یعنی چه
آب نیمهسنگین (Semiheavy water) به مولکولی از آب گفته میشود که فرمول شیمیایی آن HDO است. در این حالت، به جای دو اتم هیدروژن معمولی (پروتیوم)، یکی از اتمها با ایزوتوپ سنگینتر هیدروژن یعنی دوتریوم جایگزین شده است. این ماده از نظر خواص و جرم فیزیکی بین آب معمولی ($H_2O$) و آب سنگین ($D_2O$) قرار میگیرد.
تلفظ
این عبارت ترکیبی از سه واژهٔ فارسی است و به صورت «آب (āb) + نیمه (nime) + سنگین (sangin)» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این عبارت بر اساس املای بدون تشدید و بدون آ کلاهدار، «اب نیمه سنگین» با ۱۱ حرف است. همچنین ممکن است با فرمول علمی آن یعنی «اچ دی او» یا «آب دوتریوم دار» نیز مطرح شود.
به انگلیسی
در متون علمی انگلیسی از اصطلاحات Semiheavy water یا واژه دقیقتر Deuterium hydrogen monoxide برای توصیف این ایزوتوپ آب استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این پدیده علمی از ترکیبات «الماء شبه الثقيل» (آب شبهسنگین) یا «الماء نصف الثقيل» استفاده میکنند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، واژه «yarı» به معنی نیمه و «ağır su» به معنی آب سنگین است که در مجموع معادل دقیق آب نیمهسنگین علمی قرار میگیرد.
در قرآن
ترکیب «آب نیمهسنگین» یک اصطلاح کاملاً مدرن در فیزیک هستهای و شیمی نوین است و در متن قرآن مجید وجود ندارد؛ هرچند واژه «ماء» به معنای مطلق آب به دفعات در آیات قرآن ذکر شده است.
نماد چیست
نماد اصلی این ماده HDO است که نشاندهنده یک اتم هیدروژن ($H$)، یک اتم دوتریوم ($D$) و یک اتم اکسیژن ($O$) است. در فیزیک هستهای گاهی آن را به صورت $^1H^2HO$ نیز نمایش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل اب نیمه سنگین
آب نیمهسنگین (HDO) شکلی از آب است که از نظر ترکیبی بین آب معمولی و آب سنگین قرار دارد. در ساختار این مولکول، یکی از اتمهای هیدروژن از نوع پروتیوم (هیدروژن معمولی) و اتم دیگر از نوع دوتریوم (ایزوتوپ سنگینتر هیدروژن) است. این پدیده به طور طبیعی نیز رخ میدهد و فراوانی آن در طبیعت بسیار بیشتر از آب سنگین خالص ($D_2O$) است؛ به طوری که در آبهای معمولی روزمره نیز نرخ حضور مولکولهای HDO بسیار بیشتر از $D_2O$ ثبت میشود.
این واژه در زبان فارسی یک اصطلاح ساختگی مدرن علمی و از نوع گرتهبرداری (ترجمهسازی واژهبهواژه) از روی اصطلاح انگلیسی آن است. اجزای آن یعنی «آب»، «نیمه» و «سنگین» همگی ریشه در زبان فارسی کهن و میانه دارند. بررسی خواص فیزیکی آب نیمهسنگین نشان میدهد که رفتاری بسیار نزدیک به آب معمولی دارد، اما به دلیل جرم مولکولی بالاتر، در فرآیندهای جداسازی ایزوتوپی و صنایع هستهای اهمیت ویژهای پیدا میکند.