معنی
سکولاریسم در لغت و اصطلاح به معنای جدایی نهاد دین از دولت، سیاست و آموزش است. در این دیدگاه، حکومت نسبت به ادیان و مذاهب مختلف بیطرف میماند و قوانین بر اساس عقل، علم و خرد جمعی (قوانین عرفی) وضع میشوند، نه بر پایه احکام و متون دینی.
یعنی چه
به زبان ساده، سکولاریسم یعنی اداره امور جامعه و دولت ربطی به مذهب خاصی نداشته باشد. در یک جامعه سکولار، شهروندان در انتخاب و ممارست دین خود کاملاً آزادند، اما هیچ دینی بر قوانین عمومی و ساختار سیاسی حاکمیت برتری یا نفوذ اجرایی ندارد.
متضاد
مفاهیمی که در نقطه مقابل سکولاریسم قرار دارند شامل حکومتهای مبتنی بر دین و قوانین الهی هستند که در آنها مذهب، پایه و اساس قانونگذاری و اداره کشور است.
ریشه
این واژه از کلمه لاتین saeculum اقتباس شده که در ابتدا به معنی «قرن» یا «یک دوره زمان» بود و بعدها به امور دنیوی و ناسوتی (در برابر امور اخروی و قدسی) اطلاق شد. اصطلاح Secularism نخستین بار در سال ۱۸۵۱ میلادی توسط نویسنده بریتانیایی، جورج هالیاوک، وضع گردید.
تلفظ
این واژه به صورت سِکُولاریسم (Secularism) تلفظ میشود و یک وامواژه فرنگی در زبان فارسی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Secularism استفاده میشود. در زبان عربی معادل آن «العَلمانیّه» (از ریشه عالَم به معنی دنیا) یا «العِلمانیّه» (با رویکرد علمگرایی) است و در زبان ترکی از کلمات Sekülarizm و Laiklik استفاده میگردد.
در قرآن
واژه سکولاریسم یک مفهوم مدرن سیاسی و فلسفی متعلق به قرون اخیر غربی است، به همین دلیل خود این کلمه یا معادل مستقیم آن در متن قرآن کریم وجود ندارد و از نظر کاربرد مستقیم قرآنی نامشخص و منتفی است. با این حال، در مباحث کلامی جدید، سازگاری یا تعارض مفاهیم آن با آیاتی نظیر حاکمیت الهی مورد بحث پژوهشگران است.
نماد چیست
سکولاریسم فاقد یک نماد رسمی، مذهبی یا سنتی جهانی (مانند صلیب یا هلال) است. در طرحهای مدرن و انتزاعی، گاهی از ترازوی عدالت بدون سوگیری مذهبی، نمادهای انسانی (اومانیسم) یا پرچم جمهوریهای لائیک برای تصویرسازی مفاهیم آن استفاده میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه واجد ریشه خارجی Secularism در بسترهای بینالمللی به نظامهای فکری، فلسفی و سیاسی اشاره دارد که امور بشری را صرفاً بر پایه ملاحظات اینجهانی و طبیعی تبیین کرده و دست نهادهای مذهبی را از اقتدار حکومتی کوتاه میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل سکولاریسم
سکولاریسم یا عرفیگرایی، یک مکتب فکری و ساختار سیاسی-اجتماعی مدرن است که بر پایه واژه لاتین «سکولوم» به معنای امور دنیوی بنا شده است. هسته اصلی این مفهوم بر جدایی کامل نهادهای دینی و مذهبی از ساختار حاکمیت، سیاست، نظام آموزشی و قانونگذاری استوار است؛ به طوری که قوانین یک کشور بر اساس خرد جمعی، علم و نیازهای ملموس جامعه مدنی شکل میگیرند.
در یک ساختار سکولار، دولت نسبت به تمام باورها و ادیان موضعی بیطرف اتخاذ میکند. این بدان معناست که هیچ مذهبی از امتیاز ویژه برخوردار نمیشود و در عین حال، آزادی وجدان و مناسک مذهبی تمامی شهروندان تا جایی که به حقوق دیگران آسیب نزند، تضمین میگردد. متضاد اصلی این دیدگاه تئوکراسی یا همان حکومت دینی است که در آن قوانین مستقیماً از شریعت و متون مقدس استخراج میشوند.
به عنوان یک وامواژه فرنگی، سکولاریسم در زبان فارسی مترادفهایی چون دنیویگرایی، گیتیگرایی و دینجدایی دارد. از آنجا که این اصطلاح پدیدهای متعلق به دوران پس از روشنگری در اروپا است، در متون کهن از جمله قرآن کریم سابقه یا معادل مستقیم ندارد و امروزه به عنوان یکی از مباحث کلیدی در فلسفه سیاسی و جامعهشناسی مورد مطالعه قرار میگیرد.