یعنی چه
به کسی گفته میشود که دارای سخاوت، کرم، بزرگواری و رفتار اخلاقی و فتوتگونه است؛ فردی که از مال یا حق خود به نفع دیگران میگذرد و روحیهای بزرگوارانه و پهلوانی دارد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «بخشنده» (baxšandeh) و «جوانمرد» (javānmard) تشکیل شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول، علاوه بر خود ترکیب «بخشنده و جوانمرد»، کلماتی مانند راد، کریم، سخی و جواد نیز به کار میروند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این ترکیب در زبان انگلیسی، بسته به میزان تاکید بر بخشندگی یا روحیه پهلوانی، از واژگان فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی صفات متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد که کلمات کریم و جواد از رایجترین آنها هستند.
در قرآن
اگرچه این ترکیب دقیق فارسی در قرآن نیامده، اما مفاهیم آن در صفات الهی مانند «الکریم» و «الوهاب» تجلی یافته است. همچنین واژه «فِتْیَة» (جوانمردان) در سوره کهف برای اصحاب کهف و داستان حضرت ابراهیم به عنوان نماد ایمان و ایستادگی جوانمردانه ذکر شده و آیه ۹ سوره حشر نیز به مفهوم عالی «ایثار» اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این مفهوم نماد عیاری، انصاف و کمک به ضعفا است. حاتم طایی مظهر بخشندگی، پوریای ولی مظهر جوانمردی پهلوانی، و حضرت علی (ع) با تجلی در حدیث «لا فتی الا علی» نماد و مظهر کامل و اعلای جوانمردی و کرم شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل بخشنده و جوانمرد
مفهوم «بخشنده و جوانمرد» یکی از والاترین فضایل اخلاقی در فرهنگ و ادبیات ایران زمین است. این اصطلاح ترکیبی، همزمان دو ویژگی برجسته را در خود جای داده است: از یک سو به «بخشندگی»، سخاوت و گشادهدستی مالی و معنوی اشاره دارد و از سوی دیگر، روحیه «جوانمردی»، مروت، عیاری و فتوت را بازگو میکند که ریشه در پهلوانی و دستگیری از مظلومان دارد.
در لغتنامههای معتبر معادلهایی همچون کریم، راد، سخی و بافتوت برای آن ذکر شده و در متون کهن به صفت مرکب (جوان + مرد) اشاره دارد که در زبان پهلوی به معنای مرد برنا و دلیر بوده و به مرور زمان معنایی اخلاقی و فرامدیتی یافته است. این واژه در فرهنگ عامه با نامهایی چون حاتم طایی و پوریای ولی و در باورهای مذهبی با سیرت ایثارگرانه اهل بیت گره خورده است.