تصمیمگیریها شناخته میشود. در علوم سیاسی نیز نشاندهنده نوعی عملگرایی (Pragmatism) است.
جمعبندی و توضیح کامل مصلحت دانستن
اصطلاح «مصلحت دانستن» یک فعل مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب واژه عربی «مصلحت» (برگرفته از ریشه ص ل ح) و مصدر فارسی «دانستن» شکل گرفته است. این عبارت عموماً زمانی به کار میرود که فرد یا مرجعی تصمیمگیرنده، پس از بررسی جوانب مختلف یک امر، انجام دادن یا ندادن آن را به نفع خیر عمومی یا شخصی تشخیص دهد.
از نظر معنایی این واژه قرابت نزدیکی با مفاهیمی چون عقلانیت، صوابدید و مقتضیات زمانه دارد. اگرچه خودِ این ترکیب در متون کهن مذهبی مانند قرآن به این شکل یافت نمیشود، اما اصل و ریشه مفهومی آن که بر پایه اصلاح و دوری از فساد است، اساس بسیاری از تصمیمگیریهای اخلاقی، فقهی و سیاسی را تشکیل میدهد.