یعنی چه
علو طبع یعنی شخصی از نظر اخلاقی و شخصیتی، دارای منش بلند و کرامت نفس باشد، مادیات و امور حقیر دنیا او را مجذوب نکند و در برابر پستیها و فرومایگیها ایستادگی و مناعت نشان دهد.
تلفظ
این ترکیب در زبان فارسی به صورت مضاف و مضافالیه تلفظ میشود: عُلُو (به ضم عِین و لام و تشدید واو) + طَبْع (به فتح طاء و سکون باء).
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون بلندنظری، بزرگمنشی یا عالیطبعی، کلمه ۶ حرفی «علو طبع» (بدون احتساب فاصله) به عنوان پاسخ دقیق کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم علو طبع در زبان انگلیسی از واژگانی استفاده میشود که به بزرگی روح، اصالت منش و بلندمرتبه بودن اخلاق اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی این مفهوم با واژگانی ترکیب میشود که برتری اخلاقی، بزرگواری ذات و والایی سرشت انسانی را تداعی میکنند.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این کلمه شامل عباراتی چون بلندهمتی، بزرگمنشی، شریفالنفس بودن، آزادگی و سیرچشمی است که همگی نشاندهنده استقلال روح از مادیات هستند.
در قرآن
عبارت «علو طبع» به صورت یک ترکیب مستقیم واژه به واژه در قرآن کریم وجود ندارد. واژه «علو» گاهی برای برتریجوییهای منفی (مانند فرعون) و گاه برای مؤمنان آمده است؛ اما مفهوم علو طبع در قالب مفاهیمی چون ایثار (سوره حشر، آیه ۹) یا کظم غیظ و عفو (سوره آلعمران، آیه ۱۳۴) به طور مکرر ستایش شده است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، «عقاب» به دلیل پرواز در اوج و مناعت در شکار نماد علو طبع است. همچنین درخت «سرو» به نشانه آزادگی و سرافرازی، و «حاتم طایی» به عنوان نماد بلندنظری و بخشندگی، از نمادهای بارز این مفهوم اخلاقی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل علو طبع
عبارت «علو طبع» یک ترکیب مضاف و مضافالیه با ریشه عربی است که وارد زبان و ادبیات فارسی شده و به معنای بلندمرتبگی سرشت، بزرگواری روح و مناعت نفس است. انسانِ دارای علو طبع، به امور کوچک، مادی و حقیر دنیا دل نمیبندد و شخصیت خود را فراتر از آن میداند که به پستیها، بخل یا حسادت آلوده شود.
این واژه اگرچه به طور مستقیم و ترکیبی در قرآن کریم ذکر نشده است، اما مفاهیم بنیادین آن نظیر گذشت، بخشندگی، بلندنظری و ایثار از عالیترین فضایل اخلاقی مورد تاکید در دین و ادبیات عرفانی ماست. در شعر فارسی نیز از این ویژگی به عنوان صفت بارز انسانهای آزاده و عارفان راستین یاد میشود.