یعنی چه
در اصطلاح عروضی، «خفیف مخبون» نام یکی از بحور یا وزنهای فرعی، سبک و پرکاربرد در شعر فارسی و عربی است که از اعمال زحاف «خبن» (حذف دومین حرف ساکن از رکن اصلی) بر بحر خفیف سالم به دست میآید.
تفطظ
تلفظ دقیق این عبارت به صورت فَتَحات روی حروف خ و ف در کلمه اول، و م و ب در کلمه دوم است: خَ ف ی ف مَ خْ ب و ن.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول که به عنوان اصطلاح عروضی یا وزن شعری ۹ حرفی مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی زبان و کتابهای تخصصی ایرانشناسی و ادبیات شرق، برای اشاره به این وزن شعری از این برگردانهای فنی استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که ریشه علم عروض سنتی مشترک است، در زبان عربی نیز دقیقاً با همین عنوان شناخته میشود.
به ترکی
در ادبیات دیوانی و کلاسیک ترکی عثمانی که از عروض فارسی و عربی وام گرفته، این وزن کاربرد داشته است.
به فارسی
معادل مستقیم واژهای در زبان عامه ندارد؛ در زبان فارسی به عنوان یک اصطلاح تخصصی ادبیات با ریشه عربی شناخته میشود که مفهوم آن «وزن شعری سبکِ کوتاه شده» است.
در قرآن
ترکیب دو کلمهای «خفیف مخبون» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه واژه اول یعنی «خفیف» به صورت مستقل یا جمع در آیاتی نظیر «حَمْلًا خَفِيفًا» (بار سبک) و «انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا» (سبکبار و سنگینبار بسیج شوید) به کار رفته است؛ اما واژه مخبون در قرآن نیامده است.
جمعبندی و توضیح کامل خفیف مخبون
عبارت «خفیف مخبون» یک واژه عمومی در زبان فارسی نیست، بلکه یک اصطلاح کاملاً تخصصی و فنی در علم عروض (شناخت آهنگ و وزن شعر) است. آهنگ اصلی بحر خفیف به صورت «فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن» است که حالتی تام و سالم دارد. وقتی تغییر عروضی به نام زحافِ «خَبن» روی آن اعمال میشود، دومین حرف ساکن از ارکان آن حذف شده و آهنگ شعر به «فعلاتن مفاعلن فعلاتن» (یا فعلن) تغییر مییابد که به آن خفیف مخبون میگویند.
این وزن به دلیل ضربآهنگ روان، نرم و ملایمی که دارد، در شعر کلاسیک فارسی بسیار محبوب است. برای نمونه، بسیاری از غزلهای سعدی و قطعات معروف ادبی بر این وزن سروده شدهاند؛ مانند شعر معروف «نظری کن به حال مسکینان / که به جز تو کسی نمیبینند» که به خوبی آهنگ سبک و دلنشین این بحر مخبون را نشان میدهد.