معنی
واژه قثا (که در اصل از قِثّاء عربی گرفته شده) در لغتنامههای معتبر به معنی خیار، به ویژه گونههای دراز آن مانند خیار چنبر یا خیارتره است. همچنین در ریشه لغوی به معنای خوردن چیزی است که هنگام جویدن صدا (قرچوقروچ) بدهد.
یعنی چه
این کلمه اشاره به یک محصول زمینی و خنککننده دارد که در متون طب سنتی به عنوان نماد سردی و رطوبت و برای رفع عطش شناخته میشود. در ادبیات کهن، نشانه گیاه خوراکی ساده و رایج است.
مترادف
این واژهها در متون کهن و گویشهای مختلف به عنوان هممعنی یا جایگزین برای اشاره به این نوع صیفی استفاده شدهاند.
متضاد
برای نام گیاهان، صیفیجات و محصولات طبیعی، متضاد لغوی مستقیمی در زبان فارسی وجود ندارد؛ اما از نظر مفهومی میتوان آن را در مقابل گیاهان غیرخوراکی یا خشکدانهها قرار داد.
هم خانواده
این واژهها از ریشه سهحرفی «ق-ث-أ» مشتق شدهاند؛ به عنوان مثال «مقثأة» در زبان عربی به معنی خیارزار یا جالیز است.
ریشه
این واژه اصالتاً عربی است که وارد زبان فارسی شده است. شکل رایجتر آن در متون اصلی «قِثَّاء» است و به صورت سادهشدهٔ «قثا» نیز در فرهنگهای لغت و جداول ثبت شده است.
جمله سازی
در جدول
در طراحان جدولهای کلمات متقاطع، واژه سه حرفی «قثا» به عنوان پاسخ برای راهنمای «خیار چنبر» یا «خیار دراز» استفاده میشود.
به انگلیسی
برای معادلسازی دقیق این نوع خاص از صیفیجات در زبان انگلیسی، از اصطلاح Armenian cucumber استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قثا
واژه «قثا» در واقع شکل سادهشده و کوتاهشده کلمه عربی «قِثّاء» است که در فرهنگ لغت فارسی به معنی خیار، خیار چنبر یا خیار دراز ثبت شده است. این واژه اصالتاً از ریشه سهحرفی «ق-ث-أ» میآید که در اصل به معنای خوردن چیزی است که هنگام جویدن صدا میدهد. در زبان فارسی امروز، این کلمه کاربرد محاورهای و روزمره ندارد و بیشتر در متون کهن لغوی، کتابهای طب سنتی و طراحان جدول دیده میشود.
این واژه یک بار نیز در قرآن کریم (آیه ۶۱ سوره بقره) به صورت «قِثَّائِهَا» به کار رفته است؛ جایی که بنیاسرائیل از حضرت موسی خواستند تا از خداوند بخواهد محصولات زمینی مانند سبزی، خیار، سیر و عدس را برای آنها برویاند. در فرهنگ مذهبی و ادبی، این ماجرا گاهی به عنوان نماد ترجیح دادن نعمتهای مادی و فانی زمین بر مائدههای آسمانی یاد میشود.
در متون طب سنتی و کهن، قثا به عنوان گیاهی با طبع سرد و مرطوب شناخته میشود که برای رفع عطش و کاهش حرارت بدن مفید است. امروزه اگر در جدولهای کلمات متقاطع با پرسش سه حرفی برای «خیار چنبر» مواجه شدید، پاسخ دقیق آن کلمه «قثا» است.