یعنی چه
این اصطلاح و کنایه ادبی در متون کهن برای توصیف افرادی به کار میرود که از آلودگیهای مالی مانند رشوه، اختلاس یا ناپاکدستی و همچنین آلودگیهای اخلاقی کاملاً مبرّا و پاک هستند.
تلفظ
واژه اول با کسر نون (نِقاوَت) به معنی پاکیزگی و واژه دوم با فتح جیم و سکون یاء (جَیْب) به معنی یقه و گریبان تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این کنایه به صورت هشت حرفی خودِ عبارت «نقاوت جیب» است و به عنوان رمز یا معادل پاکدستی پرسیده میشود.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم کنایی در زبان انگلیسی از اصطلاحاتی که به صداقت، درستکاری شغلی و پاک بودن دست از فساد اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی این ترکیب شامل واژههایی چون پاکدستی، امانتداری، راستکرداری و سلیمالنفس بودن است.
در قرآن
این ترکیب به صورت کامل در قرآن نیست؛ اما واژه «جُیوب» (جمع جیب) در آیه ۳۱ سوره نور برای پوشش گریبان و واژه «جیب» در آیه ۳۲ سوره قصص درباره معجزه حضرت موسی (ع) آمده است. همچنین شکل عربی آن (أنقاهم جیباً) در عهدنامه مالک اشتر در نهجالبلاغه توسط امام علی (ع) به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات سیاسی و اخلاقی قدیم، این عبارت نماد و مظهر یک کارگزار یا مسئول امین است که دامن آبروی او به خیانت در بیتالمال آلوده نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل نقاوت جیب
ترکیب کنایی «نقاوت جیب» از جمله تعابیر ستایشآمیز و اخلاقی در ادبیات کهن فارسی و متون دینی عربی است. در این عبارت، واژه «نقاوت» به معنای پاکیزگی و برگزیدگی و «جیب» به معنای گریبان یا یقه پیراهن است. از آنجا که در فرهنگ قدیم، جامه و گریبان نمادی از درون، تقوا و آبروی فرد به شمار میرفت، پاک بودن آن کنایه از طهارت نفس و دوری از هرگونه زشتی است.
این اصطلاح امروزه بیشتر در مفهوم «پاکدستی» و «شرافت شغلی» کاربرد دارد و برای توصیف کارگزاران و مدیرانی به کار میرود که در امانتداری پابرجا بوده و از فساد مالی، رشوه و اختلاس مبرّا هستند. نمونههای بارز کاربرد آن را میتوان در متون کلاسیک فارسی مانند مرزباننامه و همچنین در توصیه های اخلاقی-سیاسی نهجالبلاغه مشاهده کرد.