معنی
این واژه دو کاربرد متمایز دارد: در زبان معاصر به شرایط و وضعیت هوا (مانند سرما، گرما و بارندگی) دلالت دارد و در متون کهن یا متون مذهبی، به معنای نظم، آیین، روش و مناسک دینی به کار میرود.
یعنی چه
عبارت طقس در گفتار امروز کشورهای عربی و برخی متون فارسی مابه ازای کلمه Weather است، در حالی که ریشه اصلی آن به مفهوم نظم و ترتیبی اشاره دارد که در ساختار مناسک عبادی دیده میشود.
مترادف
با توجه به دو قلمرو معنایی این واژه، در مباحث جغرافیایی با «هوا و اقلیم» و در مباحث فرهنگی و دینی با «مناسک و رسوم» ترادف دارد.
متضاد
برای مفهوم آبوهوا ضد مستقیمی وجود ندارد؛ اما در معنای کهن (نظم و آیین)، میتوان مفاهیمی چون بینظمی یا بیدینی را به صورت تقابل بافتاری در نظر گرفت.
ریشه
این کلمه اصالتاً از واژه یونانی táxis به معنی نظم و آرایش گرفته شده، سپس به صورت ṭekkəsā وارد زبان سریانی و پس از آن معرب شده و به زبانهای عربی و فارسی راه یافته است.
جمله سازی
به فارسی
به جای استفاده از این واژه معرب، در بخش اقلیمی میتوان از واژگان اصیل «آبوهوا» یا «هوا» و در بخش مذهبی از کلماتی چون «آیین»، «کیش» یا «راه و رسم» استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل طقس
واژه «طقس» یک واژه دوجنبهای و کهن است که سرگذشت زبانشناختی جالبی دارد. این کلمه در اصل از واژه یونانی به معنای نظم و ترتیب ریشه گرفته و پس از سفر میانزبانی از طریق سریانی به عربی، دو شاخه معنایی کاملاً متفاوت پیدا کرده است؛ در کاربرد معاصر و روزمره، به ویژه در رسانههای عربزبان، دقیقاً به معنای وضعیت جوی و آبوهوا به کار میرود، در حالی که در متون تاریخی و دینی نشاندهنده مناسک، شعاير و آیینهای مذهبی (بهخصوص در آیین مسیحیت) است.
در زبان فارسی، این کلمه بیشتر در همان قالب اصطلاح مذهبی (با جمع تکسیر طقوس) در متون کهن دیده میشود و امروزه کاربرد آن در معنی هواشناسی کمتر از معادلهای روانی مثل آبوهوا است. این واژه در قرآن کریم به کار نرفته و پدیدههای جوی در کتاب آسمانی با عبارات دیگری توصیف شدهاند. شناخت این کلمه به حل جدولهای کلمات متقاطع و درک بهتر متون ترجمهای کمک شایانی میکند.