یعنی چه
واژه دسماله در واقع همان دستمال است که در زبان عربی به کار میرفته و به معنی پارچهای کوچک برای نظافت، پاک کردن عرق، دست و صورت یا پیشانی استفاده میشود.
تلفظ
این کلمه با فتح دال، سکون سین و فتح ميم خوانده میشود (دَسمالَه) و صورتی تغییریافته از دستمال در زبان عربی است.
در جدول
در طراحى جدول، کلمه دسماله به عنوان یک واژه شش حرفی و به عنوان معادل معرب یا قدیمی دستمال مورد استفاده قرار میگیرد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه شامل Handkerchief برای انواع پارچهای و Tissue برای انواع کاغذی است.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر خودِ واژه معرب دسماله، از کلمات مندیل و محرمه نیز برای دستمال استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به دستمال از واژه Mendil استفاده میکنند که ریشهای مشترک در فرهنگهای منطقه دارد.
به فارسی
معادل اصیل و متداول این کلمه در زبان فارسی امروز «دستمال» است و در متون کهن فارسی گاهی به آن «روپاک» میگفتند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی نشانه پاکی، زدودن غم یا گریه (دستمال اشک) است و در فرهنگ عامه و رقصهای محلی (مثل بختیاری) نماد شادی و پایکوبی است.
جمعبندی و توضیح کامل دسماله
واژه «دسماله» در اصل شکل عربیشده یا معرب واژه فارسی «دستمال» است. این کلمه از ترکیب دو جزء «دست» و «مال» (از مصدر مالیدن) ساخته شده که پس از ورود به زبان عربی با گرفتن تاء تانیث به صورت دسماله درآمده است. معنای آن دقیقاً همان پارچه کوچکی است که برای پاک کردن دست، رو، پیشانی و بینی یا عرقگیری به کار میرود.
در لغتنامههای معتبری مانند دهخدا به این تغییر زبانی اشاره شده و مشخص میسازد که چگونه یک واژه اصیل فارسی به مرور زمان دچار تغییر آوایی و ساختاری شده و دوباره در متون کهن بازتاب یافته است. امروزه در زبان فارسی بیشتر از شکل استاندارد آن یعنی دستمال استفاده میشود.
این واژه شش حرفی در جدولهای کلمات متقاطع نیز کاربرد دارد و معادلهایی نظیر مندیل، محرمه و روپاک برای آن متصور است. از نظر نمادین نیز در ادبیات نشانه پاکی، رفع غم یا گریه و در سنتهای محلی نشانهای از پایکوبی و شادی به شمار میرود.