معنی
غبن در لغت به معنای گول زدن و فریب دادن دیگری در دادوستد است. در اصطلاح حقوقی و فقهی، به ناچیز بودن یا عدم تعادل فاحش میان ارزش واقعی یک کالا و قیمت معاملهشدهٔ آن گفته میشود که موجب زیان یکی از طرفین میگردد.
یعنی چه
وقتی کسی مالی را بسیار گرانتر از ارزش واقعیاش میخرد یا بسیار ارزانتر از قیمت حقیقیاش میفروشد، دچار غبن شده است؛ یعنی به دلیل بیاطلاعی از قیمت بازار، ضرر مالی بزرگی را متحمل شده است.
متضاد
واژههایی که مفهوم برابری، عدالت اقتصادی و به دست آوردن سود عادلانه در دادوستد را میرسانند، در تضاد با مفهوم غبن و زیان قرار دارند.
ریشه
این کلمه اصالتاً عربی است و ریشهٔ آن «غ ب ن» به معنای کم کردن حق کسی یا فریب دادن در نظر و معامله است. در قرآن کریم نیز در سوره تغابن از همین ریشه برای توصیف روز قیامت (روز آشکار شدن زیانها) استفاده شده است.
تلفظ
این واژه عمدتاً به صورت غَبْن (فتح غین و سکون باء) تلفظ میشود. در برخی متون لغوی، تلفظ غَبَن (فتح غین و باء) نیز به معنی ضعف رأی و سستی خرد آمده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ واژهٔ غبن به عنوان فریب یا ضرر مالی دادوستد، دقیقاً ۳ حرف دارد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم غبن در زبان انگلیسی، در متون حقوقی تخصصی از کلمه Lesion و در کاربردهای عمومی از واژههای مربوط به فریب مالی یا ضرر غیرمنصفانه استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی که میتوانند جایگزین این واژه شوند شامل زیان، ضرر، فریبخوردگی یا کنایهٔ «کلاه سر رفتن» در معامله هستند.
جمعبندی و توضیح کامل غبن
واژه غبن یکی از اصطلاحات کلیدی در حقوق، فقه و مبادلات اقتصادی است که ریشه در زبان عربی دارد و به معنای عدم تعادل فاحش و غیرمنصفانه میان ارزش واقعی یک کالا و بهای پرداختشده برای آن است. این مفهوم زمانی پدید میآید که یکی از طرفین معامله به دلیل ناآگاهی از قیمت واقعی بازار، دچار خسارت و زیان مالی شدیدی شود.
در نظام حقوقی و فقه اسلامی، ایجاد غبن در معامله اختیاری را به نام «خیار غبن» برای فرد زیاندیده (مغبون) ایجاد میکند تا بتواند معامله را فسخ کرده و از ضرر بیشتر جلوگیری کند. این واژه نمادی از حسرتِ از دست دادن سرمایه و بیعدالتی اقتصادی به شمار میرود.
ریشهٔ این واژه در قرآن کریم نیز در نام سوره «تغابن» تجلی یافته است که به روز قیامت اشاره دارد؛ روزی که در آن بدکاران به خاطر از دست دادن سرمایه عمر خود متوجه غبن و زیان بزرگ خود میشوند.