یعنی چه
این عبارت کنایهای در زبان فارسی به معنای ندامت، پشیمانی عمیق و دریغ داشتن از کاری است. همچنین در مواقعی به شگفتی و حیرت شدید انسان از یک واقعه یا اشتباه اشاره دارد که فرد به طور ناخودآگاه دست یا انگشت خود را به دندان میگزد.
تلفظ
تلفظ این عبارت کنایی و فعلی به صورت «دَست بِه دَندان بُردَن» یا در شکل دیگر آن «دَست بِه دَندان گَزیدَن» است.
در جدول
این اصطلاح در مسابقات و جداول کلمات متقاطع به عنوان رمز پشیمانی و حسرت با تعداد ۱۴ حرف کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات مشابهی که نشاندهنده واکنش فیزیکی به استرس، پشیمانی یا تحمل سختی است، استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح دقیقاً متناظر با این حالت فیزیکی برای رساندن معنای ندامت شدید وجود دارد.
در قرآن
خود این عبارت فارسی در قرآن نیست، اما تصویر فیزیکی و معنای دقیق آن در آیه ۲۷ سوره فرقان ذکر شده است: «وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيْهِ...» یعنی روزی که شخص ستمکار از شدت حسرت و پشیمانی، دستهای خود را به دندان میگزد.
نماد چیست
این رفتار فیزیکی ریشه در واکنشهای غریزی انسان دارد و در نمادشناسی فرهنگی و ادبی، سمبل خشم فروخورده، پشیمانی شدید از یک اشتباه غیرقابل جبران و بهتزدگی است.
جمعبندی و توضیح کامل دست به دندان بردن
عبارت کنایی «دست به دندان بردن» یا «دست به دندان گزیدن» ریشه در رفتار غریزی و فیزیکی انسانها هنگام مواجهه با اشتباهات بزرگ و حسرتهای عمیق دارد. در فرهنگ عامه و ادبیات سنتی شرق، فردی که فرصتی بزرگ را از دست داده یا مرتکب خطایی جبرانناپذیر شده، ناخودآگاه پشت دست یا انگشت خود را با دندان فشار میدهد تا شدت ناراحتی درونی خود را بروز دهد.
این اصطلاح در متون کهن و همچنین ادبیات دینی نیز بازتاب داشته است؛ به طوری که در قرآن کریم برای توصیف احوال ظالمان در روز قیامت از همین تصویر یعنی گزیدن دست با دندان از شدت حسرت استفاده شده است. از سوی دیگر، در برخی تحلیلهای زبانی نزدیک، این ترکیب معنای مقاومت، تحمل سختی و دندان به هم فشردن در برابر شداید روزگار را نیز القا میکند.
در مجموع، این واژه در بازیها و جداول کلمات متقاطع یک عبارت ۱۴ حرفی شناختهشده است که نمادی کامل از پشیمانی، اسف، بهت و تحیر به شمار میرود و معادلهای معنایی مستقیمی در زبانهای عربی و انگلیسی دارد.