یعنی چه
عشا در لغت به معنای آغاز تاریکی شب و زمان پس از غروب آفتاب است. این واژه در فرهنگ اسلامی به عنوان نام یکی از نمازهای پنجگانه واجب (نماز خفتن) نیز شناخته میشود. همچنین در صورت تلفظ با فتح عین (عَشاء) به معنای خوراک شب یا همان شام است.
مترادف
واژههایی مانند شامگاه و شبانگاه دقیقترین مترادفهای زمانی آن هستند و در کاربرد عبادی، نماز خفتن مترادف آن است.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه سهگانه عربی (ع-ش-و) مشتق شدهاند که با مفاهیم شب، تاریکی و غذا خوردن در شب مرتبط هستند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «عشو» گرفته شده است که در اصل به معنای تاریکی، کمنور شدن دید و حرکت در تاریکی شب است و سپس به زمان شب و اصطلاحات مرتبط با آن توسعه یافته است.
جمله سازی
تلفظ
در زبان فارسی عموماً به صورت «عِشا» (به کسر اول) به معنی زمان شب و نماز شب تلفظ میشود. تلفظ آن به صورت «عَشا» (به فتح اول) به معنی خوراک شام است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمه «عشا» به عنوان پاسخ سه حرفی برای راهنماهایی مثل «نماز خفتن» یا «ابتدای شب» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به اینکه منظور زمان شب باشد یا نماز عشاء و یا وعده غذایی شام، معادلهای انگلیسی متفاوتی برای آن وجود دارد.
به عربی
در زبان عربی حرکهگذاری عین تعیینکننده دقیق معناست؛ کسر برای زمان و نماز، و فتح برای وعده غذایی.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به نماز عشا از واژه Yatsı و برای زمان شب یا غروب از واژه Akşam استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادلهای اصیل فارسی این واژه شامل شامگاه، شبانگاه و خفتن (در اصطلاح نماز خفتن) است.
جمعبندی و توضیح کامل عشا
واژه «عشا» یک واژه وامگرفته شده از زبان عربی است که حضور پررنگی در ادبیات، فقه و زبان روزمره فارسی دارد. این کلمه در اصل به معنای آغاز تاریکی شب و زمان پس از غروب آفتاب است. در فرهنگ اسلامی، عشا بیش از هر چیز یادآور «نماز عشاء» یا همان نماز خفتن است که آخرین نماز واجب از نمازهای پنجگانه روزانه به شمار میرود و زمان ادای آن پس از ناپدید شدن سرخی مغرب است.
نکته ظریف و مهم در خصوص این واژه، تفاوت معنایی آن بر اساس تغییرات املایی و حرکهگذاری است. «عِشاء» (با کسر عین) به معنای زمان شب و نماز است، در حالی که «عَشاء» (با فتح عین) به معنای خوراک شب یا همان وعده شام است. همچنین در متون کهن باید آن را از واژه «عَشا» (بدون همزه پایانی) که به معنی بیماری شبکوری است تمیز داد.
این واژه در قرآن کریم نیز به کار رفته است؛ برای نمونه در سوره یوسف به آمدن برادران یوسف در تاریکی شب (عشاءً) اشاره شده و در سوره نور نیز به صراحت از اصطلاح «صلاة العشاء» نام برده شده است. در عرفان و ادبیات فارسی نیز عشا نمادی از پایان هیاهوی روز، آغاز خلوتگاه شبانه و زمان سکون و عبادت به شمار میرود.