معنی
واژهٔ ترکیبی «خجلوار» از ترکیب کلمهٔ «خجل» (به معنی شرمگین) و پسوند «ـوار» (به معنی مانند و به شیوهٔ) ساخته شده است و به معنای انجام دادن کاری یا داشتن حالتی همراه با شرم، کمرویی یا خجالت است.
یعنی چه
این عبارت در ادبیات به عنوان قید یا صفت برای توصیف حالتی به کار میرود که فرد در آن از روی حیا، فروتنی یا پشیمانی، سر به زیر انداخته و رفتاری محجوبانه از خود بروز میدهد.
مترادف
واژههای فوق در متون ادبی و نگارش فارسی میتوانند به عنوان جانشین برای این کلمه استفاده شوند.
هم خانواده
این کلمات همگی بر پایهٔ ریشهٔ سه حرفی (خ ج ل) ساخته شدهاند و مفهوم شرم و حیا را میرسانند.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «مانند خجلتزدگان یا از روی شرمندگی» کلمهٔ ۶ حرفی «خجل وار» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن متن و میزان شرمندگی، از این قیود حالت استفاده میشود.
به عربی
برای انتقال این مفهوم در زبان عربی، ترکیبات فوق با توجه به جایگاه کلمه در جمله به کار میروند.
به فارسی
برگردان خالص فارسی این واژهٔ ترکیبی (که بخش اول آن ریشهٔ عربی دارد)، عبارتهایی نظیر «شرمگینانه» یا «از روی آزرم» است.
جمعبندی و توضیح کامل خجل وار
واژهٔ «خجلوار» یک ساخت ترکیبی و مشتق-مرکب در زبان فارسی است که از پیوند واژهٔ «خجل» (برگرفته از ریشهٔ عربی خ ج ل به معنی شرم) و پسوند شباهت و چگونگیِ فارسیِ «ـوار» (به معنی مانند و به شیوهٔ) شکل گرفته است. این کلمه در لغتنامههای سنتی به عنوان یک مدخل مستقل و پرکاربرد ثبت نشده، اما ساختار واژگانی آن کاملاً مستند و برای اهل زبان قابل درک است.
در ادبیات مکتوب و نشانهشناسی، حالت خجلوار معمولاً با نمادهایی چون «سرِ به زیر افکنده» یا «عرق شرم» تصویر میشود. برای نمونه نظامی گنجوی در اشعار خود میسراید: «چون تو خجلوار برآری نفس / فضل کند رحمتِ فریادرس» که نشاندهندهٔ کاربرد این واژه برای توصیف فروتنی، ندامت و تضرع در سبک ادبی و توصیفی است.
این واژه و ریشهٔ اصلی آن در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند و کاربرد روزمره و رسمی چندانی در زبان محاورهای امروز ندارند؛ با این حال، در بازیهای فکری و جدولهای کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ دقیق ۶ حرفی برای راهنماهایی همچون «شبیه به خجلتزدگان» یا «از روی شرمساری» شناخته میشود.