یعنی چه
در دستور زبان، دوم شخص به نقش گویندهـمخاطب اشاره دارد؛ یعنی فرد یا افرادی که بهطور مستقیم مورد خطاب قرار میگیرند. در زبان فارسی این مفهوم در دو صیغهٔ «دوم شخص مفرد» (تو) و «دوم شخص جمع» (شما) تبلور مییابد.
تلفظ
این ترکیب دستوری در زبان فارسی به صورت دُوم شَخْص (dovvom-e šaxs) خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ این اصطلاح دستوری دقیقاً ۶ حرف دارد که از حروف «د-و-م-ش-خ-ص» تشکیل شده است.
به انگلیسی
در گرمر زبان انگلیسی، برای اشاره به ضمیر مخاطب (you) در حالت مفرد یا جمع، از اصطلاح Second person استفاده میشود.
به عربی
در صرف و نحو زبان عربی، صیغهها و ضمایر مربوط به دوم شخص را با عنوان «المُخاطَب» (برای مذکر) و «المُخاطَبَة» (برای مونث) دستهبندی میکنند.
به فارسی
واژههایی مانند مخاطب، شنونده، شخص مخاطب و ضمیر خطاب به عنوان جایگزینها یا مترادفهای این اصطلاح در زبان و ادبیات فارسی به کار میروند.
نماد چیست
این اصطلاح دستوری فاقد نماد گرافیکی یا باستانی خاصی است؛ اما در بازنماییها و متون زبانشناسی مدرن، آن را با علامتهای اختصاری 2nd person یا 2P و گاهی با یک پیکان رو به جلو نمایش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل دوم شخص
دوم شخص یکی از ارکان کلیدی در ساختار صیغههای دستوری زبان فارسی و بسیاری از زبانهای جهان است. این اصطلاح به فرد یا گروهی اشاره دارد که پیام گوینده مستقیماً رو به آنهاست. در زبان فارسی، واژههای «تو» برای مفرد و «شما» برای جمع، به عنوان ضمایر بارز این نقش شناخته میشوند و بستر ارتباط مستقیم را فراهم میسازند.
از منظر ریشهشناسی، این اصطلاح ترکیبی از واژه ترتیبی «دوم» (با ریشه پهلوی و هندواروپایی) و واژه «شخص» (وامواژهای عربی به معنای فرد یا متمایز) است. این مفهوم در علوم قرآنی و بلاغت اسلامی نیز اهمیت بالایی دارد؛ برای نمونه در پدیده ادبی «التفات»، لحن کلام ناگهان از سوم شخص به دوم شخص تغییر میکند تا حس حضور و تقرب بیشتری ایجاد کند، مانند آیه ۵ سوره فاتحه (إِیَّاکَ نَعْبُدُ) که بنده مستقیماً پروردگار را مخاطب قرار میدهد.