یعنی چه
خیشومی شده اصطلاحی در آواشناسی و زبانشناسی است و به ویژگی آوا یا واکهای اشاره دارد که در زمان تولید آن، نرمکام پایین میآید تا هوا همزمان هم از دهان و هم از راه بینی (خیشوم) خارج شود. در اصطلاح عامیانه به این حالت «تودماغی تلفظ شده» میگویند.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت [xayšumi šode] تلفظ میشود و از دو بخش خیشومی (منسوب به خیشوم) و شده (صفت مفعولی) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «آوای تودماغی در زبانشناسی» یا «صوت مخرج بینی» به کار میرود.
به انگلیسی
در متون علمی و زبانشناسی بینالمللی برای توصیف آواهای بینی از واژه Nasalized استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و واژههای هممعنی فارسی اصیل یا رایج برای این اصطلاح عبارتند از: بینیشده، غنهدار، تودماغیشده، دماغی و منخرینی.
نماد چیست
در الفبای آوانگاری بینالمللی (IPA)، نماد خیشومیشدگی یک علامت مَدّ کوچک (Tilde) است که بالای نشانهی واکه قرار میگیرد؛ به عنوان مثال واکهی خیشومی شدهی [a] به صورت [ã] نمایش داده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل خیشومی شده
اصطلاح «خیشومی شده» یک صفت مفعولی تخصصی در دانش آواشناسی و زبانشناسی است و به فرآیندی اشاره دارد که در آن جریان هوای بازدم هنگام تولید یک صدا، علاوه بر دهان از مجرای بینی نیز عبور میکند. ریشهی این واژه به کلمهی «خیشوم» برمیگردد که در عربی و فارسی قدیم به معنی حفرهی پسین یا مجرای بالای بینی است.
اگرچه خود این عبارت به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم علمی آن در دانش تجوید قرآنی تحت عنوان «غنه» کاربرد بسیار وسیعی دارد و برای تلفظ صحیح حروف نون و میم مشدد یا حالات ادغام استفاده میشود. در الفبای آوانگاری بینالمللی نیز با یک علامت مد کوچک در بالای حروف مشخص میگردد.
در ساختار زبان فارسی، این واژه مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است و در مقابل واژگان «دهانی» یا «غیرخیشومی» به کار میرود که در آنها مسیر بینی هنگام تولید آوا کاملاً بسته میماند.