المضمر یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل المضمر

واژه «المضمر» یک واژه اصیل عربی از ریشه ثلاثی (ض-م-ر) است که وارد زبان فارسی شده و به معنای هر چیز پنهان، پوشیده، مخفی و نهفته در درون است. این کلمه در لغت به افکار، احساسات و نیت‌های مکتوم در دل اشاره دارد و در علوم زبان‌شناسی و بلاغت، نمایانگر معنای ضمنی و لایه‌های زیرسطحی کلام است. علاوه بر این، در دستور زبان عربی، المضمر به عنوان اصطلاحی برای «ضمیر» در برابر اسم ظاهر به کار می‌رود، چرا که ضمیر نام اصلی را پنهان نگه می‌دارد.

اگرچه خودِ این کلمه با این رسم‌الخط به صورت مستقیم در متن آیات قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم تفسیری و بلاغی بسیار مهمی مانند «قسم‌های مضمر» (سوگندهای پنهان در لایه‌های متن) و «اظهار در موضع اضمار» (آشکار کردن نام به جای استفاده از ضمیر برای تثبیت اهمیت موضوع) بر پایه آن استوار است. در ادبیات عرفانی نیز، المضمر بازتاب‌دهنده اسرار هویدانشده و حقایق پنهان در قلب سالکان است.