یعنی چه
این واژه در اصل به معنی بازرس و ناظر است. در دوران قاجار و جنگهای ایران و روس، مردم عامیانه لغت روسی «اینسپکتور» (Inspector) را که منصب و لقب ژنرال پاول تسیتسیانوف (سردار گرجیتبار ارتش روسیه) بود، به صورت «اشپختر» یا «اشپخدر» تلفظ میکردند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان عامیانهٔ دورهٔ قاجار به صورت اِشْپَخْتَر (ešpaxter) بوده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی، این واژه معمولاً به عنوان راهنمای «لقب ژنرال روس در عهد قاجار» یا «تلفظ عامیانه بازرس به روسی» به کار میرود که پاسخ آن ۶ حرفی است.
به انگلیسی
این واژه ریشه در زبانهای اروپایی دارد و معادل مستقیم آن در انگلیسی کلمه Inspector به معنای بازرس است.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم این منصب و کلمه، از واژههای مفتّش یا مراقب استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی معادلهای رسمی و متداول برای این واژه Müfettiş و Denetçi هستند.
به فارسی
معادلهای دقیق و اصیل فارسی برای این کلمه شامل بازرس، ناظر و ممیز است که برای کار بررسی و تفتیش به کار میروند.
نماد چیست
این کلمه یادآور ضربالمثل معروف «مگر سر اشپختر را آوردهای؟» است. پس از کشته شدن ژنرال تسیتسیانوف در باکو، سر او را با عجله به تهران فرستادند. این رویداد تاریخی مایه شکلگیری کنایهای شد که وقتی کسی کاری معمولی انجام داده اما پاداش و توقعی بسیار گزاف دارد، به او میگویند: مگر سر آوردهای؟
جمعبندی و توضیح کامل اشپختر
واژهٔ «اشپختر» (یا اشپخدر) یکی از جالبترین وامواژههای وارداتی به زبان عامیانهٔ دورهٔ قاجار است که ریشه در یک رویداد تاریخی و نظامی دارد. این کلمه در اصل اسم خاص نیست، بلکه تغییرشکلیافته و تلفظ عامیانهٔ واژهٔ روسی Инспектор (اینسپکتور) است که خود از واژهٔ فرانسوی Inspecteur به معنی بازرس وام گرفته شده است. مردم عامی ایران در دوران جنگهای ایران و روس آن را به این صورت تلفظ میکردند.
این عنوان به طور ویژه به لقب یا منصبِ ژنرال پاول تسیتسیانوف، سردار گرجیتبار ارتش روسیه تزاری در زمان فتحعلیشاه قاجار اشاره داشت. پس از کشته شدن این ژنرال در جریان محاصره باکو، سر بریدهٔ او با تشریفات و عجلهٔ زیاد به تهران فرستاده شد. این حادثه تاریخی باعث شکلگیری ضربالمثل معروف «مگر سر اشپختر را آوردهای؟» در فرهنگ عامه شد که امروزه به صورت خلاصه شدهٔ «مگر سر آوردهای؟» به کار میرود و نماد انجام کاری معمولی با توقع پاداشی بسیار گزاف است.