یعنی چه
تضلع در لغت به معنی سیراب شدن و پر شدن شکم از آب یا غذا است، به طوری که به دندهها (اضلاع) فشار بیاید. در مفهوم مجازی و کاربردی، به معنای تخصص، احاطهٔ کامل، ژرفبینی و مهارت بسیار بالا در یک دانش یا علم به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت تَضَلُّع (با فتح تاء و ضاد، و ضم و تشدید لام) تلفظ میشود و مصدر باب تفعل از ریشه ضلع است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ تضلع به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «تبحر در علم»، «تخصص» یا «سیراب شدن» کاربرد دارد و کلمهای ۴ حرفی است.
به انگلیسی
برای معانی مجازی آن در انگلیسی از واژههای مربوط به تخصص و برای معنی لغوی آن از عباراتی مانند to be satiated استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورت با دو کاربردِ حقیقی (سیرابی) و مجازی (تبحر علمی) به کار میرود.
به فارسی
برابرهای دقیق فارسی این واژه شامل «تبحر»، «تخصص»، «مهارت»، «احاطه»، «خُبرگی» و در معنای مادی آن «سیراب شدن کامل» است.
نماد چیست
تضلع نمادی از پُرشدگی و کمال درونی است. در فرهنگ و ادبیات اسلامی، این واژه نمادِ دانش عمیق، احاطهٔ کامل علمی و شخصیتِ سرشار از فضل و علم (فردِ متبحر) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تضلع
واژهٔ «تَضَلُّع» یک وامواژهٔ فصیح عربی در زبان فارسی است که از ریشهٔ «ض ل ع» (دنده و پهلو) در باب تفعل ساخته شده است. این کلمه در اصلِ معنای لغوی خود به چگونگی پر شدن و سیراب شدن کامل انسان از آب یا غذا اشاره دارد؛ به گونهای که این اشباع شدن به دندههای فرد فشار وارد کند. این اصطلاح به ویژه در احادیث دینی برای نوشیدن کامل از آب زمزم به کار رفته است.
در سیر تحول معنایی، تضلع به صورت مجازی وارد متون علمی، ادبی و فقهی شده و امروزه بیشتر به معنای دستیابی به نهایتِ مهارت، تخصص، خُبرگی و احاطهٔ کامل بر یک دانش یا علم خاص استفاده میشود. وقتی میگویند کسی در علمی تضلع دارد، یعنی ذهن و جان او از آن دانش سیراب و انباشته شده است.