یعنی چه
این عبارت کنایه از هراس، دگرگونی شدید نفس و دلباختگی از روی وحشت مفرط است؛ به طوری که حالت تمرکز ذهن یا دل شخص از شدت اضطراب کاملاً متشتت و پریشان میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح بخش دوم با فتح شین (شَعاع) به معنی پراکندگی و تشتت است، نه شُعاع به معنی پرتو نور.
در جدول
این عبارت ترکیبی در جداول شرح در متن به عنوان پاسخ ۹ حرفی برای مفاهیمی چون «پریشان شد از ترس» یا «قالب تهی کردن» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای انتقال این مفهوم کنایی، از اصطلاحاتی استفاده میشود که بیانگر از دست رفتن تمرکز و کنترل روانی بر اثر وحشت شدید هستند.
به عربی
این ترکیب خود یک اصطلاح فصیح عربی است که ریشه در اشعار حماسی صدر اسلام (مانند شعر قطری بن الفجاءه) دارد.
به فارسی
در برگردان ادبی و روان فارسی میتوان آن را به اصطلاحاتی همچون «دلش از هم پاشید»، «ذهنش آشفته شد» یا «از شدت ترس پریشان و متلاشی شد» تعبیر کرد.
در قرآن
اگرچه خودِ این ترکیب در قرآن نیست، اما ریشههای آن مانند «طیر» (به معنی پرواز و حرکت سریع) در آیات متعددی به کار رفتهاند.
نماد چیست
در متون ادبی، کلمه «شَعاع» (پراکندگی) در این ترکیب نماد اضطراب مطلق، از دست رفتن ثبات قدم و مخدوش شدن تمرکز ذهنی در مواجهه با یک شوک یا خطر بزرگ است.
جمعبندی و توضیح کامل طارت شعاعا
عبارت «طارت شَعاعاً» یک اصطلاح و کنایه فصیح عربی است که به متون ادبی فارسی نیز راه یافته است. این عبارت از دو جزء «طارت» (از ریشه طیر به معنی پریدن و از جا کنده شدن) و «شَعاع» (با فتح شین، به معنی پراکندگی و تشتت) تشکیل شده است. در اصل، العرب این تعبیر را زمانی به کار میبرند که چیزی بشکند و ذرات آن به هر سو پرتاب شود.
در کاربرد کنایی و ادبی، این اصطلاح برای توصیف حالت روحی فردی به کار میرود که از شدت ترس، وحشت یا اضطراب، مهارِ نفس و تمرکز خود را کاملاً از دست داده و دچار فروپاشی روانی شده است. به بیانی ساده، این واژه معادل ادبی «قالب تهی کردن» یا «پریشانخاطر شدن از وحشت شدید» است و ریشه آن به اشعار حماسی صدر اسلام بازمیگردد.