یعنی چه
ترکیب عطفی «خوار و ذلیل» برای توصیف فرد یا حالتی به کار میرود که در آن عزت، کرامت، جایگاه اجتماعی یا ارزش فرد بهطور کامل از بین رفته و دچار سرافکندگی، بدبختی و زبونی شده است.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «خار و ذَلیل» است. واژه اول دارای واو معدوله است که خوانده نمیشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، این ترکیب دقیقاً ۹ حرف دارد. بسته به تعداد حروف، کلماتی نظیر حقیر، زبون و پست نیز به عنوان معادل پذیرفته میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگان متعددی بسته به لحن متن برای انتقال این مفهوم وجود دارند که رایجترین آنها Humiliated و Disgraced هستند.
به فارسی
معادلهای اصیل و مترادفات فارسی و رایج این ترکیب شامل کلماتی چون پست، حقیر، فرومایه، زبون، خفیف، دنی، متذلل، سرافکنده و بیارزش است. متضاد آن نیز کلماتی مانند عزیز، ارجمند، سربلند و شریف هستند.
در قرآن
اگرچه ترکیب دقیق «خوار و ذلیل» به این شکل در متن قرآن نیامده، اما ریشه کلمه «ذلیل» و مشتقات آن نظیر «ذِلَّة»، «صَغار» و «هوان» فراوان است؛ از جمله آیه ۲۶ سوره آل عمران که میفرماید: «وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ» (هر که را خواهی عزت میدهی و هر که را خواهی خوار میکنی).
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی، این مفهوم نماد از دست رفتن عزت نفس و شکست اجتماعی است. در اشعار کهن، واژگانی مثل «خاک» و «خار» (مانند چو خار ذلیل شدن) به عنوان نمادهای سنتی خواری و ذلت به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل خوار و ذلیل
عبارت «خوار و ذلیل» یک ترکیب عطفی صفت مرکب (فارسی-عربی) است. بخش اول آن یعنی «خوار» ریشه در زبانهای ایرانی باستان و پهلوی داشته و بخش دوم آن یعنی «ذلیل» از ریشه عربی (ذ ل ل) به معنی رام بودن و ضد عزت مشتق شده است. این اصطلاح در کنار هم برای رساندن نهایتِ بیمقداری، بیاعتباری و از دست رفتن جایگاه اجتماعی یا اخلاقی فرد به کار میرود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این واژه همواره در تقابل مستقیم با مفهوم «عزت» و «سربلندی» قرار دارد. متون دینی و آیات قرآنی نیز با به کارگیری مشتقات ذلت، به پیامدهای تکبر در برابر حق و سرنوشت ستمگران اشاره کرده و خواری را عاقبتِ دوری از کرامت انسانی معرفی میکنند.
این اصطلاح در زبان عامه و معماهای جدولی نیز کاربرد زیادی دارد و برای توصیف وضعیتِ فرد شکستخورده یا مغلوب که ابهت خود را از دست داده، استفاده میشود.