معنی
قمیص در لغت به معنای پیراهن، جامه یا هر پوششی است که روی پوست بدن (بهویژه از جنس پنبه) میپوشند. این واژه بهطور عمومی به لباسهای بالاتنه که دارای آستین هستند اطلاق میشود.
یعنی چه
عبارت قمیص یعنی جامهای که تن را پوشش میدهد. در کاربردهای لغوی دیگر، این واژه بهصورت مجازی به غلاف یا پوسته بیرونی قلب و همچنین جفت جنین (پوستی که کودک در رحم در آن قرار دارد) نیز گفته میشود.
مترادف
واژههای فوق در زبان فارسی و عربی به عنوان کلمات هممعنی، همپوشان و جایگزین برای کلمه قمیص استفاده میشوند.
متضاد
برای واژه قمیص که نام یک نوع پوشاک است، متضاد واژگانی مستقیمی وجود ندارد؛ اما در متون کهن و ادبی، واژههای عریان یا برهنه در تقابل با داشتن جامه و لباس به کار میروند.
در جدول
در حل جداول کلمات متقاطع، پاسخ به معماهای مربوط به پیراهن، جامه یا لباس بالاتنه با تعداد حروف مشخصشده، واژه قمیص خواهد بود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به نوع، دوخت و کاربرد لباس، معادلهای فوق برای واژه قمیص به کار میروند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه (ق-م-ص) مشتق شده است. در زبان عربی به پوشش بالاتنه گفته میشود و جمعهای تکسیری گوناگونی دارد.
به فارسی
دقیقترین، اصیلترین و رایجترین برگردان و معادل فارسی برای این واژه، کلمات پیراهن و جامه هستند.
جمعبندی و توضیح کامل قمیص
واژه قمیص اصالتاً یک کلمه عربی از ریشه (ق-م-ص) است که البته ریشههای کهنتر آن به زبانهای هندواروپایی و لاتین (مانند واژه Camisia) بازمیگردد و در متون کهن فارسی نیز کاربرد فراوانی داشته است. این کلمه در معنای حقیقی خود به انواع پوشش بالاتنه، پیراهن و جامههای پنبهای اطلاق میشود. جمعهای تکسیری آن در عربی شامل أقمصه، قمص و قمصان است و واژه «تقمص» به معنی هویت یا نقش کسی را به خود گرفتن نیز از همین ریشه مشتق شده است.
این واژه در فرهنگ و ادبیات اسلامی بار معنایی و نمادین بسیار برجستهای دارد؛ چرا که دقیقاً ۶ بار و منحصراً در سوره یوسف آمده است. قمیص در این سوره نشانگر ۳ چرخش کلیدی داستان یعنی پیراهن خونآلود دروغین، پاره شدن پیراهن از پشت در ماجرای زلیخا و شفای چشمان حضرت یعقوب است. از این رو، در ادبیات عرفانی نماد پاکدامنی، تبرئه، بشارت و امید محسوب میشود. همچنین در تاریخ صدر اسلام، اصطلاح «قمیص عثمان» (پیراهن خونین خلیفه سوم) به نمادی برای بهانهجویی جهت برپایی جنگ و آشوب تبدیل شده است.