معنی
غنیمت در اصل واژهای عربی است که در زبان فارسی در دو مفهوم عمده به کار میرود: نخست، اموال و داراییهایی که در جریان جنگ و پس از شکست دادن دشمن به دست فاتحان میافتد. دوم، در مفهوم مجازی و عام، به هرگونه فایده، نعمت، مال یا فرصت مناسبی گفته میشود که بدون پیشبینی، رنج یا زحمت فراوان به انسان میرسد.
یعنی چه
عبارت غنیمت در اصطلاح به معنای دست یافتن به یک موهبت یا سودِ بادآورده است. همچنین در ادبیات و گفتگوهای روزمره، هنگامی که از غنیمت شمردن سخن به میان میآید، منظور ارزشمند دانستن زمان، عمر و فرصتهای پیشرو است که باید پیش از از دست رفتن، نهایت استفاده را از آنها کرد.
مترادف
این کلمات در بافتهای مختلف جنگی، ادبی یا روزمره میتوانند به جای غنیمت استفاده شوند.
متضاد
واژههایی که مفهوم مقابلِ سود، فایده و دستاوردِ بدون زحمت را رسانده و بر زیان و پرداخت تاوان دلالت دارند.
هم خانواده
کلماتی که از ریشه سه حرفی غ ن م مشتق شدهاند و مفاهیمی چون بهرهمندی و سود بردن را در خود دارند.
ریشه
ریشه این واژه عربی است و در لغت به معنای دست یافتن به چیزی بدون مشقت و سختی است. این واژه با همین ساختار وارد زبان فارسی شده و کاربرد گستردهای در متون دینی، فقهی و ادبی پیدا کرده است.
جمله سازی
در جدول
کلمه غنیمت دقیقاً دارای ۵ حرف است و در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای واژههایی چون مال جنگی یا سود بادآورده کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم نظامی و جنگی غنیمت از کلماتی مثل booty یا spoils استفاده میشود، در حالی که برای فرصتها و سودهای بادآورده اجتماعی و شخصی واژههای windfall یا godsend مناسبتر هستند.
جمعبندی و توضیح کامل غنیمت
واژه غنیمت ریشهای عمیق در فرهنگ، زبان و ادبیات فارسی دارد. این کلمه در اصطلاح فقهی و تاریخی خود به اموالی اشاره میکند که پس از پیروزی در میدان نبرد از دشمن به دست میآید؛ مفهومی که در آیات قرآن کریم نظیر آیه خمس نیز مورد بحث قرار گرفته و مبنای احکام حقوقی و اقتصادی خاصی در صدر اسلام بوده است.
با این حال، سیر تطور این واژه در زبان فارسی آن را به قلمرو ادبیات عرفانی و اخلاقی کشانده است. شاعران بزرگی چون حافظ و سعدی، غنیمت را از معنای مادی و نظامیاش مجرد ساخته و از آن برای توصیف ارزش والای وقت، دم غنیمت شمردن، و قدردانی از فرصتهای کوتاه و تکرارنشدنی زندگی استفاده کردهاند.
بنابراین غنیمت بستگی به بافت متن میتواند هم نشانگر پیروزی و دستاورد مادی در یک چالش باشد و هم نمادی از خرد و هوشیاری انسان در بهرهبرداری بهینه از مواهب و لحظات حال، پیش از آنکه به دست فراموشی یا نابودی سپرده شوند.