یعنی چه
سماع طبیعی اصطلاحی تخصصی در فلسفهٔ مشّاء (بهویژه در آثار ارسطو و ابنسینا) است و به بخشی از طبیعیات (فلسفهٔ طبیعی) گفته میشود که دربارهٔ احوال کلی، اصول و مبادی عمومی جهان مادی و تغییرات اجسام طبیعی (مانند حرکت، سکون، ماده، صورت، زمان و مکان) بحث میکند.
تلفظ
این ترکیب وصفی در زبان فارسی به صورت «سَماعِ طَبیعی» تلفظ میشود که واژهٔ اول از ریشهٔ عربی س-م-ع و واژهٔ دوم منسوب به طبیعت است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این اصطلاح در جدول «سماع طبیعی» با ۹ حرف است. همچنین از «طبیعیات» یا «سمع الکیان» نیز در طراحهای سوالات فلسفی استفاده میشود.
به انگلیسی
در سنت دانشگاهی و غربی، این بخش از دانش فلسفه مادی با عنوان فلسفه طبیعی یا فیزیک به مفهوم ارسطویی آن شناخته میشود.
به عربی
در متون کهن عربی و جهان اسلام، علاوه بر السماع الطبیعی، از اصطلاح «سمع الکیان» نیز برای این دانش استفاده شده است.
در قرآن
واژهٔ ترکیبی «سماع طبیعی» به صورت یکجا در قرآن کریم نیامده است. با این حال، ریشهٔ آن (س م ع) کاربرد فراوانی دارد و واژههایی مانند «سَمْع» (شنیدن/گوش) و «سمیع» (شنوا) بارها ذکر شدهاند. کلمه «طبیعت» نیز در قرآن نیست و به جای آن از مفاهیمی چون «فطرت» یا «صنع» استفاده شده است.
نماد چیست
در سنت فلسفی، طبقهبندی علوم و جهانشناختی، سماع طبیعی نماد حرکت، تغییر، جهان مادی و ادراک حسی در برابر معقولات و مجردات (الهیات) به شمار میرود. وجه تسمیه آن به سماع (شنیدن) نیز نمادی از درسهایی است که شاگردان در آغاز از زبان استاد میشنیدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل سماع طبیعی
«سماع طبیعی» یک اصطلاح تخصصی و بنیادین در فلسفهٔ مشّاء و سنت فلسفه اسلامی است که به شاخهٔ نخست از دانش «طبیعیات» اشاره دارد. این اصطلاح دقیقاً معادل کتاب «فیزیک» ارسطو و فن نخست از بخش طبیعیات کتاب شفای ابنسینا است. موضوع اصلی این علم، بررسی کلیترین ویژگیها، احکام و مبادی جهان مادی مانند حرکت، زمان، مکان، ماده و صورت است.
نامگذاری این بخش به «سماع» (به معنی شنیدن) به این دلیل بوده است که این مباحث در نظام آموزشی قدیم، نخستین درسهایی مادی بودند که شاگردان از زبان استاد و پیرامون جهان ملموس میشنیدند؛ بنابراین برخلاف تصور عامیانه، این اصطلاح هیچ ارتباطی با مفاهیم عرفانی، رقص سماع یا موسیقی ندارد.
در طبقهبندی سنتی علوم، سماع طبیعی نقطه آغازین شناخت جهان مادی و صیرورت است که در مقابل الهیات و مابعدالطبیعه (علم به مجردات) قرار میگیرد و به فیلسوف کمک میکند تا پیش از ورود به ماوراءالطبیعه، قوانین کلی حاکم بر طبیعت محسوس را بشناسد.