یعنی چه
«کَشْح» در اصل به معنای تهیگاه و پهلو (فاصله بین خاصره و آخرین دنده) است. در کاربردهای مجازی و کنایی، به مفاهیمی چون کینه ورزیدن، دشمنی پنهان، اعراض کردن و روی گرداندن از چیزی یا کسی اشاره دارد.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و متون کهن فارسی به صورت فَتْح کاف و سُکون شین (کَشْح) خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان طراح سوال برای راهنمای «پهلو»، «تهیگاه» یا «دشمنی و کینه» کاربرد دارد که پاسخ آن یک کلمه ۳ حرفی است.
به انگلیسی
برای معنای مادی و فیزیکی واژه از کلمات مربوط به آناتومی بدن و برای معنای استعاری آن از واژگان مربوط به خصومت استفاده میشود.
به عربی
خود واژه اصل عربی دارد و در این زبان بسته به سیاق متن با واژههای همتراز ساختار آناتومی یا مفاهیم اخلاقی جایگزین میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، معادلهای دقیق مادی آن «پهلو» و «کمرگاه» هستند و در کاربرد ادبی و سلوکی، معادلهای «اعراض»، «رویگردانی» و «دشمنی» برای آن قرار میگیرد.
در قرآن
واژه «کشح» به صورت مستقیم و صریح در متن قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، صفت مشتق از آن یعنی «کاشح» (به معنی دشمن کینهتوز) در کتابهای تفسیری ذیل برخی آیات و همچنین خود واژه به صورت استعاری در کلام امیرالمؤمنین (ع) در نهجالبلاغه (مانند عبارت طویت عنها کشحا در خطبه شقشقیه) به وفور دیده میشود.
نماد چیست
این واژه نماد یا مظهر سمبلیک عامیانهای ندارد؛ اما در ادبیات کلاسیک، اصطلاح پشت کردن یا تهی کردن پهلو کنایه و نمادی از بیاعتنایی، قهر، دوری گزیدن و انزوا به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل کشح
واژه «کشح» یک لغت اصیل عربی فصیح است که در معنای نخستین و مادی خود به بخشی از آناتومی بدن یعنی پهلو و تهیگاه (فاصله میان دندهها و استخوان خاصره) اشاره دارد. این واژه در زبان فارسی امروز به صورت زنده و رایج در گفتار مردم کاربرد ندارد، اما در متون کهن ادبی، مذهبی و لغتنامههای بزرگی نظیر دهخدا به چشم میخورد.
در سیر تحول معنایی، این واژه کاربردهای کنایی عمیقی پیدا کرده است؛ به طوری که پنهان کردن کینه در پهلو موجب پیدایش واژه «کاشح» به معنای دشمن پنهانکار شده و تعابیری مانند «طی کردن کشح» به معنای رویگردانی و اعراض از یک امر (نظیر خلافت یا دنیا) در متون ارزشمندی چون نهجالبلاغه استفاده شده است. بنابراین شناخت آن به درک بهتر اشعار مذهبی و متون کلاسیک کمک میکند.