معنی
ذمت (ذمه) در لغت به معنای عهد، پیمان، امان و ضمانت است. در اصطلاح فقهی و حقوقی نیز به ظرفی اعتباری در شخص اشاره دارد که تعهدات، تکالیف و بدهیهای مالی یا غیرمالی او در آن قرار میگیرند.
یعنی چه
وقتی میگویند کاری یا مالی بر ذمت کسی است، یعنی آن شخص قانوناً یا شرعاً موظف به انجام یا پرداخت آن است و تا زمان تسویه، مسئولیت آن از گردنش ساقط نمیشود.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه عربی (ذ م م) مشتق شدهاند. ارتباط معنایی آنها به این دلیل است که شکستن عهد و پیمان (ذمه) موجب سرزنش و نکوهش (ذم و مذمت) میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت ذِمَّت (Zemmat) یا ذِمّه (Zemmeh) با کسر حرف اول و تشدید حرف دوم تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه سه حرفی «ذمت» یا «ذمه» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل عهده، پیمان، ضمانت یا امان کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم در متون حقوقی انگلیسی بیشتر از واژههای Liability و Obligation استفاده میشود.
به عربی
اصل این واژه عربی است و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورت و با کاربردهای فقهی و حقوقی مشابه به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل عهده، پیمان، زینهار و مسئولیت پذیری است.
نماد چیست
واژه ذمت نماد مادی یا تصویری خاصی در اساطیر ندارد، اما در فرهنگ اسلامی و حقوقی، نمادِ تعهد راسخ، امانتداری و بارِ تکلیفی است که بر دوش انسان قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل ذمت
واژه «ذمت» یا همان «ذمه» از ریشه عربی (ذ م م) وارد زبان فارسی شده و نقشی کلیدی در ادبیات حقوقی، فقهی و اصطلاحات روزمره دارد. مفهوم اصلی آن پیرامون عهد، پیمان و ضمانت میچرخد و به نوعی نشاندهنده یک ظرف اعتباری و اخلاقی در وجود انسان است که تکالیف و بدهیها را در خود جای میدهد. اصطلاح معروف «برائت ذمه» نیز به معنای پاک شدن و آزادی از این تکالیف و دیون است.
این کلمه دو بار در قرآن کریم (سوره توبه) به معنای عهد و پیمان به کار رفته است. همچنین در تاریخ و فقه اسلامی، اصطلاح «اهل ذمه» به غیرمسلمانانی اشاره داشته که تحت پیمان و امان حکومت اسلامی زندگی میکردند و امنیت جانی و مالی آنها در قبال شرایطی تضمین میشده است.
در بازیهای جدول و معماها، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخی ۳ حرفی برای کلماتی نظیر عهده، تکفل، ضمان و امان به کار میرود و شناخت همخانوادههای آن مانند مذمت و ذمام به درک بهتر ریشه و معنای آن کمک میکند.