یعنی چه
قوس قزح یک پدیدهٔ طبیعی نوری و جوی است. زمانی که نور خورشید به قطرات باران معلق در هوا برخورد میکند، دچار شکست، بازتابش و تجزیهٔ رنگی میشود و به صورت کمانی از طیفهای رنگی گوناگون در آسمان جلوه میکند.
مترادف
در زبان فارسی واژهها و تعابیر کهن و زیبایی مانند کمان رستم، کمان مرتضیعلی، آژفنداک و تیراژه برای این پدیده به کار رفته است.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه) تلفظ میشود: قَوس (با فتح قاف و سکون واو) + قُزَح (با ضمهٔ قاف و فتح زاء).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «قوس قزح» با شمارش دقیق ۶ حرف (بدون احتساب فاصله یا با سرهمنویسی در خانهها) به عنوان پاسخ پدیدهٔ رنگینکمان شناخته میشود.
به انگلیسی
معادل رایج این کلمه در زبان انگلیسی Rainbow است. همچنین در زبان عربی به آن قَوْس قُزَح یا قَوْسُ الله و در ترکی استانبولی Gökkuşağı میگویند.
به فارسی
برگردان و معادل دقیق، فصیح و رایج این عبارت عربی در زبان فارسی امروزی، «رنگینکمان» است.
نماد چیست
این پدیده در فرهنگهای گوناگون جهان نماد امید پس از سختی، صلح، آشتی میان زمین و آسمان، و خوشبختی است. در روزگار معاصر نیز به عنوان نمادی برای نمایش تنوع، گوناگونی و اتحاد میان انسانها به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قوس قزح
عبارت «قوس قزح» یک ترکیب اضافی وامگرفته از زبان عربی است که در فارسی به معنای رنگینکمان به کار میرود. در ریشهشناسی این واژه، «قوس» به معنای کمان و دربارهٔ «قُزَح» روایات مختلفی وجود دارد؛ از جمله اینکه نام فرشته یا خدای باران و ابر در دوران پیش از اسلام بوده یا به معنای ارتفاع و رگههای رنگی است. این عبارت به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، برای این پدیدهٔ زیبای جوی که بر اثر برخورد نور خورشید به قطرات باران ایجاد میشود، اصطلاحات کهن و بومی فراوانی مانند کمان رستم، تیراژه و آژفنداک وجود دارد. امروزه واژهٔ واژهگزینیشده و استاندارد «رنگینکمان» بیشترین کاربرد را در زبان معیار دارد، اما قوس قزح همچنان جایگاه خود را در متون ادبی، شعر و حل جدول حفظ کرده است.