یعنی چه
اسپندارمذ در آیین زرتشتی و اساطیر ایرانی، نام یکی از امشاسپندان (فرشتگان مقرب) زنانه است که مظهر بردباری، تواضع، مهر و اندیشه درست به شمار میرود. او در جهان مینوی نماینده فروتنی خداوند و در جهان مادی نگهبان و پاسدار زمین، خاک پاک و باروری است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی نو به صورت اِسپَندارمَذ تلفظ میشود. ریشه اوستایی آن «سْپَنتا آرمَئیتی» و در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت «سپندارمَت» یا «اسپندارمذ» بیان میشده است که امروزه به «اسفند» تغییر یافته است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه «اسپندارمذ» به عنوان پاسخ دقیق برای راهنماهایی چون «نام قدیم ماه اسفند»، «ایزدبانوی زمین در ایران باستان» یا «پنجمین امشاسپند» به کار میرود و دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون اسطورهشناسی و ایرانشناسی انگلیسی، برای اشاره به این مفهوم از واجنویسی اوستایی آن یعنی Spenta Armaiti یا معادلهای توصیفی مانند Holy Devotion و Earth Divinity استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که این واژه ریشه در اساطیر خاص ایرانی دارد، معادل مستقیم تککلمهای در عربی ندارد؛ اما برای بیان مفاهیم مادی و معنوی آن از عباراتی چون إلهة الأرض (ایزدبانوی زمین) و التواضع (فروتنی) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روزآمد و سره این واژه در زبان فارسی امروزی «اسفند» (نام ماه دوازدهم سال) و «سپندار» است. از نظر معنای لغوی نیز میتوان آن را به خرد کامل، بردباری و مِهر خالصانه ترجمه کرد.
نماد چیست
اسپندارمذ نماد عشق مادری، مظهر باروری، شکیبایی و پاکی زمین است. در سنتهای کهن ایرانی، «گل بیدمشک» به عنوان گیاه ویژه و نماد طبیعی این امشاسپند شناخته میشود. همچنین روز پنجم اسفند (جشن سپندارمذگان) نماد تجلیل از زنان و زمین است.
جمعبندی و توضیح کامل اسپندارمذ
واژه کهن «اسپندارمذ» که ریشه در اصیلترین باورهای اوستایی و فرهنگ ایران باستان دارد، تجلیبخش پیوند عمیق میان انسان، خاک و معنویت است. این واژه در اصل به پنجمین امشاسپند یا فرشته مقرب دین زرتشتی اشاره دارد که وظیفه خرم، پاک و بارور نگه داشتن زمین را بر عهده دارد و در دنیای درون، مظهر فروتنی، شکیبایی و اندیشه درست است.
در ساختار تقویم کهن ایرانی، اسپندارمذ هم نام روز پنجم از هر ماه خورشیدی و هم نام ماه دوازدهم سال است. از همافزایی نام روز و نام ماه در پنجمین روز از ماه اسفند، «جشن سپندارمذگان» یا روز گرامیداشت زن، زمین و عشق شکل میگیرد که امروزه نیز به عنوان نمادی از فرهنگ اصیل ایرانی گرامی داشته میشود.
این واژه در گذر زمان و با دگرگونیهای زبانی از «سپنتا آرمَئیتی» در اوستا به «سپندارمَت» در زبان پهلوی و در نهایت به «اسفند» در فارسی امروزی تبدیل شده است تا یادآور یکی از زیباترین باورهای اساطیری در ستایش عشق، تواضع و زایندگی باشد.