معنی
در زبان فارسی، سگرمه به خطوط، چینها و چروکهایی گفته میشود که هنگام خشم، اندوه، تمرکز یا تفکر عمیق روی پیشانی و بین دو ابرو ظاهر میشوند. این واژه در توصیف چهرهٔ افراد عصبانی یا ناراحت کاربرد فراوانی دارد.
یعنی چه
اصطلاح «سگرمهها در هم رفتن» یا «سگرمه تو هم رفتن» کنایه از ناراحت شدن، خشمگین شدن، اخم کردن و نمایان شدن حالت نارضایتی و عبوس بودن در چهره است. در مقابل، «سگرمه وا کردن» به معنی باز شدن اخمها و گشادهرویی است.
ریشه
ریشهٔ دقیق تاریخی آن در منابع کاملاً یکدست نیست؛ با این حال، برخی فرهنگها مانند فرهنگ عمید آن را با ساختار دگرگونشده و عامیانهٔ واژهٔ ترکیبی «سهگره» (به نشانهٔ سه گرهی که هنگام اخم بین ابروها میافتد) مرتبط میدانند.
تلفظ
این واژه در گویش معیار و عامیانه بیشتر به صورت «سَگِرمه» (با فتح سین و کاف) یا در برخی مراجع به صورت «سِگِرمه» (با کسر سین) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «چین پیشانی»، «خطوط پیشانی» یا «گره ابرو»، واژهٔ ۵ حرفی «سگرمه» به عنوان پاسخ دقیق شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم سگرمه در زبان انگلیسی، بسته به کاربرد آن در جمله از واژههایی که به اخم کردن یا خطوط پیشانی اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معادل تکواژهای دقیقی که همزمان معنای خط پیشانی و اخم را بدهد وجود ندارد؛ لذا از ترکیبات مربوط به چین پیشانی یا واژگان گویای حالت اخم استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سگرمه
واژهٔ «سگرمه» یکی از اصطلاحات اصیل و عامیانه در زبان فارسی است که به طور خاص برای توصیف حالت چهره در زمان خشم، ناراحتی، یا تمرکز شدید به کار میرود. این کلمه به چینوچروکها و خطوطی اشاره دارد که در اثر انقباض عضلات صورت، روی پیشانی و در میان دو ابرو ظاهر میشوند و در ادبیات کنایی فارسی، نشانهای بارز از عبوس بودن یا نارضایتی به شمار میرود.
از نظر ریشهشناسی، اگرچه توافق قطعی میان تمام زبانشناسان وجود ندارد، اما فرضیه قوی بر این است که سگرمه شکل تغییریافته و روانشدهٔ ترکیب «سهگره» در زبان عامیانه باشد؛ گرههایی که به صورت مجازی هنگام درهمکشیدن ابروها روی پیشانی نقش میبندند. این واژه فاقد ریشه و کاربرد مستقیم در زبانهای همسایه یا متون قرآنی است و کاملاً ماهیت فارسی دارد.
در کاربردهای روزمره و حل جدول، این واژه جایگاهی کلیدی برای مترادفهایی چون اخم، جبهه و گره ابرو دارد. درک معنای آن به فهم بهتر کنایات سنتی و معاصر فارسی نظیر «سگرمه وا کردن» کمک میکند که به مفهوم بازگشت به حالت آرامش، لبخند و گشادهرویی در تعاملات اجتماعی است.