یعنی چه
غوزه یا قوزه به معنی پوسته، تخمدان یا کپسول ناشکفتهٔ برخی گیاهان است که دانه یا الیاف درون آن رشد و تکامل مییابند. بارزترین نمونههای آن غوزهٔ پنبه (پوشش حاوی الیاف پنبه) و غوزهٔ خشخاش (کوکنار) هستند. این واژه در متون کهن به معنای حباب روی آب، ظرف شراب و گوی کوچک سیمین نیز به کار رفته است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی با ضم حرف اول (غُ / قُ) و سکون واو و زای حرکتدار تلفظ میشود: [غُوزِه / قُوزِه].
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه با توجه به تعداد حروف میتواند خودِ «غوزه یا قوزه» (۱۰ حرف) یا معادلهایی نظیر «جوزق»، «کلوزه» و «غلاف گیاه» باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به نوع گیاه از واژگان متفاوتی استفاده میشود؛ برای پنبه بهطور اختصاصی Boll، برای غلافهای عمومی Pod و برای ساختارهای کپسولی مانند خشخاش واژه Capsule به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی، واژه «جوزق» یا «جوزقة» در واقع صورتِ معرب (عربیشده) همین واژه فارسی «گوزه/غوزه» است که در متون قدیم کشاورزی و پزشکی استفاده میشده است. عبارات توصیفی مانند غلاف الثمره نیز کاربرد دارد.
به ترکی
در زبان ترکی واژه Koza دقیقاً به معنای کپسول و غلاف گیاهی (مخصوصاً پنبه) است و مجازاً برای پیله کرم ابریشم نیز استفاده میشود.
نماد چیست
غوزه در فرهنگ عامه و ادبیات کشاورزی ایران نماد برکت، باروری خاک و دسترنج پاک است. همچنین به دلیل فرآیند شکفتن غوزه پنبه و بیرون آمدن الیاف سپید و درخشان از درونی تیره و سخت، در ادبیات عرفانی و تمثیلی به عنوان نمادی از تولد، تجلی حقیقتِ پنهان و آشکار شدن پاکی درون شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل غوزه یا قوزه
واژه «غوزه» یا «قوزه» یک واژه اصیل و کهن در زبان فارسی است که ریشه آن به واژه «گَوز» (به معنی گردو) بازمیگردد؛ چرا که این غلاف گیاهی در گردی و بسته بودن به گردو شباهت دارد. این واژه بعدها به زبان عربی راه یافته و به صورت «جوزق» معرب شده است و املای آن با «ق» نیز محصول همین تبادل زبانی است، هرچند ریشه اصلی آن با «غ» یا «گ» (گوزه) است.
در اصطلاح کشاورزی و زیستشناسی، غوزه به کپسول یا غلاف بستهای گفته میشود که دانه یا الیاف گیاه در آن به تکامل میرسد. نامآشناترین غوزهها، غوزه پنبه و غوزه خشخاش هستند که پس از رسیدن کامل، شکافته شده و محتویات ارزشمند خود را نمایان میسازند. این واژه در فرهنگ ایرانی جایگاهی آمیخته با مفهوم تلاش، برکت و تجلی درون دارد.