یعنی چه
این واژه به معنای انجام دادن کارها یا بخشش به دیگران از روی نیت پاک، ایثار و بدون هیچگونه چشمداشت مادی یا معنوی است، به طوری که فرد در ازای کار خود منتظر جبران یا پاداش نباشد.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه به صورت «بی چَشْمْداشْت» است که از پیشوند نفی «بی» و اسم مصدر «چشمداشت» تشکیل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند «بیمنت»، «خالصانه» یا خود «بی چشم داشت» (با احتساب فضاهای خالی یا بدون آن بسته به طراح جدول) به عنوان پاسخ قرار میگیرند. تعداد حروف دقیق عبارت مبدأ ۹ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههایی مانند unconditional (بیقید و شرط) و کلماتی نظیر selflessly یا altruistically برای رساندن مفهوم رفتار بیچشمداشت و فداکارانه به کار میروند.
به عربی
در بافتار زبان عربی، تعابیری همچون «بلا مقابل»، «دون انتظار» یا عبارت فقهی و اخلاقی «لوجه الله» دقیقاً معادل این مفهوم فارسی هستند.
به فارسی
در زبان فارسی مترادفات و واژههای همارز معتبری مانند بیمنت، بیتوقع، بیطمع، خالصانه، ایثارگرانه و دلی برای توصیف این حالت وجود دارد.
در قرآن
خود این عبارت فارسی در قرآن نیست، اما مفهوم آن در سوره انسان آیه ۹ با عبارت «لَا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزَاءً وَلَا شُکُورًا» (از شما هیچ پاداش و سپاسی نمیخواهیم) و اصطلاح «ابتغاء وجه ربه الاعلی» به دقیقترین شکل مطرح شده است.
جمعبندی و توضیح کامل بی چشم داشت
واژه «بی چشمداشت» یک ترکیب اصیل و فصیح فارسی است که از پیشوند نفی «بی» به همراه اسم مصدر مرکب «چشمداشت» ساخته شده است. در ریشهشناسی این کلمه، عبارت استعاری «چشم داشتن به چیزی» به معنای دوختن نگاه به دست دیگری برای دریافت پاداش یا طمعورزی است؛ لذا ترکیب نفی آن به معنای بریدن طمع و پاک کردن هرگونه انتظارِ تلافی در کارهای نیکوکارانه است.
در فرهنگ معنوی و ادبیات ایران، این صفت مظهر عالیترین مراتب انسانی، اخلاص و مروت به شمار میرود. گرچه در متون نمادشناسی کهن نماد حیوانی یا گیاهی مستقیمی برای آن ثبت نشده، اما شاعران و عارفان همواره پدیدههایی چون «باران رحمتی که بر سنگ و گل یکسان میبارد» یا «خورشید که بدون تبعیض مِهر خود را میتاباند» را نمادهای طبیعی بخشش بیچشمداشت دانستهاند.