یعنی چه
در معنای لغوی به فردی گفته میشود که دهان او کج و ناراست است. در مفهوم کنایی و رفتاری، اشاره به کسی دارد که به نشانه لجبازی، تمسخر، بیاعتنایی یا مخالفت، دهان و چهره خود را کج و معوج میکند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «دَهان» (با فتح دال) و «کَژ» (با فتح کاف، به معنی کج و خمیده) ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمه «دهان کژ» با ۶ حرف است. معادلهای دیگر آن نظیر کجدهان یا لوش نیز در جدولها کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای توصیف فیزیکی شخص از واژه Crooked-mouthed و برای اشاره به حالت چهره و عمل کج کردن دهان از واژههای Grimace یا Sneer استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به ویژگی فیزیکی فرد از اصطلاح «أعوج الفم» یا «أفقم» و برای نشان دادن رفتار تمسخرآمیز از عباراتی مانند «لوی الفم» استفاده میکنند.
به فارسی
واژهها و عبارات مترادف در زبان فارسی شامل کجدهان، دهنکج، لوش (در متون کهن)، شکلکساز و پوزخندزن هستند که هم به ویژگی ظاهری و هم به رفتار کنایی اشاره دارند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این عبارت نماد بارز تمسخر، لجبازی، ناسازگاری و بیاحترامی غیرکلامی است. همچنین در متون عرفانی و حکایتهای کهن (مانند مثنوی مولانا)، نمادی از عاقبت شوم و مجازاتِ گستاخی و طعنه زدن به پاکان و بزرگان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل دهان کژ
واژه «دهان کژ» یک صفت مرکب اصیل و دیرین در زبان فارسی است که از ترکیب دو بخش «دهان» و «کژ» (به معنی خمیده و ناراست) تشکیل شده است. این اصطلاح کاربردی دوگانه دارد؛ در وهله اول به صورت فیزیکی به کسی اشاره میکند که دهانی ناهموار یا کج دارد، اما در کاربرد رایجتر خود، به عنوان یک کنایه رفتاری برای توصیف شکلک درآوردن، لجبازی، بیاعتنایی و استهزا به کار میرود.
این عبارت در ادبیات کلاسیک فارسی نیز سابقه درخشانی دارد؛ به طوری که مولوی در دفتر اول مثنوی معنوی از داستان مردی یاد میکند که نام پیامبر اسلام (ص) را به مسخره و با دهانکجی خواند و به عنوان مجازاتی معنوی و عبرتآموز، دهانش برای همیشه کج باقی ماند. این مفهوم اگرچه در متن قرآن به طور مستقیم نیامده، اما از نظر اخلاقی با نکوهش رفتارهایی چون پیچاندن زبان و دهان برای تحریف یا مسخره کردن دیگران (مانند عبارت یلوون السنتهم) همسو است.