یعنی چه
عطا به معنی بخشش، دهش و هدیه است و لقا به معنی دیدار، مواجهه و رخسار. این ترکیب در زبان فارسی بیشتر به صورت کنایی و در ضربالمثل «عطایش را به لقایش بخشید» استفاده میشود که یعنی انسان به دلیل منت، بدرفتاری یا اخلاق تند شخص بخشنده، از خیر هدیه یا منفعت او چشمپوشی کند تا عزت نفس خود را حفظ نماید.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی ساخته شده و تلفظ صحیح آن «عَطا وَ لَقا» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی معمولاً به عنوان پاسخ کنایهها یا ضربالمثلها میآیند. خود واژه «عطا و لقا» دقیقاً دارای ۷ حرف است.
به انگلیسی
برای بیان واژهبهواژه میتوان از ترکیبهای توصیفی استفاده کرد، اما در فرهنگ اصطلاحات، جملاتی که مفهوم رد کردن احسانِ توأم با منت را برسانند بهترین معادل هستند.
به عربی
ریشه هر دو کلمه کاملاً عربی است. عطا از ریشه (ع ط و) و لقا از ریشه (ل ق ی) گرفته شده است.
در قرآن
ترکیب دوتایی «عطا و لقا» به این صورت در قرآن نیامده است. با این حال، کلمه «عطاء» به معنی بخشش بیپایان الهی (مانند آیه ۱۰۸ سوره هود) و واژه «لقاء» به ویژه در ترکیب «لقاء الله» به معنی مواجهه با پروردگار و روز قیامت (مانند آیه ۱۱۰ سوره کهف) بارها به کار رفتهاند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ضربالمثلها، این عبارت نماد آشکار حفظ مناعت طبع و عزت نفس در برابر منّت کشیدن از دیگران است. در ادبیات عرفانی نیز «عطا» نماد فیض و رحمت الهی و «لقا» نماد وصال و رسیدن به حقیقت ذات حق تعالی در پایان مسیر سلوک است.
جمعبندی و توضیح کامل عطا و لقا
عبارت «عطا و لقا» یک ترکیب کهن با ریشه عربی است که جایگاه ویژهای در ادبیات و فرهنگ عامه فارسی دارد. اگرچه هر دو واژه به صورت جداگانه معنای مثبتی همچون بخشندگی و دیدار دارند، اما ترکیب آنها در زبان فارسی بیشتر یادآور ضربالمثل معروف «عطایش را به لقایش بخشید» است.
این اصطلاح مَثَلی زمانی به کار میرود که فردی ترجیح میدهد از یک هدیه، منفعت مادی یا کمکِ همراه با خواری و منت چشمپوشی کند تا آرامش روان و عزت نفس خود را در برابر رفتار ناخوشایندِ طرف مقابل حفظ کند. از سوی دیگر، در متون کهن و عرفانی، این دو واژه تداعیکننده زنجیرهٔ نعمت، هدایت و در نهایت وصال و ملاقات با حقیقت هستند.