معنی
«پس پرخیر و برکت و متعالی است خداوند» یا به بیانی دقیقتر «بزرگ و منزه و زوالناپذیر است خدا». این عبارت برای نسبت دادن برکت مطلق، دوام خیر و تعالی به ذات باریتعالی به کار میرود.
یعنی چه
این عبارت از سه بخش «فَـ» (پس)، «تَبارَکَ» (بزرگ و بابرکت شد) و «الله» تشکیل شده است و به این معناست که خداوند سرشار از خیرِ پایدار، زوالناپذیر و برتر از هر نقصی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت فَتَبَارَکَ اللهُ (با فتحة روی تمامی حروف فعل و تشدید و ضمه روی لفاظ جلاله در حالت وصل) است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن و متون اسلامی، معمولاً از صفات Blessed (بابرکت) و Exalted (متعالی) برای برگردان این عبارت استفاده میشود.
به عربی
خود عبارت اساساً عربی و قرآنی است. در زبان عربی عبارات هممعنایی چون «تعالی الله» و «جلّ جلاله» برای رساندن این مفهوم تنزیه و تعظیم به کار میروند.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی آن «پس پرخیر و برکت است خدای بزرگ» یا «منزه و پایدار است خداوند» میباشد که در ادبیات فارسی نیز به همین صورت عربی رواج کامل دارد.
در قرآن
این عبارت دقیقاً با پیشوند «فـ» دو بار در قرآن کریم ذکر شده است: یکی در سوره مؤمنون آیه ۱۴ («فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ» در ستایش مراحل آفرینش انسان) و دیگری در سوره غافر آیه ۶۴ («فَتَبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ»). واژه «تبارک الله» بدون فاء عطف نیز در آیات دیگری نظیر ملک/۱ و اعراف/۵۴ آمده است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و عامه، این عبارت نماد تحسین شگفتیهای خلقت، ابراز شگفتی از زیباییهای خیرهکننده (مانند دیدن یک نوزاد زیبا یا موفقیت بزرگ) و یادآوری این نکته است که منشأ تمام خوبیها و نعمتها خداوند است. همچنین برای دوری از چشمزخم به زبان جاری میشود.
جمعبندی و توضیح کامل فتبارک الله
عبارت «فتبارک الله» یک جملهٔ اصیل قرآنی و عربی است که از ریشه لغوی «ب ر ک» (به معنی برکت، فزونی خیر و پایداری نعمت) در باب تفاعل ساخته شده است. این ساختار فعلی در کاربرد قرآنی و دینی، صفت و ساختاری خاصِ خداوند است که بر دوام خیر مطلق، زوالناپذیری، تعالی و منزه بودن ذات الهی دلالت دارد و هرگز برای انسان یا مخلوقات به کار نمیرود.
در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی، این ذکر توحیدی به عنوان یک اصطلاح پرکاربرد برای ابراز شگفتی، ستایش زیباییها و تحسینِ آثار هنری یا خلقتهای پروردگار (بهویژه اشرف مخلوقات) استفاده میشود. جاری کردن این عبارت بر زبان، افزون بر جنبههای معنوی و یادآوری منشأ الهی نعمتها، در باورهای سنتی نوعی ذکر مأثور برای دفع چشمزخم و حسد نیز به شمار میآید.