معنی
چقا واژهای کهن و جغرافیایی است که در گویشهای محلی به معنی تپه، پشته، قله یا هر عارضه و بلندی طبیعی و مصنوعی است که اطراف آن زمین هموار باشد. همچنین این واژه به نوعی پوشش بالاتنه و عبای بارانی مردانه بافتهشده از پشم یا موی بز در میان عشایر اشاره دارد.
یعنی چه
این کلمه در نامگذاری مناطق جغرافیایی به معنای تپهای منفرد در میان دشت است. در حوزه فرهنگ عامه و پوشاک نیز به پوشش سنتی، ضخیم و مخططی گفته میشود که مردان ایلاتی بر تن میکنند.
ریشه
این واژه ریشهای بسیار کهن در زبانهای ایرانی و بومی غرب ایران (مانند لری، کردی و احتمالاً عیلامی یا پهلوی باستان) دارد. اگرچه در برخی منابع فرعی با واژگان ترکی مقایسه شده، اما پیشینه باستانی آن در غرب ایران، اصالت بومی آن را تقویت میکند.
تلفظ
این واژه در گویشهای مختلف به صورت چقا، چغا، چوغا و چوقا تلفظ و نگارش میشود. در برخی لهجههای لکی و کردی نیز به صورت «چیا» تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «چقا» به عنوان پاسخ برای طراحانی که مفهوم تپه، بلندی یا لباس سنتی عشایر را مد نظر دارند، به کار میرود.
به انگلیسی
برای مفاهیم جغرافیایی آن از واژگان Hill یا Mound استفاده میشود و در اشاره به لباس سنتی یا نامهای خاص جغرافیایی به صورت فینگلیش Chogha یا Choga نگارش مییابد.
به فارسی
برابرهای روان و متداول این واژه در فارسی معیار شامل تپه، تل، پشته، بلندی و کوه کوچک هستند که برای توصیف عوارض زمینشناسی مرتفع به کار میروند.
نماد چیست
در فرهنگ باستان، نماد بلندی، دیدهبانی و نیایشگاه است؛ چرا که بسیاری از تپههای باستانی با پیشوند چقا (مانند چغازنبیل و چقامیش) محل سازههای مهم آئینی بودهاند. همچنین در پوشش چوقا، خطوط سیاه و سفید نماد سپیدی (خیر و پیروزی) و سیاهی (شر و تاریکی) قلمداد میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل چقا
واژه «چقا» (یا چغا) یکی از کلمات اصیل، کهن و چندمعنایی در جغرافیا و فرهنگ ایران است که بیشترین کاربرد را در مناطق غرب و جنوب غربی کشور نظیر خوزستان، لرستان، ایلام، کرمانشاه و همدان دارد. این کلمه در وهله اول به معنای تپههای منفرد، پشتههای خاک یا هر نوع عارضه طبیعی و مصنوعی مرتفع در میان یک دشت هموار است و ریشههای آن به زبانهای بومی و باستانی منطقه بازمیگردد.
از سوی دیگر، این واژه با تغییر جزئی در تلفظ (به صورت چوقا یا چوغا) به پوشش و عبای بارانی سنتی مردان عشایری اشاره دارد که از پشم طبیعی بافته میشود. از این رو، چقا همزمان هم یک نامجای باستانی در باستانشناسی ایران (مانند چغازنبیل و چقامیش) و هم مؤلفهای مهم در مردمشناسی و پوشاک سنتی به شمار میرود.