یعنی چه
معیرالممالک یکی از مهمترین مناصب حکومتی در دوران صفوی، افشاری و قاجار بود. واژه معیر به معنای سنجشگر عیار است و صاحب این منصب وظیفه داشت بر کیفیت، وزن و عیار سکههای طلا و نقره در سراسر کشور نظارت کند و مدیریت ضرابخانههای دولتی را بر عهده داشته باشد.
تلفظ
این ترکیب واژگانی از دو بخش عربی ساخته شده و به صورت مُعَیِّرُالْمَمالِک تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی چون «رئیس ضرابخانه در عهد قاجار» یا «عیارگیر طلا و نقره کشور در قدیم» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای برگردان این عنوان تاریخی به انگلیسی، از اصطلاحات رسمی مرتبط با مدیریت ضرب سکه و خزانه داری استفاده میشود.
به عربی
این عبارت ریشه در زبان عربی دارد؛ «مُعَیِّر» اسم فاعل از ریشه (ع-ی-ر) به معنی سنجشگر عیار و «الممالک» جمع مملکت است.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این اصطلاح شامل واژههایی مانند ضرابباشی، خزانهدار دربار، عیارسنج مملکت و مسئول سکهخانه سرتاسر کشور است.
نماد چیست
در بافت تاریخی و سیاسی ایران، منصب معیرالممالکی نشانه و نمادی از اعتماد کامل شاه به یک شخص، تمرکز قدرت نظام پولی در دربار و اقتدار دولت مرکزی در کنترل و هدایت اقتصاد و ضرب سکه به شمار میرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل معیرالممالک
واژه «معیرالممالک» یک اصطلاح و عنوان دیوانی بسیار مهم در تاریخ اداری ایران، بهویژه در دورههای صفویه، افشاریه و قاجاریه است. این اصطلاح ترکیبی عربی، از «مُعَیِّر» (به معنای سنجشگر عیار طلا و نقره) و «الممالک» (به معنای کشورها و ایالات) تشکیل شده و در مجموع به معنای عیارگیر داراییهای کشور یا رئیس ضرابخانه شاهی است. شخص دارنده این منصب، مسئولیت عالی نظارت بر ضرب سکهها، عزل و نصب کارکنان ضرابخانه مانند صرافان و حکاکان، و تضمین کیفیت و وزن پول رایج مملکت را بر عهده داشت.
از نظر جایگاه حکومتی، معیرالممالک یکی از امینترین و نزدیکترین مقامات به شخص شاه بود؛ چرا که نبض اقتصادی و مالی کشور و مدیریت خزانه و ضرابخانه مرکزی در دستان او قرار داشت. در دوران قاجار، این منصب به صورت موروثی در خاندان بزرگ و ثروتمند معیرالممالک (از جمله دوستعلیخان و دوستمحمدخان معیرالممالک) باقی ماند که آثار معماری و تاریخی ارزشمندی نیز از خود به یادگار گذاشتند.
در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع، این واژه به عنوان یک کلمه ۱۱ حرفی و با راهنماهایی نظیر «رئیس ضرابخانه قدیم» شناخته میشود. این عنوان معادل واژه Master of the Mint در تشکیلات پولی بریتانیا و کشورهای انگلیسیزبان است و به خوبی ساختار متمرکز مالی را در تاریخ سنتی ایران نشان میدهد.