یعنی چه
اراده تشریعی به معنای خواست و فرمان الهی در وضع قوانین، احکام، واجبات و محرمات است. در این نوع اراده، خداوند از انسانِ مختار میخواهد که کاری را با اراده و اختیار خود انجام دهد یا ترک کند؛ بنابراین برخلاف اراده تکوینی، تحقق آن حتمی نیست و انسانها میتوانند از آن اطاعت کنند یا سرپیچی نمایند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [e-rā-de-ye taš-rī-’ī] است که از دو واژه اراده (عربی) و تشریعی (نسبت به تشریع) ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به خواست قانونگذاری خدا یا فرمان تکلیفی الهی، «اراده تشریعی» با ۱۱ حرف یا «اراده تکلیفی» است.
به انگلیسی
در متون کلامی و فلسفه دین به زبان انگلیسی، برای انتقال مفاهیم مربوط به تشریع الهی از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در کلام و فقه اسلامی دارد و در منابع عربی به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
برگردان یا معادلهای مفهومی آن در زبان فارسی شامل «خواست قانونگذاری خدا»، «فرمان تکلیفی» و «اراده قانونی پروردگار» است که برپایه اختیار انسان استوار است.
در قرآن
اگرچه خود ترکیب «اراده تشریعی» در قرآن نیامده، اما مصادیق آن با فعل «یُریدُ» آشکار است؛ مانند آیه ۱۸۵ سوره بقره: «یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلَا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ» (خداوند برای شما آسانی میخواهد و سختی نمیخواهد) و آیه ۶ سوره مائده در سیاق حکم وضو و غسل که میفرماید خداوند نمیخواهد برای شما سختی قرار دهد.
جمعبندی و توضیح کامل اراده تشریعی
اراده تشریعی یکی از تقسیمات اساسی اراده الهی در دانش کلام و فقه اسلامی است که به مقام قانونگذاری و وضع احکام دینی اختصاص دارد. در این مرتبه، پروردگار انجام دادن یا ترک کردن کارهایی را از بندگان خود طلب میکند، اما تحقق پایانی آن را به اراده و اختیار خود انسانها واگذار کرده است. به همین دلیل، در اراده تشریعی احتمال نافرمانی و تخلف وجود دارد و انسانها میتوانند راه اطاعت یا معصیت را پیش بگیرند.
این مفهوم دقیقاً در نقطه مقابل «اراده تکوینی» قرار میگیرد؛ جایی که خواست خداوند به آفرینش و هستیبخشی تعلق مییابد و هیچگونه تخلف، سرپیچی یا استثنایی در آن راه ندارد (مانند قوانین حاکم بر طبیعت یا فرمان کنفیکون). در واقع، اراده تشریعی بستر تکامل اختیاری انسان را فراهم میسازد تا نظام پاداش و کیفر معنا پیدا کند.