یعنی چه
کمخا بافی به شغل، هنر و حرفهٔ بافتن پارچهای گرانبها به نام «کمخا» (یا کمخاب) اطلاق میشود. این منسوج، نوعی پارچهٔ ابریشمیِ بسیار ظریف، رنگارنگ و طرحدار است که در تار و پود آن از نخهای زرین و سیمین نیز استفاده میشده است. این پارچه ساختاری شبیه به مخمل دارد اما پرز و خواب آن کوتاهتر است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «کَمْخا بافی» تلفظ میشود. بخش اول آن یعنی «کمخا» مخفف کلمهٔ «کمخواب» است که به کوتاهی پرزهای پارچه اشاره دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً «کمخا بافی» با ۸ حرف است. همچنین برای پرسشهایی با مفهوم پارچهٔ ابریشمی نفیس یا زربفت سنتی، کلماتی چون «کمخا» (۴ حرف) یا «زربفت» (۵ حرف) به عنوان جایگزین کاربرد دارند.
به انگلیسی
در تجارت بینالمللی نساجی سنتی، برای اشاره به این هنر از واژگانی چون Brocade weaving یا Damask weaving استفاده میشود. همچنین اصطلاح وامگرفتهشدهٔ Kamkhwab weaving یا Kincob weaving نیز در متون تخصصی منسوجات شرقی برای این نوع زربفت ابریشمی کاربرد دارد.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل فارسی این هنر شامل واژههایی چون «زربفتبافی»، «دیبابافی» و «اطلسبافی» است. در متون کهن گاهی به دلیل شباهتهای ساختاری، از آن به عنوان نوعی مخملبافی خاص نیز یاد شده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک ایران، کمخا بافی نماد تام شکوه، ثروت، توانگری و اشرافیت است. پوشیدن جامههای کمخا در بازههای تاریخی مختلف (به ویژه دوران سلجوقی و ایلخانی) کنایه از رفاه مادی و جایگاه بلندمرتبهٔ اجتماعی و درباری بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل کمخا بافی
کمخا بافی یکی از اصیلترین و فاخرترین هنرهای نساجی سنتی در ایران و جهان اسلام است که به تولید پارچههای ابریشمی منقش، گرانبها و زربفت اختصاص دارد. واژهٔ کمخا در اصل مخفف «کمخواب» است، چرا که این پارچه ساختاری شبیه به مخمل دارد اما با پرزهایی به مراتب کوتاهتر بافته میشود تا ظرافت طرحهای آن حفظ شود. ریشه تاریخی این واژه پیوند عمیقی با جاده ابریشم و مبادلات فرهنگی میان ایران و شرق دور دارد.
شهرهایی نظیر نیشابور، تبریز و بغداد در دوران تاریخی (بهویژه عهد ایلخانی و تیموری) از بزرگترین مراکز تولید و صادرات این پارچهٔ تجملی به سراسر جهان از جمله هندوستان بودهاند. این هنر فراتر از یک صنعت دستی، بازتابدهندهٔ جلال درباری و نمادی از ذوق و ظرافت هنرمندان نساج ایرانی در ترکیب تار و پود ابریشم با رشتههای طلا و نقره به شمار میرفته است.