یعنی چه
عبارت «ذلتی است» از ترکیب اسم مصدر «ذلت» (به معنای پستی و حقارت) و فعل اسنادی «است» تشکیل شده و به این مفهوم است که «این کار یا وضعیت، مایهٔ سرافکندگی و تحقیر است».
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت با تشدید روی حرف لام و کسرۀ حرف ذال به صورت [ذِلّت + ی + است] انجام میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت دقیقاً یک ترکیب ۷ حرفی را تشکیل میدهد که به عنوان معادل عباراتی چون «پستی است» یا «زبونی است» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به میزان شدت خفت، از واژههای مرتبط با ساختار اسنادی استفاده میشود.
به عربی
ریشهٔ اصلی واژه عربی است و در این زبان برای بیان این مفهوم از مشتقات «ذ ل ل» همراه با ضمایر استفاده میکنند.
به فارسی
برگردان واژگانی و سرهٔ این عبارت در زبان فارسی معادل جملاتی نظیر «مایهٔ سرافکندگی است» یا «حقارت و پستی است» خواهد بود.
در قرآن
اگرچه خود عبارت ترکیبی «ذلتی است» در قرآن نیست، اما ریشهٔ آن مکرراً به کار رفته است؛ مانند «وَضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْکَنَةُ» در آیه ۶۱ سوره بقره که به معنای رقم خوردن خواری و زمینگیری برای نافرمانان است. همچنین در آیه ۲۶ سوره آلعمران به تقابل ذلت و عزت الهی اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ذلتی است
عبارت «ذلتی است» یک مدخل واژگانی مستقل و مفرد در زبان فارسی به شمار نمیرود، بلکه یک ترکیب جملهای متشکل از اسم مصدر عربی «ذلت» (ریشه ذ ل ل)، «ی» نکره یا جنس، و فعل اسنادی «است» است. این ترکیب در ادبیات فارسی و متون اخلاقی برای توصیف کارها، موقعیتها یا رفتارهایی به کار میرود که انسان را از جایگاه شریف و کرامت ذاتیاش تنزل داده و به مرز حقارت میرساند.
در فرهنگ اسلامی و ایرانی، مفهوم ذلت معمولاً در تقابل مستقیم با «عزت نفس» و «شرافت» تعریف میشود و تسلیم شدن در برابر ظلم یا وابستگی ذلتبار به غیر خدا را نکوهش میکند. البته در ادبیات عرفانی، گاهی این واژه در قالب «ذلت ممدوح» به معنای خاکساری، فروتنی مطلق و رام بودن در برابر پروردگار نیز تعبیر شده است.