یعنی چه
جوهر پتاس یک اصطلاح قدیمی و سنتی در شیمی و بازار است که به ترکیبات قلیایی پتاسیم، بهویژه پتاسیم هیدروکسید (KOH) و گاهی کربنات پتاسیم (K₂CO₃) اطلاق میشود. این ماده خاصیت خورندگی بالایی دارد، رطوبت را بهسرعت جذب میکند و در واکنش با آب گرمازاست. در گذشته از جوشاندن خاکستر گیاهان در دیگ به دست میآمد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «جَوْهَر» (با فتح جیم و سکون واو) و «پُتاس» (با ضمه پ) تشکیل شده است.
در جدول
در سوالات جدول کلمات متقاطع، پاسخ این واژه بسته به تعداد حروف مشخص میشود و معمولاً خود کلمه یا معادلهای سنتی آن مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی متناسب با کاربرد علمی از Potassium Hydroxide یا Potassium Carbonate و در کاربرد عمومی و تجاری از Potash استفاده میشود.
به عربی
در شیمی مدرن عربی به آن هیدروکسید البوتاسیوم میگویند و در متون کهن پزشکی و کیمیاگری با نام ملح القلی یا القلی شناخته میشد.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای مصارف صنعتی و علمی از واژگان معادل انگلیسی و لاتین استفاده میشود.
به فارسی
واژهٔ جوهر ترکیبی معرب از «گوهر» فارسی است. معادلهای فارسی سره یا مصطلح آن شامل پتاس سوزآور و پتاسیم هیدروکسید است و در قدیم به آن عصارهٔ خاکستر دیگ نیز میگفتند.
نماد چیست
نماد شیمیایی عنصر اصلی تشکیلدهنده آن K (پتاسیم) است. فرمول شیمیایی ترکیب اصلی جوهر پتاس همان پتاسیم هیدروکسید یا $KOH$ است و اگر منظور کربنات پتاسیم باشد، فرمول آن $K_2CO_3$ خواهد بود.
جمعبندی و توضیح کامل جوهر پتاس
جوهر پتاس یکی از اصطلاحات اصیل و قدیمی در کیمیاگری و شیمی سنتی ایران است که امروزه در علم شیمی مدرن بیشتر به مادهٔ پتاسیم هیدروکسید (KOH) یا در مواردی کربنات پتاسیم اطلاق میشود. برخلاف پسوند «جوهر» که در ذهن عموم مردم یادآور مواد اسیدی مانند جوهر نمک (هیدروکلریک اسید) است، جوهر پتاس یک باز یا قلیای فوقالعاده قوی و سوزآور به شمار میرود. این ماده ظاهری جامد و سفیدرنگ دارد و به دلیل میل ترکیبی شدید با رطوبت، باید در ظرفهای دربسته نگهداری شود.
ریشه تاریخی این ماده به فرآیند استخراج آن بازمیگردد؛ در گذشته انسانها با جوشاندن خاکستر گیاهان و چوب در دیگهای بزرگ آهن، به این ماده دست پیدا میکردند و به همین دلیل در زبانهای اروپایی به آن Potash (خاکستر دیگ) میگویند. جوهر پتاس کاربرد بسیار وسیعی در صنایع مختلف سنتی و مدرن دارد؛ از این ماده در صابونسازی، تولید کودهای کشاورزی پتاسیمدار، صنایع شیشهسازی و مواد لولهبازکنی استفاده میشود و به دلیل خاصیت خورندگی شدید، کار با آن نیازمند رعایت دقیق اصول ایمنی است.