یعنی چه
پشتو نام یکی از زبانهای رسمی و ملی کشور افغانستان و مناطق شمال غربی پاکستان است. این زبان به شاخهٔ زبانهای ایرانی شرقی (از خانواده هندواروپایی) تعلق دارد و زبان مادری قوم پشتون (افغان) به شمار میرود. همچنین در کتابهای لغت کهن مانند دهخدا، به عنوان نام کوهی در منطقهٔ سدن رستاق مازندران نیز ثبت شده است.
متضاد
برای اسامی خاص قومیتها، زبانها و اعلام، متضاد معنایی وجود ندارد. در کاربردهای منطقهای و تقابلی، گاهی در کنار زبان «دری» یا «فارسی» قرار میگیرد.
هم خانواده
واژههایی که با پشتو همریشه و مرتبط هستند، عمدتاً به قومیت، جغرافیا و فرهنگ گویشوران این زبان اشاره دارند؛ مانند پشتون (قوم گویشور)، پشتونخوا (منطقه سکونت) و پشتونوالی (آیین سنتی رفتار پشتونها).
ریشه
بر اساس پژوهشهای زبانشناسان برجسته نظیر مارکوارت و مورگنستیرنه، واژه پشتو/پختو ریشه در واژه باستانی «پَرْسَوا» (Parsu) یا «پَرْسَوانا» دارد که از ریشههای کهن آریایی است و با واژهٔ «پارسی» همریشه محسوب میشود. در تاریخنگاریهای یونان باستان (مانند هرودوت) نیز با واژگانی چون «پکتیوس» و «پکتین» مرتبط دانسته شده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی معمولاً به صورت پَشتو (با فتح پ) تلفظ میشود. در گویشهای شمال شرقی خودِ این زبان، آن را «پَختو» (paxto) نیز میخوانند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «زبان رسمی افغانستان»، «زبانی در همسایگی ایران» یا «از زبانهای ایرانی شرقی»، واژه ۴ حرفی «پشتو» یا «پختو» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این زبان و قومیت آن از واژگان Pashto یا Pashtu استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از این زبان با نام «البشتو» یا «اللغة البشتوية» یاد میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معیار به آن «پشتو» یا «زبان پشتو» میگویند. در متون قدیمی و تاریخی گاهی به طور غیردقیق از آن با نام «زبان افغانی» نیز یاد شده است.
جمعبندی و توضیح کامل پشتو
واژهٔ «پشتو» معرف یکی از شاخصترین زبانهای شاخهٔ ایرانی شرقی از خانواده بزرگ زبانهای هندواروپایی است. این زبان در کنار زبان دری (فارسی افغانستان)، یکی از دو زبان رسمی و ملی کشور افغانستان به شمار میرود و میلیونها گویشور در افغانستان و مناطق شمال غربی پاکستان دارد.
از منظر زبانشناسی تاریخی، واژهٔ پشتو با واژهٔ پارسی همریشه است و هر دو از واژهٔ باستانی «پَرْسَوا» نشأت گرفتهاند. این کلمه اگرچه در متن قرآن کریم نیامده، اما قرآن به این زبان ترجمه شده و امروزه پشتو نماد بارز هویت فرهنگی، ادبیات شفاهی (مانند لندیها) و اصالت قومی پشتونها محسوب میشود.