کژ و مژ یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل کژ و مژ

واژه «کژ و مژ» یا «کژمژ» یک صفت مرکب و اصیل پارسی است که از ترکیب دو جزء ساخته شده است؛ جزء اول یعنی «کژ» شکل پهلوی و کهن واژه «کج» امروزی است و معنای اصلی خمیدگی و انحراف را به دوش می‌کشد، در حالی که جزء دوم یعنی «مژ» یک لفظ اتباعی و مهمل است که صرفاً برای تأکید، ایجاد آهنگ و روان شدن کلام به آن افزوده می‌شود.

این واژه در لغت‌نامه‌های معتبر به معنای کج و کوله، ناراست، خمیده و پیچ‌خورده آمده است. علاوه بر کاربرد حسی و فیزیکی در توصیف اشیاء معوج، در ادبیات فارسی کاربردی کنایی و مجازی دارد؛ به طوری که برای توصیف خطوط ناخوانا، سخنان مبهم و پیچیده، و یا حالت تلوتلو خوردن انسان و کشتی در میان امواج به کار می‌رود و نمادی از دوری از مسیر مستقیم و ثبات است.