یعنی چه
قرطم در منابع معتبر زبانشناسی و گیاهشناسی به گیاه گلرنگ (با نام علمی Carthamus tinctorius) از تیرهٔ کاسنیان اشاره دارد. این گیاه دارای گلهای زرد یا نارنجی مایل به قرمز است و از دانههای آن برای روغنگیری و از گلبرگهایش برای رنگدهی و مصارف دارویی استفاده میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی به صورت قُرْطُم (Qurṭum) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ قرطم معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنمای «گیاه گلرنگ» یا «نام دیگر کافشه» کاربرد دارد و کلمهای ۴ حرفی است.
به انگلیسی
معادل انگلیسی دقیق این گیاه Safflower است و نام علمی آن نیز Carthamus tinctorius نامیده میشود.
به عربی
در زبان عربی کلاسیک و معاصر از همین واژهٔ القُرْطُم یا العُصْفُر برای اشاره به این گیاه استفاده میشود.
به فارسی
رایجترین و اصیلترین معادلهای فارسی این واژه «گلرنگ» (یا گلرنگ)، «کافشه» و «کاجیره» هستند که در مناطق مختلف ایران به کار میروند.
در قرآن
واژهٔ قرطم در آیات قرآن کریم به کار نرفته و از نظر کاربرد قرآنی «نامشخص» یا فاقد سابقه است.
نماد چیست
در فرهنگ گیاهان و طب سنتی، قرطم به دلیل شباهت ظاهری گلبرگهایش به زعفران و قیمت مناسبتر، نماد «رنگبخشیِ جایگزین» و اقتصادی است. همچنین در متون کهن نمادی برای درمان، دفع اخلاط بدن و ملین خفیف به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قرطم
واژهٔ «قرطم» یک کلمهٔ معرّب (عربیشناسی شده) است که ریشه در زبانهای آرامی و سریانی دارد و از آنجا به زبانهای عربی و فارسی راه یافته است. این واژه در گیاهشناسی و طب سنتی به طور دقیق به گیاه «گلرنگ» اشاره دارد؛ گیاهی با گلهای زرد و سرخ که به دلیل خاصیت رنگدهی بالای خود، از قدیم در صنایع رنگرزی طبیعی و طبابت کاربرد داشته است.
در زبان عامیانه و فرهنگهای لغت فارسی، دانههای این گیاه را «کافشه» یا «کاجیره» و گل آن را «گلرنگ» یا «عصفر» مینامند. از دانههای قرطم روغن بسیار مغذی استخراج میشود و گلبرگهای آن به عنوان یک جایگزین مقرونبهصرفه برای زعفران در آشپزی و رنگ کردن پارچهها استفاده میشده است. این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع نیز به عنوان یک لغت چهارحرفی و کهن کاربرد زیادی دارد.